İzinsiz Reklam Gönderimleri ve Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme

İZİNSİZ REKLAM GÖNDERİMLERİ ve KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASINA İLİŞKİN EMSAL KARARLAR IŞIĞINDA DEĞERLENDİRME

İzinsiz reklam (örneğin bir ürünü veya hizmeti tanıtmak amacıyla telefon numarası, e-posta adresi, isim, fotoğraf vb. kişisel verilerin rıza olmaksızın kullanılması) hem Kişisel Verilerin Korunması Hukuku hem de Tüketici Hukuku yönünden önemli hukuki sorunlar doğurmaktadır. Aşağıda, yargı ve kurul kararları ışığında konu dört ana başlık altında incelenmiştir:

---

1) İZİNSİZ REKLAM GÖNDERİMİNDE HANGİ TÜRLERDEKİ KİŞİSEL VERİLER HUKUKA AYKIRI İŞLENMİŞ SAYILIYOR?

Kişisel verilerin korunmasında esas, ilgili kişinin açık rızası olmaksızın bu bilgilerin işlenmemesidir (KVKK m. 5/1). Reklam amaçlı olarak:

• Telefon numarası (örneğin, izinsiz SMS veya WhatsApp mesajı gönderimi),
• E-posta adresi (istenmeyen toplu e-posta kampanyaları),
• Fotoğraf, video veya görüntü kayıtları (influencer pazarlama ya da katalog çekimlerinde kişinin izni olmadan kullanılması),
• İsim-soyadı, sosyal medya kullanıcı adı veya konum bilgilerinin (reklam etiketleme veya konum paylaşımı),

gibi kişisel verilerin yetkisiz/izinsiz paylaşımı ve reklam gönderimi “hukuka aykırı veri işleme” kapsamında değerlendirilir.

Örneğin, (İstanbul 1.Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E.2019/11, K.2020/409, T.24.12.2020) (Belge Bağlantısı) sayılı kararında, bir kişinin isminin ticari amaçla izinsiz şekilde kataloglarda, afişlerde veya sosyal ağlarda kullanılması nedeni ile manevi tazminata hükmedilmiştir. Kararda, izinsiz reklam uygulamasının kişilik hakkını zedelediği, dolayısıyla hukuka aykırı verilerin paylaşımı niteliğinde olduğu vurgulanmıştır.

---

2) MAHKEME KARARLARI, İZİNSİZ REKLAMIN HANGİ KANUNLARI İHLAL ETTİĞİNİ GÖSTERİYOR?

İzinsiz reklam, şu temel yasal düzenlemeleri ihlâl etmektedir:

1. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK):

   • Kişisel verilerin, sahibinin açık rızası olmadan (m.5/1) veya kanunda belirtilen istisnalar dışında işlenmesi yasaktır. İzinsiz reklam gönderimi çoğu zaman bu maddeyi ihlal eder.

2. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) ve bu Kanun’un uygulama yönetmelikleri:

   • Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği (özellikle m.6, m.7 ve m.22) reklamlarda dürüstlük ilkesine aykırı, gizli/örtülü reklam, yanıltıcı veya rahatsız edici nitelikteki işlemleri yasaklar.
   • Örneğin: “Reklam Kurulu” kararlarında, sosyal medya üzerinden işbirliği ya da anlaşma yoluyla yapılan gizli (örtülü) reklamlar, izinsiz kişisel veri kullanımı veya reklam olduğunu gizleyen influencer paylaşımları Tüketicinin Korunması Kanunu’nun 61. maddesi uyarınca hukuka aykırı bulunarak cezalandırılmaktadır.

3. FSEK m.86 ve 4721 sayılı TMK m.24 (Özel hayatın, fotoğraf ve portre hakları):

   • Kişinin fotoğrafının ya da portresinin reklam vb. ticari kullanım amacıyla izinsiz olarak yayılması, FSEK m.86 uyarınca yasaklanmıştır. Mahkemeler, bu tür izinsiz kullanımı “kişilik hakkının ihlâli” olarak değerlendirip maddi/manevi tazminata hükmedebilmektedir.

Atıf: “…(Reklam Kurulu, E.2022/3194) (Belge Bağlantısı) sayılı incelemede, sosyal medya platformunda (‘Instagram’) yapılan paylaşımlarda, markanın açıkça etiketlenmesi ve yönlendirme bağlantıları bulunmasına rağmen herhangi bir ‘reklam’ veya ‘işbirliği’ ibaresi kullanılmadığı tespit edilerek, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği m.6, m.7 ve TKHK m.61’e aykırı bulunduğu gerekçesiyle idarî para cezası uygulanmıştır.”

