İsim Değişikliği Davaları Hakkında Emsal Kararlar ve Sık Sorulan Sorular

İSİM DEĞİŞİKLİĞİ DAVALARI HAKKINDA EMSAL KARARLAR VE SIK SORULAN SORULAR

Günümüzde isim veya soyisim değişikliği davaları, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nda ve ilgili mevzuatta düzenlenen usul çerçevesinde yapılmaktadır. Bu davaların süreci ve doğurduğu sonuçlarla ilgili uygulamada birçok soru gündeme gelmektedir. Aşağıda, isim (ad-soyadı) değişikliğiyle alakalı en sık sorulan konular, emsal kararlarla desteklenerek cevaplandırılmıştır.

---

1. İsim Değişikliği Davası Sonrası Süreç Otomatik mi İlerliyor, Yoksa Benim de Yapmam Gereken Bir Şey Var mı?

Genel Açıklama:
İsim/soyisim değişikliği kararı, mahkeme tarafından verilip kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne bildirilir. Nüfus idaresi de ilgili nüfus kütüğünü düzeltir. Bu aşamadan sonra kimlik yenilenmesi için nüfus müdürlüğüne müracaat etmek gerekir. Ayrıca, diploma, pasaport ya da banka kaydı gibi diğer resmi veya özel belgelerde de güncelleme işlemleri gündeme geleceğinden, bu yerlere talep/başvuru yapmak gerekebilir.
Dolayısıyla, karar tek başına otomatik olarak her yerde güncelleme sağlamaz. Nüfus kayıtları mahkeme kanalıyla düzeltildikten sonra, diğer kurumlarda da (örneğin üniversite, banka vs.) kişisel başvurunuz ile yeni isminizi ibraz etmelisiniz.

Emsal Karar Atfı:

• Danıştay 8. Dairesi, E. 2023/3907 K. 2024/5744 T. 08.11.2024
  https://app.dejure.ai/dokuman/d732257d-d709-4356-8176-ebe8867a6a23
  Kararda, isim değişikliği sonrasında ilgili diplomanın yeniden düzenlenmesi talebinin reddine dair bir idari işlemin hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir. Mahkeme kararının yanı sıra kişinin ilgili kurumlara başvurması gerektiğine dikkat çekilmiştir.

---

2. Basın İlanı (Gazetede İlan) Şartı Gerçekten Kalktı mı? Bu Değişiklik Neden Yapıldı?

Genel Açıklama:
Önceki uygulamalarda, isim veya soyisim değişikliği davasında gazete ilanı yoluna gidilmesi ve kamuoyuna duyurulması söz konusu olabiliyordu. Ancak son düzenlemelerle (ve Yargıtay/Anayasa Mahkemesi içtihatlarıyla) resmî ilan mecburiyeti büyük ölçüde kaldırılmıştır.
Bunun temel gerekçesi, özel hayatın gizliliği, kişilik haklarının korunması ve kişinin manevi yönden zarar görmemesi amacıyla, isim değişikliği sürecinde ekstra ilan zorunluluğunun sakıncalı bulunmasıdır.

Emsal Karar Atfı:

• Anayasa Mahkemesi, B. No: 2018/34343 T. 27.01.2021
  https://app.dejure.ai/dokuman/28bc47c3-7316-4a81-b22c-930a3ebaa344
  Kararda, isim hakkının özel hayata dahil olduğu, gereksiz kamusal teşhirin kişiyi psikolojik olarak olumsuz etkileyebileceği belirtilmiş; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) m.8’den kaynaklı haklara vurgu yapılmıştır.

---

3. Mahkeme Hangi Gerekçelerle İsim Değişikliği Talebini Kabul Eder veya Reddeder?

Kabul Gerekçeleri:

• Kişinin toplumda farklı isimle tanınıp biliniyor olması,
• İsim veya soyismin küçük düşürücü, toplumda yanlış anlaşılmaya sebep olacak nitelikte olması,
• Kişinin cinsiyet kimliği veya haklı sebeplerle (dini, kültürel, psikolojik gerekçeler) ismini benimsememesi,
• Harf/aksan hatası veya resmî işlemlerde karışıklığa sebebiyet veren maddi hatalar.

