Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İYİ HAL (TAKDİRİ İNDİRİM) UYGULAMASI VE ESASLARI
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 62 Çerçevesinde
1) İyi Hal İndirimi (Takdirî İndirim) İçin Mahkemeler Hangi Somut Davranışları ve Kriterleri Dikkate Almalıdır?
Takdirî indirim (kamuoyunda “iyi hal indirimi” olarak da bilinir), 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 62. maddesinde düzenlenmiştir.
27.05.2022 tarihinde yürürlüğe giren 7406 sayılı Kanun’un 1. maddesi ile TCK 62. maddesinde önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklikle:
- Failin geçmişi,
- Sosyal ilişkileri,
- Fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları,
- Cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri,
gibi unsurların somut biçimde incelenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca duruşmada mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli davranışların “iyi hal” sebebi olarak dikkate alınamayacağı açıkça belirtilmiştir.
Emsal Karar - Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E.2024/6897 K.2024/9231 T.31.10.2024
“... 27.05.2022 tarihinde yürürlüğe giren 7406 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle 5237 sayılı Kanun'un 62. maddesinde yapılan değişiklikle sanığın yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları takdiri indirim nedeni olabileceği, duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum ve davranışların ise takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmayacağı belirtilmiştir...”
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/b965dee7-d771-43bf-b5ef-21346ef02c18
Bu kriterler çerçevesinde hâkim, sanığın somut pişmanlık tutumunu, duruşma boyunca sergilediği olumlu-olumsuz davranışları ve sabıkalı olup olmadığını değerlendirmelidir.
2) Mahkeme Kararlarında İyi Hal İndirimi Uygulanması veya Uygulanmamasının Gerekçesi Nasıl Açıklanmalıdır?
Takdiri indirim uygulanıp uygulanmaması hâlinde, mahkeme kararının gerekçesinde açıkça belirtilmelidir. Hem TCK 62/2 hükmü hem de 7406 sayılı Kanun değişikliği sonrası, “Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.” ibaresi önem kazanmıştır.
- Mahkeme; sanığın iyi hal indirimi alması için somut hangi davranışları veya önceki sicil / sosyal ilişkileri dikkate aldığını,
- İndirim uygulanmıyorsa niçin uygulanmadığını (örneğin sabıkalı geçmiş, pişmanlık emaresi göstermemesi, suça eğilimi vb.)
açık bir şekilde yazmalıdır.
Emsal Karar - Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E.2023/12047 K.2023/8713 T.20.12.2023
“...Sanığın fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki somut pişmanlığını gösteren davranışlarının neler olduğu, bunların ‘mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutumlar’ olup olmadığı denetime elverişli olacak şekilde karar yerinde tartışılmalı ve takdiri indirimin gerekçesi açıklanmalıdır...”
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/a931267a-41d1-4fbc-98fd-788d3c90abf9
Buna göre hâkim, indirim uygulanıp uygulanmadığını objektif temellere dayandırmalı; “genel ifadelerle” veya “soyut” gerekçelerle yetinmemelidir.
3) İyi Hal İndirimi Kararını Etkileyen Yeni Yasal Düzenlemeler Nelerdir?
7406 sayılı Kanun (yürürlük tarihi: 27.05.2022), TCK 62. maddesindeki takdiri indirim esaslarını yeniden düzenlemiştir. Bu düzenlemeye göre:
- Mahkeme, “failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını” esas alır.
- “Duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum ve davranışlar” iyi hal kapsamı dışında tutulur.
- Takdiri indirim uygulama gerekçesi, kararda açıkça gösterilir.
Örnek (Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E.2021/13185 K.2023/9005 T.20.11.2023)
“...TCK 62. maddesi, 7406 sayılı Kanun’la değiştirilmiş ve failin geçmişi, sosyal ilişkileri, pişmanlığını gösteren davranışları esas alınarak indirim yapılabileceği belirtilmiştir…”
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/e2c54cba-1e6f-48cf-b6d2-19f9a0f6c422
Dolayısıyla kanunun açık ifadesi gereği, sırf duruşmada kibar veya sessiz durmak yeterli değildir. Sanığın gerçekçi pişmanlık göstermesi ve geçmişe dair bilgi, davranış ve sosyal ilişkilerin de incelenmesi gerekir.
4) Hangi Durumlarda Sanığın ‘İyi Hali’ Takdiri İndirim İçin Yeterli Görülmeyebilir?
- Mahkemeyi Etkilemeye Yönelik Görünüşte Tutumlar: Sanık, sadece duruşmada “saygılı veya sessiz” davranıyor diye indirim uygulanmayabilir. Eğer bu davranışlar “samimi pişmanlıktan ziyade mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli davranış” olarak görülürse, indirim dışı kalabilir.
- Sabıkalı Geçmiş ve Suça Eğilim: Sanığın birden çok suçu varsa veya suça eğilimli olduğu düşünülüyorsa, sırf “yargılama süresince sessiz kalması” iyi hal için yeterli addedilmez.
- Olumsuz Davranış veya Pişmanlık Göstermeme: Sanığın, fiilden sonra mağdurla uzlaşma yoluna gitmemesi, ısrarla eylemini savunması, yargılamayı sekteye uğratıcı hareketleri gibi durumlarda mahkeme “pişmanlık göremedim” diyerek indirim yapmayabilir.
Örnek (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E.2022/8281 K.2023/244 T.02.02.2023)
“...Sanığın suça eğilimini gösterir sabıkalı geçmişi ve duruşmadaki olumsuz tavırları nedeniyle pişmanlığın olmadığı kanaatine varıldığından, TCK 62. maddedeki indirimin uygulanmadığı anlaşılmıştır...”
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/17541db6-1a70-4cb6-9938-3c06b6190501
SONUÇ
- Mahkemeler, iyi hal indirimi (takdiri indirim) bakımından failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonra ve yargılama sürecindeki pişmanlık işaretlerini somut biçimde irdeler.
- 27.05.2022 tarihli 7406 sayılı Kanun değişikliği, TCK 62. maddede “samimi pişmanlık” ile “duruşmada şekli davranış” ayrımını netleştirmiştir.
- İndirimin uygulanması yahut uygulanmamasına yönelik gerekçeler, kararda açıkça yazılmak zorundadır.
- Sırf duruşmada sessiz kalmak veya “mahkemeyi etkilemeye yönelik” davranışlar iyi hal indirimi için tek başına yeterli sayılmaz. Samimi pişmanlık emaresi yoksa, suça eğilimli geçmiş tespit edilmişse ya da fail ısrarla eylemini sürdürmüşse, mahkemeler takdiri indirim uygulamama yoluna gidebilir.