Kamulaştırma Davalarında Husumet

Kamulaştırma Davalarında Husumet - Yargı Kararları Doğrultusunda

Kamulaştırma davalarında husumet, davanın taraflarını, yani davacı ve davalı sıfatlarını ifade eder. Hukuki anlamda husumet yokluğu ise, davanın doğru taraflar arasında açılmamış olması durumunu belirtir ve bu durum davanın usulden reddi sonucunu doğurabilir.

• Husumet Yokluğu Kavramı: Kaynaklarda geçen "aktif husumet yokluğu" ve "pasif husumet yokluğu" ifadeleri, davacının dava açma ehliyetinin olmaması veya davalının davada taraf olma ehliyetinin olmaması durumlarını ifade eder. Örneğin, 5. Hukuk Dairesi'nin 2023/6221 E., 2023/8502 K. sayılı kararında, davacının kamulaştırma davası açma ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddedildiği belirtilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının açmış olduğu kamulaştırma davasının usulünün 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 10 uncu maddesinde detaylı şekilde anlatıldığı, yasal düzenlemede kamulaştırmaya ilişkin mahkemeye müracaat hakkının yalnızca kamulaştırma yetkisini haiz idareye verildiğini, davacının kamulaştırma talepli açmış olduğu davasında dava ehliyetinin bulunmadığını belirterek; davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle usulden reddine karar vermiştir. (5. Hukuk Dairesi E. 2023/6221 K. 2023/8502)

Kamulaştırma Davasını Kim Açabilir?

Kamulaştırma davasını açma yetkisi, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca yalnızca kamulaştırma yetkisini haiz idareye aittir. Bu idareler, kamu yararının gerektirdiği hallerde kamulaştırma yapmaya yetkili kamu tüzel kişileri, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerini kapsar.

• 5. Hukuk Dairesi'nin 2023/6221 E., 2023/8502 K. sayılı kararında ve 5. Hukuk Dairesi'nin 2023/11367 E., 2024/4020 K. sayılı kararında, yasal düzenlemeye göre kamulaştırma davası açma hakkının sadece kamulaştırma yetkisini haiz idareye verildiği vurgulanmıştır. Bu nedenle, mal sahibi olan davacının kamulaştırma davası açma ehliyeti bulunmamaktadır.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 05.05.2001 tarihinde yürürlüğe giren 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 10 uncu maddesi uyarınca mal sahibi olan davacının aktif husumet ehliyeti mevcut olmadığını, davacı malikin dava takip yetkisinin bulunmadığını, dava takip yetkisinin kamulaştırmayı yapan idareye ait olduğu gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir. (5. Hukuk Dairesi E. 2023/11367 K. 2024/4020)

Kamulaştırma Davasında Davalı Kim Olmalıdır?

Kamulaştırma davasında davalı, kamulaştırılan taşınmazın maliki olmalıdır. Taşınmaz malikinin davalı sıfatını kazanması doğrudan kanundan kaynaklanır ve malikin bu konuda herhangi bir kusuru bulunmaz.

• Hukuk Genel Kurulu'nun 2019/241 E., 2019/560 K. sayılı kararında, "taşınmaz malikinin davalı sıfatını kazanması doğrudan Kanundan kaynaklanmaktadır" ifadesiyle bu durum açıkça belirtilmiştir.

Görüldüğü üzere eldeki davanın temeli kamulaştırma işlemi olup, daha önce de ifade edildiği gibi taşınmaz malikinin davalı sıfatını kazanması doğrudan Kanundan kaynaklanmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu E. 2019/241 K. 2019/560)

• 7. Hukuk Dairesi'nin 2022/2595 E., 2023/3479 K. sayılı kararında ise, davalının malik olmaması durumunda husumet yokluğu nedeniyle davanın reddi talep edilmiştir.

