“KOD 29” KAPSAMINDA FESİH HALLERİ VE YARGISAL UYGULAMA

“KOD 29” KAPSAMINDA FESİH HALLERİ VE YARGISAL UYGULAMA

İşverenler, SGK İşten Ayrılış Bildirgesi düzenlerken işçinin iş sözleşmesini sonlandırma sebebini kodlarla belirtirler. Bunlar arasında özellikle “Kod 29”, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/2 hükmüne (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar) dayalı haklı feshi ifade eder. Kod 29 ile fesih yapılması, işçi açısından işsizlik ödeneği alamama veya kıdem/ihbar tazminatı kaybı gibi ağır sonuçlar doğurabilir. Bununla birlikte işveren, feshi dayandırdığı iddiaları somut delillerle ispatlayamadığı takdirde işçi; kıdem ve ihbar tazminatı hakkı, işe iade talebi vb. hakları için yargıya başvurabilmektedir.

Aşağıda, emsal kararlardaki tespitlerden hareketle Kod 29 kapsamında işten çıkarılan işçinin hakları, işverenin delil sorumluluğu ve işçinin başvurabileceği yasal yollar özetlenmektedir.

---

1. “Kod 29” Kapsamında İşten Çıkarılan İşçinin Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakları

Kod 29 (işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı) genellikle haklı neden iddiasını ifade eder.

• Haklı fesih, ispatlandığı takdirde işçi, kıdem ve ihbar tazminatı başta olmak üzere feshe bağlı tazminatlardan mahrum kalabilir.
• Ancak işveren, haklı nedeni (ahlaka/iyi niyete aykırı davranışı) hukuken geçerli biçimde ispatlayamazsa fesih, haklı fesih niteliğinde sayılmaz; bu durumda işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır.
• Emsal bir olayda, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi şu tespitte bulunmuştur:

  “SGK’ya verilen işten ayrılış bildirgesinde davacının iş akdinin 29 kodu ile işveren tarafından işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih olarak gösterildiği anlaşılmıştır.”
  (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, E. 2022/938 K. 2023/138 T. 31.01.2023, Link)

Bu kararda da vurgulandığı gibi, fesih bildirgesinde Kod 29 sebebinin yazılması tek başına işçinin kıdem/ihbar tazminatı kaybedeceği anlamına gelmez; feshi haklı kılan vakıalar somut biçimde kanıtlanmalıdır.

---

2. İşverenin “Kod 29” İle Fesih Yapabilmesi İçin Gerekli Somut Deliller

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/2 maddesi, işverenin “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hâller” sebebiyle derhal fesih imkânı tanır. Ancak;

• Fesih sebeplerinin açık şekilde bildirilmesi gerekir.
• İşverence öne sürülen vakıaların tanık beyanları, yazılı belgeler, kamera kayıtları, iletişim kayıtları vb. yollarla kanıtlanması zorunludur.
• Emsal kararlarda, feshin gerçekte haklı nedene değil, “Kod 29” bahanesine dayalı olarak düzenlendiği anlaşıldığında işçi lehine kararlar verilmiştir. Mahkemeler, feshe dayanak olguların tutarlı ve inandırıcı delillerle kanıtlanması gerektiğini vurgular.

Örnekle, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi kararında da işverenin “Kod 29” gerekçesini ispata dair yeterli delil sunamadığı takdirde tazminat hakkının saklı kalacağını belirtmiştir:

“…fesih sebebi olarak ileri sürülen hususlar sonradan dava dilekçesi ile veya yargılama sırasında genişletilemez… Fesih bildiriminde belirtilen vakıalar usulünce kanıtlanamadığında fesih haksız sayılır...”
(Samsun BAM 8. Hukuk Dairesi, E. 2022/938 K. 2023/138 T. 31.01.2023, Link)

---

3. İşçi, “Kod 29” İle Haksız Yere İşten Çıkarıldığını Düşünüyorsa Hangi Yasal Yollara Başvurabilir ve Mahkeme Süreci Nasıl İşler?

1. Arabuculuk / Dava Süreci:

   • 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi önce zorunlu arabulucuya başvurmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açabilir.
   • İş güvencesi kapsamındaki işçi (30’dan fazla çalışan, 6 aydan uzun kıdem vb. şartlar varsa) 1 ay içinde işe iade davası açabilir.
   • İşçi iş güvencesi kapsamında değilse, kıdem/i̇hbar tazminatı, varsa boşta geçen süre ücreti vb. haklar için alacak davası açabilir.

2. İşverenin İspat Yükü:

   • Dava açıldığında, “Kod 29” ile fesih haklı nedene dayandığını işveren ispat etmelidir (İK 25/2).
   • İşveren, feshe konu eylemleri spesifik delillerle kanıtlayamazsa mahkeme feshi haksız görür; böylece işçinin tazminat talepleri kabul edilebilir.

3. Mahkeme Kararının Olası Sonuçları:

   • İşe iade davası: Feshin haksız bulunması halinde işçinin işe geri dönmesi yönünde karar verilebilir; işverence başlatılmama hâlinde en az 4 en çok 8 aya kadar ücret tutarında işe başlatmama tazminatı gündeme gelir.
   • Tazminat davası: Kod 29’un haklılığını kanıtlayamayan işveren, kıdem ve ihbar tazminatlarını, varsa diğer işçilik haklarını ödemekle yükümlü olur.

---

SONUÇ

• Kod 29 kaydı, iş sözleşmesinin işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle feshedildiği anlamına gelir.
• Böyle bir fesih, işçinin kıdem/ihbar tazminatı alamaması sonucunu doğurabilse de işverenin haklı nedene dayandığını kanıtlama yükümlülüğü vardır.
• Haklı feshi kanıtlayamadığı takdirde işçi, kıdem ve ihbar tazminatı dâhil çeşitli haklarını mahkemede elde edebilir.
• İşçi, arabulucu aşamasında sonuç alınmazsa iş mahkemesinde işe iade veya alacak davası açıp feshi sorgulatabilir; yargılama sonunda tazminat veya işe iade kararı verilebilir.

---

İLGİLİ EMSAL KARARLAR

1. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, E. 2022/938 K. 2023/138 T. 31.01.2023
   https://app.dejure.ai/dokuman/8b51f989-38a8-4250-a476-a75f57c5fded

   “…SGK’ya verilen işten ayrılış bildirgesinde davacının iş akdinin 29 kodu ile işveren tarafından işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile feshedildiği anlaşılmış olup… feshe dair ileri sürülen vakıalar sonradan genişletilemez…”

2. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 28. Hukuk Dairesi, E. 2022/2294 K. 2023/14 T. 19.01.2023
   https://app.dejure.ai/dokuman/a28252c5-53b6-47a2-9f9f-f02aa97ef391

   “…Davalı taraf iş akdinin kendisi tarafından feshedilmediğini iddia etmiş olup, herhangi bir haklı ve geçerli fesih savunması da yapmamıştır. Netice itibarıyla… feshin iddia olunan eylemlere nazaran ölçülülük ve son çare olması ilkesine uyulmadığı…”

---

Not: Belirtilen kararlara dair değerlendirmeler, özet niteliğindedir; her somut olay, kendi özel koşullarında değerlendirilecektir. “Kod 29” veya benzeri fesih sebepleriyle ilgili uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek alınması tavsiye edilir.