---

3) İZİNSİZ REKLAM NEDENİYLE VERİLEN CEZALAR (MANEVİ TAZMİNAT, İDARİ PARA CEZASI VB.) KARARLARDA NASIL BELİRTİLİYOR?

a) Manevi tazminat:
Mahkemeler, izinsiz reklamda kişilik haklarının zedelenmesi veya ticarî itibarın zarar görmesi hallerinde manevî tazminata hükmetmektedir. Yukarıda belirtilen (İstanbul 1.Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E.2019/11, K.2020/409) kararında da davalı şirketin, izinsiz isim/fotoğraf kullanımıyla davacının kişilik hakkını ihlâl ettiği görülerek manevi tazminat takdir edilmiştir.

b) İdari para cezası ve reklam durdurma cezası:
6502 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca Reklam Kurulu, izinsiz/gizli reklamda;

• Reklamın durdurulmasına ve
• İdarî para cezasına (tekrarında arttırılmış cezalara)
  karar verebilmektedir.

Örneğin: “Reklam Kurulu, E.2023/312 (Belge Bağlantısı) sayılı kararında sosyal medya hesabında ‘Örtülü Reklam’ yapıldığı tespitiyle, anılan reklamların durdurulması ve TKHK m.63 uyarınca idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.”

c) KVKK İdari para cezaları:

• Kişisel verilerin izinsiz reklamla işlenmesi/saklanması/aktarılması durumunda, KVKK m.18 uyarınca Kişisel Verileri Koruma Kurulu da ilgili şirket veya şahıs hakkında inceleme yapıp para cezası verebilir.

---

4) BU KARARLAR SADECE SMS VE E-POSTA REKLAMLARINI MI, YOKSA DİĞER İZİNSİZ REKLAM TÜRLERİNİ DE KAPSIYOR MU?

Kararlarda her türlü izinsiz reklam mecrası ele alınmaktadır:

• SMS ve e-posta reklamları (cep telefonu numarasına veya e-mail adresine rıza olmaksızın gönderim),
• Sosyal medya platformları üzerinden ürün tanıtımı (Instagram, Facebook, Twitter, YouTube vb.),
• Gizli (örtülü) reklam unsurları içeren influencer paylaşımları (hashtag, mention, link yönlendirmesi),
• Katalog, dergi, billboard vb. basılı mecralar,
• Televizyon, radyo gibi görsel/işitsel yayın organları,

hepsi benzer şekilde incelenmekte ve izinsiz kullanım tespit edildiğinde yaptırıma tabi tutulmaktadır.

Atıf: “Reklam Kurulu, E.2023/1091 (Belge Bağlantısı) sayılı incelemesinde, internet sitesinden yapılan izinsiz reklam ve kampanyaların da Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği hükümlerine aykırı olduğu, bu nedenle reklamları durdurma cezası uygulandığı belirtilmiştir. Görüldüğü üzere, internet siteleri, sosyal medya, SMS, e-posta veya televizyon fark etmeksizin, izinsiz ve hukuka aykırı reklamlar yaptırıma konu olmaktadır.”

---

SONUÇ

• İzinsiz reklam; gerek KVKK, gerek 6502 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikleri ihlal edebilecek bir uygulamadır.
• Bu ihlalin kapsamına telefon numarası, e-posta adresi, fotoğraf, ses, görüntü, isim-soyadı, konum gibi kişisel verilerin rıza olmadan reklam gönderimi veya reklam amaçlı paylaşımı girmektedir.
• Mahkemeler ve Reklam Kurulu kararları, izinsiz reklam yapan taraflar hakkında manevî tazminat, idari para cezası ve reklam durdurma yaptırımları öngörmektedir.
• Yalnızca SMS veya e-posta değil, sosyal medya, internet siteleri, fiziksel afiş/billboard reklamları gibi her türlü mecra üzerinden yapılan izinsiz reklam türleri de hukuka aykırı bulunup çeşitli cezalara konu olmaktadır.

Bu açıdan, firmaların ve kişilerin onay almadan, hukuka uygunluk gerekçesi olmadan kişisel veri niteliğindeki bilgileri kullanarak reklam yapması, hukuki ve idari yaptırımları doğurabilecek riskli bir davranıştır.

---

Atıf Listesi (Örnekler):

1. İstanbul 1.Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E.2019/11, K.2020/409, T.24.12.2020
   • (\text{Link})
2. Reklam Kurulu, E.2022/3194 (Sosyal Medya Influencer Kararı)
   • (\text{Link})
3. Reklam Kurulu, E.2023/312 (Örtülü Reklam Kararı)
   • (\text{Link})
4. Reklam Kurulu, E.2023/1091 (İnternet Sitesi Üzerinden İzinsiz Reklam Kararı)
   • (\text{Link})