Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu (TBK), bir kişinin hür iradesini baskı altına alarak yapılan sözleşmeleri "korkutma" (ikrah) kapsamında değerlendirir. İradesi sakatlanan tarafa tanınan haklar ve bu hakların sınırları, yargı kararlarında net bir şekilde çizilmiştir.
1. Korkutma yoluyla yapılan sözleşmelerde, zarar tehlikesinin varlığı nasıl kabul edilir?
Korkutmanın gerçekleşmiş sayılması için mağdurun ciddi bir zarar tehlikesi altında olduğuna inanması gerekir. "Korkutulan, içinde bulunduğu durum bakımından kendisinin veya yakınlarından birinin kişilik haklarına ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın bir zarar tehlikesinin doğduğuna inanmakta haklı ise, korkutma gerçekleşmiş sayılır." (Uyuşmazlık Mahkemesi, 2022/242 K.).
Emsal Karar
- Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2021/709, K. 2022/242, T. 18.04.2022 https://app.dejure.ai/dokuman/44cc3e41-105e-4786-84af-a5a22e76f1aa
2. Bir hakkın veya yetkinin kullanılacağı tehdidiyle sözleşme yapıldığında korkutmanın koşulları nelerdir?
Yasal bir hakkın kullanılacağı bildirimi (örneğin icra takibi başlatma), ancak karşı tarafın zor durumundan faydalanılarak haksız bir kazanç elde edilmesi halinde korkutma sayılır. "Bir hakkın veya kanundan doğan bir yetkinin kullanılacağı korkutmasıyla sözleşme yapıldığında, bu hakkı veya yetkiyi kullanacağını açıklayanın, diğer tarafın zor durumda kalmasından aşırı bir menfaat sağlamış olması hâlinde, korkutmanın varlığı kabul edilir." (Uyuşmazlık Mahkemesi, 2022/242 K.).
Emsal Karar
- Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2021/709, K. 2022/242, T. 18.04.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/44cc3e41-105e-4786-84af-a5a22e76f1aa
3. Korkutma sonucu imzalanan sözleşmenin geçerliliği hangi durumlarda ortadan kalkar?
Korkutma altında yapılan sözleşmelerde mağdur, kanunda belirtilen hak düşürücü süre içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirirse geçerlilik ortadan kalkar. Korkutulma sonucunda sözleşme yapan taraf... korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse, sözleşmeyi onamış sayılır.
4. Korkutma durumunda, zarar gören tarafın tazminat hakkı var mıdır?
Korkutulan taraf, sözleşmeyi iptal edip etmemesinden bağımsız olarak tazminat talep etme hakkına sahiptir. "Korkutmanın sözleşmenin iptali ve tazminat olmak üzere iki sonucu bulunmaktadır. Korkutulanın sahip olduğu tazminat hakkı, iptal hakkına bağlı olmayan, ondan bağımsız bir hak niteliğini taşımaktadır." (İstanbul BAM 12. HD, 2025/1196 K.).
Emsal Karar
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/2184, K. 2025/1196, T. 16.07.2025
https://app.dejure.ai/dokuman/d05d2de3-2ced-48e9-ad18-b6a09601890d
Sonuç
Yargı kararları ışığında korkutma (ikrah), iradeyi sakatlayan ve sözleşmeyi "askıda geçersiz" kılan bir sebeptir. Mağdur, korkutma etkisinin bitmesinden itibaren 1 yıl içinde sözleşmeyi iptal edebilir veya sözleşmeyi onaylasa dahi uğradığı zararlar için tazminat talep edebilir. Yasal hakların kullanımı ancak karşı tarafın zor durumundan istifade edilerek "aşırı bir menfaat" sağlanması halinde korkutma teşkil eder.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2021/709, K. 2022/242, T. 18.04.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/44cc3e41-105e-4786-84af-a5a22e76f1aa
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/2184, K. 2025/1196, T. 16.07.2025
https://app.dejure.ai/dokuman/d05d2de3-2ced-48e9-ad18-b6a09601890d