Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Aşağıdaki makalede, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (“TCK”) m.152 ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde kamu malına zarar verme ve mala zarar verme suçlarının ceza miktarı ve nitelikli hâlleri, emsal yargı kararları ışığında incelenmiştir. İlgili yargı kararlarına atıflar yapılmış; kararların dokuman bağlantıları da istenen formatta eklenmiştir.
1. Mala zarar verme suçunda, kamu malına verilen zarar hangi hallerde bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasını gerektirir?
Mala zarar verme suçunun, kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında işlenmesi durumunda, kanun koyucu daha ağır ceza öngörmüştür.
- Bu düzenleme, TCK m.152/1-a hükmünde yer almaktadır.
- Maddenin yürürlükteki hâline göre; “Mala zarar verme suçunun; kamu kurum ve kuruluşlarına ait ... eşya hakkında işlenmesi hâlinde, fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”
Örneğin, Yargıtay bir kararında belediye veya devlete ait binaya verilen zararın (kapı, pencere, kamera, vb.) TCK 152/1-a çerçevesinde değerlendirileceğini ifade etmiştir:
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2020/10110 K.2021/3998 T.02.03.2021
“Sanığın ... Belediyesine ait ... binasına zarar vermesi şeklindeki eylemi kamu malına zarar verme suçunu oluşturduğundan TCK 152/1-a uygulanması gerekir...”
https://app.dejure.ai/dokuman/324b9441-a1f9-4bfd-b4a8-9e8a1516a7e9
Dolayısıyla, kamu malı niteliğindeki bina, tesis veya eşyaya kasten zarar verildiğinde, fail hakkında 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
2. Mala zarar verme suçunun hangi hallerde cezası artırılır?
Mala zarar verme suçunun basit hâli, TCK 151. maddede düzenlenir. Ancak Kanun’un 152. maddesinde sıralanan birtakım nitelikli hâller söz konusu olduğunda ceza artırılır. Bunları özetle sıralarsak:
- Kamu kurum veya kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya eşya hakkında işlenmesi (TCK 152/1-a).
- Yangına, sel ve taşkına vb. karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya hakkında işlenmesi (TCK 152/1-b).
- Her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu hakkında işlenmesi (TCK 152/1-c).
- Grev veya lokavt hâlinde işveren ve işçilerin malvarlığına yönelik işlenmesi (TCK 152/1-e).
- Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının mal varlığına yönelik işlenmesi (TCK 152/1-f).
- Yakmak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanmak suretiyle işlenmesi (TCK 152/2-a) vb.
Bu nitelikli hâller oluştuğunda fail hakkındaki ceza, basit hâle oranla daha yüksektir. Yargıtay kararları da, “yangın çıkarma” veya “patlayıcı madde kullanma” yoluyla işlenen eylemlerde - kamu güvenliği açısından somut bir tehlikenin varlığı hâlinde - cezanın artırılacağını vurgulamaktadır:
Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E.2020/3985 K.2020/8039 T.28.09.2020
“...Salt yakma fiilinin nitelikli hâl olarak kabulü mümkün değildir; kamu güvenliği bakımından somut bir tehlike doğmuşsa 152/2-a çerçevesinde ceza artar...”
https://app.dejure.ai/dokuman/5ee9e782-f0d4-4d7a-a3cc-b25f99360289
3. Grev veya lokavt hallerinde işlenen mala zarar verme suçu hangi cezayı gerektirir?
TCK 152/1-e hükmü, grev veya lokavt hâllerinde işverenlerin veya işçilerin veya sendika-konfederasyonların binasına veya eşyasına kasten zarar vermeyi nitelikli hâl olarak düzenlemiştir. Buna göre:
- “Grev veya lokavt hâllerinde ... malına zarar verilmesi hâlinde, fail hakkında bir yıldan altı yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2019/272 K.2020/74 T.11.02.2020 tarihli kararında grev/lokavt hâlinde mala zarar verme suçuna ilişkin şu ifadeler yer almaktadır:
“Grev veya lokavt hâllerinde işverenlerin veya işçilerin ... maliki olduğu bina, tesis veya eşya hakkında işlenmesi hâlinde fail hakkında bir yıldan altı yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.”
https://app.dejure.ai/dokuman/0bf188c1-3f22-4c37-8a51-3ff695d53f28
Bu nedenle grev/lokavt hâlinde suçun işlenmesi, basit mala zarar verme yaptırımından bağımsız olarak 1 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası verilmesini mümkün kılar.
4. Kamu malına zarar verme suçunda, cezanın belirlenmesinde hangi kanun maddeleri dikkate alınır?
a) TCK 151 ve 152
- TCK 151: Basit mala zarar verme suçunun düzenlendiği maddedir.
- TCK 152: Nitelikli hâlleri (kamu malına zarar verme, yakarak zarar verme, grev-lokavt hallerinde vb.) düzenler ve ceza miktarlarını artırır.
b) TCK’nın Genel Hükümleri
- TCK 61: Suçlarda temel cezanın belirlenmesinde rehber alınacak ölçütler.
- TCK 53: Belli haklardan yoksun bırakılma (mahkûmiyetin sonucudur).
- TCK 58: Tekerrür hükümlerinin uygulanması (eğer failin sabıkası varsa).
- TCK 63: Gözaltı ve tutuklulukta geçen sürenin mahkûmiyetten indirilmesi (infazı ilgilendirir).
Söz gelimi, TCK 152/1-a uyarınca kamu malına zarar verme suçu oluştuğunda hâkim, cezayı 1 yıldan 4 yıla kadar bir aralıkta tayin eder. Daha sonra, cezayı artırıcı veya azaltıcı diğer genel hükümlere (örneğin failin takdiri indirim nedeni, haksız tahrik vb.) göre bir değerlendirme yapar:
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2023/21024 K.2023/5269 T.09.10.2023
“... TCK 152/1-a maddesinin (kamu kurumlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş eşya hakkında) düzenlemesi nazara alınarak, ceza miktarının 1 yıldan 4 yıla kadar belirlenmesi ve TCK 61. maddesi çerçevesinde takdirî sebepler değerlendirilir...”
https://app.dejure.ai/dokuman/2c840541-c000-41e9-bd7d-8334fd2e762f
Sonuç olarak, kamu malına zarar verme suçunun ceza tayininde öncelikle TCK 152 hükmü esas alınır; ardından TCK 61, TCK 53, TCK 58, TCK 63 gibi genel hükümler de uygulanır.
Sonuç
- Kamu malına zarar verme (TCK 152/1-a) hâlinde 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası uygulanır.
- Suçun yakarak, patlayıcı madde kullanarak veya grev-lokavt hâlinde gibi özel durumlarda (TCK 152/1,2) ceza artırılır.
- Grev veya lokavt hallerinde işveren ya da işçilerin veya sendika-konfederasyonların malvarlığına zarar verildiğinde fail hakkında 1 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası öngörülür (TCK 152/1-e).
- Kamu malına zarar verme suçunda cezalandırma yapılırken esasen TCK 152 dikkate alınır; ayrıca cezanın belirlenmesinde TCK 61, 53, 58 ve 63 gibi genel hükümler uygulama alanı bulur.