Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İşverenin Kişisel Koruyucu Donanım Sağlama Yükümlülüğü Ve Sorumluluğu
Günümüz iş mevzuatında, özellikle 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde işverenlerin, çalışanlarına kişisel koruyucu donanım (KKD) sağlama yükümlülüğü net biçimde düzenlenmektedir. Mahkemelerin de bu mevzuata dayanarak verdiği kararlar, KKD sağlanmasına ilişkin esasların ve ihmallerin hukuki sonuçlarının belirgin şekilde ortaya konmasına vesile olmaktadır.
1) İşverenin Çalışanlarına Kişisel Koruyucu Donanım Sağlama Yükümlülüğü Mevzuatta Nasıl Tanımlanıyor?
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi, işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu, bu çerçevede her türlü tedbirin alınması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, işçiye uygun talimat ve eğitim verilmesi gibi yükümlülükleri hükme bağlamıştır.
- Aynı Kanun’un 19. maddesine göre, işverenin verdiği eğitim ve talimatlara uygun biçimde çalışan, kendisine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak zorundadır.
- Ek olarak, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik de hangi tip KKD’lerin hangi işlerde zorunlu olduğuna ve işverenin bunları sağlama, kullandırma, denetleme sorumluluğuna dair ayrıntıları düzenlemektedir.
Örnek Karar:
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/1622 K. 2024/5969 T. 28.05.2024
(Belge kimliği: 1fe9b72f-3837-4c35-bd31-54701bff8256)
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/1fe9b72f-3837-4c35-bd31-54701bff8256
Bu kararda, Yargıtay; işverenin “KKD vermek ve kullanımını sağlamakla” yükümlü olduğunu vurgulamış ve işverenin salt donanım teslimiyle değil, o donanımın kullanımını fiilen gözetmesiyle de sorumlu tutulacağını belirtmiştir.
2) İşverenin Kişisel Koruyucu Donanım Sağlamama veya Yetersiz Sağlama Durumunda Hukuki Sonuçları Nelerdir?
- Hukuki Açıdan Tazminat Sorumluluğu: İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda zarara uğrayan çalışan, işverenden maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Mahkemeler özellikle KKD eksikliği veya ihmali saptadığında işverenin kusurlu olduğunu kabul etmekte; bu kusur işvereni tazminat ödeme yükümlülüğüne götürebilmektedir.
- İdari Yaptırım ve Cezalar: 6331 sayılı Kanun’a aykırılıklar, İş Teftiş Kurulu raporları sonucunda idari para cezaları uygulanmasına yol açabilir.
- Cezai Sorumluluk: İhmali davranışın neticesinde ağır yaralanma veya ölüm gerçekleşmişse; TCK m. 85 (taksirle öldürme) yahut TCK m. 89 (taksirle yaralama) kapsamındaki yargılamalarda işverenin cezai sorumluluğu gündeme gelebilmektedir. Özellikle “KKD sağlayıp sağlama, kullandırma, denetleme” konuları bilirkişi raporlarıyla incelenir.
Örnek Karar:
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/706 K. 2020/274 T. 09.06.2020
(Belge kimliği: d17d99f6-7403-46ad-85dd-1c9b9935ed6e)
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/d17d99f6-7403-46ad-85dd-1c9b9935ed6e
Bu kararda Kurul; işverenin “işçilere koruyucu elbise, eldiven, kask vb. kişisel koruyucu donanım vermemesi” ile “eğitim ve denetim eksikliği”ni ağır kusur olarak nitelendirmiş ve ölümle sonuçlanan iş kazasında işveren ceza yaptırımına mahkûm olmuştur.
3) Mahkeme Kararlarında İşverenin Kişisel Koruyucu Donanım Sağlamadaki Hangi Eksiklikleri Kusurlu Bulunmasına Neden Olmuştur?
Emsal karar incelemeleri gösteriyor ki, kusurlu davranış şu durumlarda sıkça saptanmaktadır:
- KKD’nin Hiç Verilmemesi: Bazı davalarda işveren, baret, eldiven, emniyet kemeri, gözlük vb. asgari koruyucuları dahi işçiye sunmamış yahut sunulduğuna dair belge ibraz edememiştir.
- Yanlış veya Yetersiz Donanım Sağlama: Tehlike sınıfına göre yanlış tipte KKD verilmesi veya hasarlı/standart dışı donanımın işçilere kullandırılması.
- Kullanımın Denetlenmemesi: KKD fizikî olarak işçiye teslim edilse dahi, işverenin kullanımı izlememesi, “talimat ve denetim” yükümlülüğünü ihlal etmesi mahkemece ağır kusur olarak değerlendirilebilmektedir.
- Eğitim Eksikliği: KKD’nin nasıl ve ne zaman kullanılacağını açıklayacak iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin verilmemesi, KKD kullanımına dair rehber ve uyarıların yapılmaması, yargı kararlarında sıkça altı çizilen bir kusurdur.
- Risk Analizi ve Gözetim Kusurları: İşverence risk değerlendirme raporunda KKD ihtiyacının öngörülmemesi veya pratikte bu rapora uygun tedbirlerin alınmaması.
Örnek Karar:
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/8809 K. 2023/8737 T. 26.09.2023
(Belge kimliği: 4c3b5bf9-ccfa-46db-9758-22bce4f4a0ca)
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/4c3b5bf9-ccfa-46db-9758-22bce4f4a0ca
Bu dosyada işveren, “çalışana gözlük verilmemesi, mesleki eğitim almadan ve yeterli donanım kullanmadan ‘kaynak işinde’ çalıştırılması, işin tehlikesine rağmen denetimsiz bırakılması” gerekçesiyle %80 oranında kusurlu bulunmuştur. Böylece hem işçilik alacakları hem de maddi/manevi tazminat yönünden sorumlu tutulmuştur.
Sonuç
- İşveren, çalışanlarının güvenliğini sağlamak amacıyla yeterli ve uygun KKD’yi temin etmek, bunu kullanmaları için uygun eğitim ve denetim mekanizmasını kurmak zorundadır.
- KKD sağlanmasındaki eksiklikler, ister hiç verilmemesi ister denetimsiz bırakılması şeklinde olsun, hem tazminat sorumluluğuna hem de cezai sorumluluğa yol açabilmektedir.
- Mevzuatta yer alan açık düzenlemeler ve Yargıtay kararları; iş güvenliği önlemlerini, salt “donanım teslimi”yle sınırlı görmeyip işvereni aktif denetleme ödevi altında saymaktadır.
- Bu kapsamda, KKD kullanımına ilişkin eğitim, talimat, uyarı levhaları, risk analizi gibi bütünleşik önlemleri almak ve bunları fiilen uygulamak işverenin temel yükümlülükleri arasındadır.
Kaynak Kararlar:
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/1622 K. 2024/5969 T. 28.05.2024
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/706 K. 2020/274 T. 09.06.2020
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/8809 K. 2023/8737 T. 26.09.2023
(C) 2023
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belirtilen mahkeme kararları ve mevzuat pasajları, ilgili dokümanlarda ayrıntılı incelenmelidir.