Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Aşağıda, işverenlerin acil durum planları ve tatbikat yükümlülükleri, mahkemelerin “yeterli acil durum planı” ve “düzenli tatbikat” kavramlarını nasıl tanımladığı, işveren ihmali sonucu yangın zararlarında tazminat belirleme kriterleri ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun bu konudaki sık atıf yapılan hükümlerine ilişkin açıklamalar, emsal kararlara dayalı olarak sunulmuştur. Metin içinde belirtilen kararların linkleri ve künyeleri de eklenmiştir.
1) İşverenlerin Acil Durum Planları ve Tatbikatlar Konusunda Yasal Yükümlülükleri
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işverenler, çalışma ortamı ve kullanılan ekipman gibi risk unsurlarını dikkate alarak olası acil durumları önceden değerlendirmek, bu durumların olumsuz etkilerini sınırlamak ve önleyici tedbirleri almak zorundadır. Kanun’un özellikle 11. maddesinde “Acil durum planları, yangınla mücadele ve ilk yardım” başlığı altında, işverenin acil durumları belirleme, plan hazırlama, ekip kurma ve gereken ekipmanları bulundurma sorumluluğu düzenlenmiştir.
Örneğin, Danıştay 10. Daire, E. 2015/2661 K. 2020/6058 T. 10.12.2020
[documentID: f5dd2570-70a7-47f6-af3b-6b0ea7b7b841]
kararında, 6331 sayılı Kanun’un 11. maddesi vurgulanmış ve işverenin acil durum planı hazırlayarak çalışanlara uygun talimatlar verme, yangın ve acil hâllerde gereken tüm tedbirleri alma yükümlülüğünün altı çizilmiştir.
2) Mahkeme Kararlarında “Yeterli Acil Durum Planı” ve “Düzenli Tatbikat” Kavramlarının Tanımı
Yargısal içtihatta “yeterli acil durum planı”, işyerinin özelliği, depolanan maddelerin niteliği, olası riskler ve personelin sayısı dikkate alınarak hazırlanmış, sorumlu ekipleri ve uygun ekipmanları açıkça belirleyen bir yol haritası olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca bu planın düzenli aralıklarla tatbikat yapılarak test edilmesi beklenir.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, E. 2020/660 K. 2024/1626 T. 04.12.2024
[documentID: 0c52a537-91a7-46a0-ae32-4bc475d5fd81]
dosyasında, yangın olayında “acil durum planı hazırlamama, yangın ekipleri oluşturmama ve yangın söndürme cihazlarını bulundurmama” kusurları belirlenmiştir. Mahkeme, acil durum planının ancak pratik uygulamalarla (tatbikat ve eğitimler) hayata geçirilebileceğini, aksi takdirde planın kâğıt üzerinde kalmasının ihmali ortaya çıkardığını ifade etmiştir.
3) İşveren İhmali Nedeniyle Oluşan Yangın Zararlarında Tazminat Miktarlarının Belirlenmesi
Yangın nedeniyle zarara uğrayan tarafın tazminat talebi, bilirkişi incelemesine dayalı olarak şu faktörler üzerinden değerlendirilir:
- İşverenin Kusur Derecesi: Acil durum planı hazırlayıp hazırlamadığı, önleyici tedbir alıp almadığı, yeterli ekipman bulundurup bulundurmadığı, personeli düzenli tatbikat ve eğitimden geçirip geçirmediği.
- Yangının Çıkış Sebebi: İşverenin doğrudan ihmali mi? Teknik arıza mı? Üçüncü kişi kusuru mu?
- Zararın Boyutu: Yangın sonucu malvarlığı veya kişilerin gördüğü zararın kapsamı (bina hasarı, üretim kaybı, sakatlanma, ölüm vb.).
- Ortak Kusur Varlığı: Zarar görenin de katkısının bulunup bulunmadığı (yangın büyümesine neden olacak şekilde tedbirsizlik vb.).
Örneğin, yukarıda anılan Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi kararında, %45 oranında kusurlu bulunan şirketin, “acil durum ekibi oluşturmama” ve “gerekli söndürme ekipmanını bulundurmama” kusuru nedeniyle yüksek tutarda tazminatla sorumlu tutulduğu görülmüştür. Bilirkişi raporu doğrultusunda, oluşan maddi zararın hesaplanmasında yangın riskine yönelik alınmayan tedbirler temel etken sayılmıştır.
4) 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun Sıklıkla Referans Gösterilen Maddeleri
- Madde 4 (İşverenin Genel Yükümlülüğü): Mevcut ve muhtemel riskleri analiz etmek, önleyici tedbirler almak, gerekli organizasyonu yapmak.
- Madde 10 (Risk Değerlendirmesi, Kontrol, Ölçüm ve Araştırma): Yangın gibi ciddi risklerin önceden tespiti, değerlendirilmesi ve kontrolüne ilişkin hükümler.
- Madde 11 (Acil Durum Planları, Yangınla Mücadele ve İlk Yardım): İşverenin acil durumları önceden öngörüp plan hazırlaması, tatbikat yapması ve ekip oluşturmasına dair yükümlülükler.
- Madde 12 (Tahliye): Ciddi ve yakın tehlike hâlinde çalışanların tahliyesi ve güvenli yere ulaşımı için işverenin gerekli düzenlemeleri yapması.
Yargı kararlarında en çok 4., 10. ve 11. maddelerin ihlâline dayanılarak işverenin kusuru ortaya konulmakta; bu kusur tespitine göre de tazminat veya idari yaptırımlara hükmedilmektedir.
Sonuç
- Acil durum planları ve tatbikatlar, 6331 sayılı Kanun’un ve ilgili yönetmeliklerin açıkça emrettiği temel işveren yükümlülükleridir.
- Mahkemeler, “yeterli” plan kavramını; muhtemel riskleri doğru öngören, ekip ve ekipmanı netleştiren ve düzenli eğitim-tatbikat ile işler hâle getirilen düzenlemeler şeklinde tanımlamaktadır.
- Yangın kaynaklı zararların tazmini, kusur payının ve önleme eksikliğinin derecesine göre belirlenir. Eksiksiz plan ve tatbikat yapılmaması, işveren lehine değil aleyhine sonuç doğurur.
- 6331 sayılı Kanun’un 4., 10. ve 11. maddeleri, davalarda en çok atıf yapılan hükümler olup işverenin risk değerlendirmesi, acil durum planı ve düzenli tatbikat sorumluluklarını ortaya koymaktadır.
Bu çerçevede; işverenlerin acil durum planlarını mevzuata uygun olarak hazırlaması, düzenli tatbikat yapması ve çalışanlarını sürekli bilgilendirmesi, hem kanuni yükümlülüklerinin hem de yargı içtihatlarının temel gereğidir.