Davalı ... vekili, dava tarihi itibariyle müvekkili malik olmadığından açılan davanın öncelikle husumet yokluğundan reddine... karar verilmesini talep etmiştir. (7. Hukuk Dairesi E. 2022/2595 K. 2023/3479)

• Ayrıca, 8. Hukuk Dairesi'nin 2020/3258 E., 2020/7970 K. sayılı kararında, taşınmaz maliki olmayan Karayolları Genel Müdürlüğü'ne (KGM) karşı açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Benzer şekilde, 8. Hukuk Dairesi'nin 2018/10361 E., 2021/428 K. sayılı kararında da taşınmaz maliki olmayan ...'ne karşı açılan davanın husumet yokluğundan reddi gerektiği vurgulanmıştır.

Hal böyle olunca, Mahkemece davalı olarak gösterilen Karayolları Genel Müdürlüğü'ne karşı açılan davanın husumet yokluğu reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru değildir. (8. Hukuk Dairesi E. 2020/3258 K. 2020/7970)

Yanlış Tarafa Dava Açılırsa Ne Olur?

Kamulaştırma davalarında yanlış tarafa dava açılması durumunda, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 14. maddesinin 5. fıkrası ve ilgili yargı kararları çözüm yolları sunmaktadır.

• Gerçek Malik Belirlenirse: 2942 sayılı Kanun'un 14/5. maddesi uyarınca, eğer dava sırasında taşınmazın gerçek malikinin başka bir şahıs olduğu anlaşılırsa, davaya gerçek malik dahil edilerek devam edilir. Bu durum, 5. Hukuk Dairesi'nin 2023/1490 E., 2023/8486 K. sayılı kararında ve 5. Hukuk Dairesi'nin 2024/963 E., 2024/7369 K. sayılı kararında da vurgulanmıştır.

2942 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, kamulaştırma davalarında aleyhine dava açılan tapu malikinin başka bir şahıs olduğu anlaşılırsa, davaya bu gerçek malik dahil edilmek suretiyle devam edilir. (5. Hukuk Dairesi E. 2024/963 K. 2024/7369 - İlişkili Bölüm 1)

• Husumet Düzeltilmesi: Eğer husumet yanlış yöneltilmiş ise, yani davetiye ve ilanda yanlış idare gösterilmişse, gerçek hasma tebligat yapılarak davaya devam olunur. Bu durum, Ceza Genel Kurulu'nun 2020/166 E., 2021/542 K. sayılı kararında ve İzmir Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi'nin 2020/221 E., 2020/414 K. sayılı kararında belirtilmiştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi'nin 2020/567 E., 2020/1096 K. sayılı kararı da idari yargıda husumetin düzeltilmesi yoluna gidilebileceğini ifade etmektedir.

Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal veya maddi hatalara karşı adli mahkemelerde açılacak düzeltim davalarında hangi idareye husumet yöneltileceğinin davetiye ve ilanda açıkça belirtilmemiş veya yanlış gösterilmiş olması nedeniyle davada husumet yanlış yöneltilmiş ise, gerçek hasma tebligat yapılmak suretiyle davaya devam olunur.” (Ceza Genel Kurulu E. 2020/166 K. 2021/542)

• Davanın Reddi ve Yeniden Açılması (İstisnai Durumlar): Bazı kararlarda, husumet yokluğu nedeniyle davanın reddedildiği ve davacının doğru hasma karşı yeniden dava açması gerektiği durumlar da görülmektedir. Örneğin, 5. Hukuk Dairesi'nin bazı kararlarında (örneğin E. 2019/5804 K. 2019/17716, E. 2023/8305 K. 2024/1512), davanın belirli davalılar yönünden husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir. Ancak, genel uygulama ve kanun maddesi gereği, yanlış hasım durumunda husumetin düzeltilmesi ve davaya devam edilmesi esastır.

Sonuç olarak, kamulaştırma davalarında husumet, davanın doğru tarafları arasında görülmesini sağlamaya yönelik önemli bir usul hukuku kavramıdır. Yanlış tarafa dava açılması durumunda, kanun ve yargı kararları, husumetin düzeltilmesi ve davanın gerçek taraflar arasında görülmeye devam edilmesi yönünde imkan tanımaktadır.