Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Kısa Süreli Hapis Cezasının Seçenek Yaptırımlara ve Adli Para Cezasına Çevrilmesi: Emsal Kararlarla Değerlendirme
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 50. maddesi, “kısa süreli hapis cezalarının” adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilmesi usulünü düzenler. Bu çerçevede, kısa süreli hapis cezalarının nasıl adli para cezasına dönüştürüleceği, hangi koşullarda diğer seçenek yaptırımların uygulanacağı ve bu yaptırımların yerine getirilmemesi veya ihlali hâlinde ortaya çıkabilecek sonuçlar, kanundaki hükümlerin yanı sıra Yargıtay kararlarıyla da şekillenmiştir. Aşağıda, konuya ilişkin sıkça sorulan sorular, ilgili emsal kararlardan örnekler gösterilerek yanıtlanmıştır.
1) Kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi için hangi şartlar aranır?
Kısa süreli hapis cezası: 5237 sayılı TCK’nın 49. maddesine göre bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları “kısa süreli” kabul edilir.
TCK m. 50/1(a) hükmü gereğince, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere bakılarak, bir yıl veya daha az süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir.
Ayrıca TCK 50/2, “Suç tanımında hapis ve adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hâllerde hapis cezası verilmişse, bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez.” hükmünü içerir. Dolayısıyla kanunda hapis ve adli para cezası birlikte seçenek ceza şeklinde öngörülmüşse ve hâkim hapis cezası tercih etmişse, bu aşamadan sonra ceza adli para cezasına çevrilemez.
Emsal Karar Atıf
- Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2010/29269, K. 2011/3758, T. 23.03.2011
Karar metni için bağlantı
Bu kararda, TCK 50. maddesindeki koşullar; suçlunun kişiliği, sosyal-ekonomik durumu ve yargılama sürecinde duyduğu pişmanlık doğrultusunda değerlendirilerek adli para cezasına çevirme esasları anlatılmıştır.
2) Kısa süreli hapis cezası, hangi durumlarda diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir?
TCK m. 50/1’de sayılan diğer seçenek yaptırımlar şunlardır:
- Adli para cezası (a bendinde düzenlenir)
- Mağdur veya kamu zararının giderilmesi (b bendinde)
- Bir eğitim kurumuna devam etme yükümlülüğü (c bendinde)
- Belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanma (d bendi)
- Ehliyet veya ruhsat belgelerinin geri alınması, belli mesleği yapmaktan yasaklanma (e bendi)
- Kamuya yararlı bir işte çalıştırma (f bendi)
Hakim, suçlunun kişiliğini, sosyal-ekonomik durumunu, pişmanlığını ve suçun işlenme özelliklerini gözeterek kısa süreli hapis cezasını bu yaptırımlardan uygun bulduğu birine çevirebilir. Ayrıca, TCK 50/3’e göre daha önce hapis cezasına mahkûm olmayan ve belirli süreyi aşmayan (örneğin 30 gün; ya da fiil tarihinde 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmişse 1 yıl veya daha az) hapis cezalarında, seçenek yaptırıma çevirme zorunluluğu bulunur.
Emsal Karar Atıf
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/237, K. 2024/25, T. 24.01.2024
Karar metni için bağlantı
Kararda, kısa süreli hapis cezasının “kamuya yararlı işte çalıştırma”, “belirli faaliyetleri yapmaktan yasaklanma” vb. yaptırımlara nasıl çevrilebileceği detaylıca incelenmiştir.
3) Seçenek yaptırımların uygulanmaması veya yerine getirilmemesi durumunda ne gibi sonuçlar doğar?
- TCK m. 50/6, seçenek yaptırıma çevrilen cezanın ihlal edilmesi hâlini düzenler. Kural olarak, adli para cezası dışındaki seçenek yaptırımların yerine getirilmemesi hâlinde, hükmü veren mahkeme durumu değerlendirir, tedbiri değiştirebilir veya gerekirse kısa süreli hapis cezasının infazına karar verebilir.
- Adli para cezasının ödenmemesi durumunda ise 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 106. maddesi uyarınca hapse çevrilme süreci devreye girer. Ancak, 18 yaşından küçük çocuklar hakkında verilen adli para cezası ödenmezse, hapse çevrilmesi mümkün değildir (5275 s. Kanun m. 106/4).
Emsal Karar Atıf
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2015/16256, K. 2016/12348, T. 02.11.2016
Karar metni için bağlantı
Bu kararda seçenek yaptırımın ihlal edilmesi ve bunun infaz sürecinde nasıl dönüştürülebileceği (cezanın başka bir yaptırıma veya kısmen/ tamamen hapis cezasına dönüşmesi) açıklanmıştır.
4) Taksirli suçlarda verilen hapis cezaları, adli para cezasına çevrilebilir mi?
Kural olarak, taksirli suçlarda verilen kısa süreli hapis cezası da diğer koşullar oluştuğunda adli para cezasına veya TCK m. 50’deki diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir.
Kanun koyucu, bilinçli taksir hâlleri hariç, taksirli suçlarda (örneğin basit trafik kazası gibi) ceza süresi uzun olsa dahi adli para cezasına çevirme imkânı tanımıştır (TCK 50/4). Ancak uygulamada en fazla bir yıl süreli hapis cezalarında çevrilme söz konusudur. Hakim, failin kişilik özelliklerini, sosyal durumunu, pişmanlığını ve suçun niteliğini göz önüne alarak takdir yetkisini kullanır.
Emsal Karar Atıf
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2013/373, K. 2014/485, T. 04.11.2014
Karar metni için bağlantı
Bu kararda taksirli suçlarda hapis cezasının adli para cezasına çevrilme imkânına ilişkin değerlendirme yer almaktadır.
Özet
- Kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi için;
- Ceza 1 yıl veya daha az olmalı,
- Failin kişiliği, pişmanlığı, ekonomik ve sosyal durumuna bakılarak çevrilmesinin yerinde olacağına mahkemece karar verilmelidir.
- Diğer seçenek yaptırımlar (mağdur zararı giderme, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitmekten yasaklama, ehliyet/ruhsat geri alma, kamuya yararlı işte çalışma) da aynı maddede sayılmış; kısa süreli hapis, bu tedbirlerden birine dönüştürülebilir.
- Yaptırımın ihlali hâlinde, mahkeme tedbiri değiştirebilir veya kısmen/tamamen hapis cezası olarak infazına karar verebilir (TCK 50/6).
- Taksirli suçlarda da (bilinçli taksir hariç) kısa veya uzun süreli hapis cezası, koşullar uygunsa adli para cezasına veya diğer yaptırımlara çevrilebilir.
Bu konularda verilen Yargıtay kararları, TCK 50. maddesi ve 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 106. maddesi esas alınarak hükümlerin nasıl uygulanması gerektiğini göstermektedir. Mahkemeler her somut olayda failin kişisel koşullarını ve suçun özelliklerini birlikte değerlendirir.
(Bu metin bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki sorunlar için uzman görüşü alınması tavsiye edilir.)