Blog

Kıymetli Evrak ve Genel Borç İlişkilerinde İmza, Parmak İzi ve Mühür Kullanımı

Türk hukukunda imza kuralı, fiziksel engel veya okuryazar olmama durumlarında parmak izi ve mühür kullanımı ile kıymetli evraklardaki katı şekil şartlarının incelenmesi.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
Kıymetli Evrak
İmza
Parmak İzi
Mühür
TBK 16
TTK 756

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk hukukunda kural olarak imzanın borç altına girenin el yazısı ile atılması esastır. Ancak fiziksel engel veya okuma yazma bilmeme gibi durumlarda imza yerine parmak izi, mühür veya el işaretlerinin kullanılması gündeme gelmektedir. Bu araçların hukuki geçerliliği, işlemin niteliğine (genel borç ilişkisi veya kambiyo senedi) göre farklılık göstermektedir. Aşağıda, yargı kararları ışığında konuya ilişkin temel sorular yanıtlanmıştır.

1. İmza atamayanların parmak izi, el işareti veya mühür kullanması hangi durumlarda geçerlidir?

Genel borç ilişkilerinde, imza atamayan kişilerin parmak izi veya mühür kullanması belirli şartlar altında mümkündür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 16. maddesi bu durumu düzenlemektedir. "İmza atamayanlar, imza yerine usulüne göre onaylanmış olması koşuluyla, parmak izi, el ile yapılmış bir işaret ya da mühür kullanabilirler. Kambiyo senetlerine ilişkin hükümler saklıdır." (Antalya 3. ATM, 2020/410 K.).

Emsal Karar

Kararda; imza yerine geçen işaretlerin ancak usulüne uygun onaylanması halinde geçerli olacağı ve kambiyo senetlerine ilişkin özel hükümlerin saklı tutulduğu belirtilmiştir.

2. Kambiyo senetlerinde imza yerine geçen işaretler kullanılabilir mi?

Kambiyo senetleri (poliçe, bono, çek), sıkı şekil şartlarına tabi olan kıymetli evraklardır. Bu evraklarda imza senedin zorunlu unsuru olup, imza yerine parmak izi veya mühür kullanılması senedin kambiyo vasfını yitirmesine neden olur. "Mühür ya da parmak izi ile kambiyo senedi düzenlenemez. Poliçeye ilişkin TTK'nun 583/8.maddesi ile çeke ilişkin aynı yasanın 692/6.maddesinde keşidecinin imzasının, bonoya ilişkin aynı yasanın 688/7.maddesinde ise tanzim edenin imzasının kambiyo senedinde bulunması gereken zorunlu unsur olduğu açıkça belirtilmiştir." (Yargıtay 12. HD, 2012/4365 K.).

Emsal Karar

Kararda; mühür veya parmak izinin kambiyo senedi düzenlemek için yeterli olmadığı, senedin bono veya çek vasfı kazanabilmesi için mutlaka ıslak imza içermesi gerektiği vurgulanmıştır.

3. Türk Ticaret Kanunu'na göre poliçe ve bonolarda el ile atılan imza yerine hangi araçlar kullanılamaz?

Türk Ticaret Kanunu, kıymetli evrak üzerindeki beyanların el yazısıyla imza edilmesini emredici bir kural olarak belirlemiş ve mekanik araçların kullanımını yasaklamıştır. "6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 756. maddesi uyarınca; poliçe üzerindeki beyanların el ile imza edilmesi gerekir. El ile atılan imza yerine, mekanik herhangi bir araç veya elle yapılan veya onaylanmış bir işaret veya resmî bir şahadetname kullanılamaz." (Antalya 3. ATM, 2020/410 K.).

Emsal Karar

Kararda; el yazısı ile imza kuralının katılığı vurgulanmış, onaylanmış dahi olsa el işaretlerinin veya mekanik araçların poliçe ve bonolarda geçerli imza teşkil etmeyeceği açıklanmıştır.

4. İmza yerine kullanılan parmak izi, el işareti veya mühürün usulüne göre onaylanmış olması ne anlama gelir?

İmza atamayan kişilerin kullandığı parmak izi gibi işaretlerin ispat gücü kazanabilmesi için bu işlemin yetkili makamlarca veya tanıklarca tasdik edilmesi gerekmektedir. "Kural bu olmakla beraber imza atmaya muktedir olmayan veya okuma yazma bilmeyen bir kimse, imza yerine parmak izi kullanabilir. Yalnız senetteki parmak izinin borçluya aidiyeti ve bizzat borçlu tarafından basıldığının ihtiyar heyetince ve o yerde tanınmış iki tanık tarafından onaylanması lazımdır." (Yargıtay 3. HD, 2014/4568 K.).

Emsal Karar

Kararda; imza atamayanların parmak izi kullanabileceği, ancak bu işaretin geçerli bir delil sayılabilmesi için yerel makamlarca veya tanınmış şahitlerce usulüne uygun olarak onaylanması gerektiği ifade edilmiştir.

Sonuç

Yargıtay ve ilk derece mahkemesi kararları çerçevesinde; Türk hukukunda imza kural olarak el yazısı ile atılmalıdır. İmza atamayanlar için parmak izi, mühür veya el işareti kullanımı ancak genel borç ilişkilerinde ve usulüne uygun onaylanması (tanık veya noter onayı gibi) şartıyla geçerlidir. Kıymetli evrak hukukunda ise bu tür araçlar geçersiz kabul edilmekte, poliçe, bono ve çeklerde borçlanma iradesinin ancak borçlunun kendi eliyle atacağı ıslak imza ile sakatlıksız biçimde doğabileceği kabul edilmektedir.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/143, K. 2020/410, T. 25.09.2020 https://app.dejure.ai/dokuman/615ab316-8d06-4bfb-9bc9-d7f9b3365b2d
  2. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2011/18451, K. 2012/4365, T. 21.02.2012 https://app.dejure.ai/dokuman/65b1f6f3-1c92-49e8-81ff-aebe175e83d3
  3. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2013/19770, K. 2014/4568, T. 24.03.2014 https://app.dejure.ai/dokuman/8a97b5a4-1b8a-4c3f-9bb7-5218acae4ac7