Red Sebepleri:

• Kişinin davasını soyut beyanla desteklemesi (örneğin “hoşuma gitmiyor” gibi dayanak göstermemesi),
• Kamusal düzende yanlış beyan, başkasının hakkını ihlâl etmesi,
• Dosyada haklı bir neden tespit edilememesi.

Emsal Karar Atfı:

• Anayasa Mahkemesi, B. No: 2019/42944 T. 17.06.2021
  https://app.dejure.ai/dokuman/46a83906-0036-462a-ad09-758ef8934680
  Kararda, mahkemelerin kişinin ciddi ve haklı sebeplerini değerlendirmeden, örneğin cinsiyet değişikliği şartını öne sürmek suretiyle talebi bütünüyle reddetmesinin ölçüsüz olduğu ifade edilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. No: 2018/34343 T. 27.01.2021
  https://app.dejure.ai/dokuman/28bc47c3-7316-4a81-b22c-930a3ebaa344
  Burada da “haklı neden” kavramının esnek olduğu, kişisel durum, sosyal statü ve özel yaşantı kriterleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

---

4. İsim Değişikliği Davalarında Uluslararası Sözleşmeler ve Kanunlar Ne Kadar Etkili?

Genel Açıklama:

• Anayasa’nın 20. maddesinde öngörülen özel hayata saygı ilkesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) m.8, isim hakkını koruyan temel düzenlemeler arasındadır.
• Türkiye’nin taraf olduğu bazı uluslararası sözleşmeler (örneğin “Ad ve Soyadlarının Nüfus Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşme”) ile kişilerin isim/soyisim üzerinde haklı taleplerine saygı gösterilmesi, hatalı kayıtların düzeltilmesi devletin pozitif yükümlülükleri arasındadır.
• Anayasa Mahkemesi de isim değişikliği davalarında, AİHM kararlarını ve AİHS m.8 çerçevesini sıklıkla esas alarak, mahkemelerin “ölçülü” karar vermesi gerektiğini belirtmektedir.

Emsal Karar Atfı:

• Anayasa Mahkemesi, B. No: 2020/8845 T. 15.03.2023
  https://app.dejure.ai/dokuman/38b7823d-a946-41aa-80a8-1f1f17e0bcdc
  Kararda, uluslararası sözleşmelerde isim ve soyismi düzeltmeye ilişkin devletlerin yükümlülükleri vurgulanmış, kimlik bütünlüğünün korunması için yasaların da buna uygun yorumlanması gerektiği belirtilmiştir.

---

Sonuç

1. Dava Sonrası İşlemler: Karar nüfus müdürlüğüne bildirilip isim/soyisim kaydı değiştirildikten sonra, kimlik yenilemesi gibi adımları bizzat takip etmeniz gerekir.
2. Gazete İlanı: Eski uygulamanın aksine, artık genel bir gazete ilanı şartı kaldırılmış veya çok sınırlı istisnalar dışında uygulanmamaktadır.
3. Kabul/Red Gerekçeleri: Mahkeme, haklı neden (yanlış tanınma, küçültücü isim, cinsiyet kimliği, harf hatası vb.) varlığında talebi kabul eder; dayanak yetersizliği veya kamu düzeni ihlali gibi nedenlerle reddedebilir.
4. Uluslararası Çerçeve: AİHS m.8 ve Anayasa m.20 çerçevesinde, özel hayata saygı hakkı isim değişikliği davalarında önemli rol oynar. Ayrıca taraf olunan sözleşmeler, bu konuda devlete pozitif yükümlülükler yükler.

Bu anlatılanlar, Anayasa Mahkemesi ve Danıştay ile Yargıtay kararları ışığında özetlenmiş olup, somut olay özelliklerine göre değişebileceğinden, gerektiğinde uzman görüşü almak yararlı olacaktır.