Blog

MADDE 183 KAPSAMINDA MADDİ HATALAR ve HÜKÜMLERİN TASHİHİ

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 183. maddesi, yargılama sırasında fark edilen ve ilk bakışta hata olduğu anlaşılan “açık yazı ve hesap hatalarını” hüküm kesinleşmeden (yani karar verilmeden) düzeltmeyi mümkün kılar. Bu düzeltme, tarafların ya da mahkemenin inisiyatifiyle yapılabilir. Düzeltmeden ötürü yargılama uzarsa, bu durum yargılama giderlerinin paylaşımında dikkate alınabilir. Karar verildikten sonra yapılacak düzeltmeler içinse, HMK 304. madde (hükmün tashihi) devreye girer.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
maddi hatalar
hükmün tashihi
yargılama giderleri

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

MADDE 183 KAPSAMINDA MADDİ HATALAR ve HÜKÜMLERİN TASHİHİ

Aşağıda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 183. maddesi hakkında sıkça sorulan dört soruya, emsal kararlar ışığında yanıtlar verilmiştir. Atıf yapılan kararlara ait bağlantılar, belirtilen formatta makalenin sonunda yer almaktadır.

1. MADDE 183 KAPSAMINDA HANGİ TÜR HATALAR “AÇIK YAZI VE HESAP HATASI” OLARAK DEĞERLENDİRİLİR?

HMK m.183 şu hükmü içermektedir:

“Tarafların veya mahkemenin dava dosyasında bulunan belgelerdeki açık yazı ve hesap hataları, karar verilinceye kadar düzeltilebilir…”

Bu düzenlemede “açık yazı ve hesap hataları” tabirine;

  • Belgelerdeki bariz rakamsal yanlışlıklar (örneğin sehven toplama/çıkarma, çarpma-bölme, yanlış rakam yazma),
  • İmla veya basit şekildeki yazım (tahrir) hataları,
  • Taraf isimlerinin çok açık biçimde maddi hataya dayalı olarak yanlış yazılması,
  • Dilekçe ekindeki deliller ile çelişen, ilk bakışta göze çarpan tezat veya rakam hataları

gibi durumlar girmektedir. Önemli olan, hatanın ilk bakışta yanlış olduğu kolayca anlaşılabilir nitelikte olması ve davanın esasına yönelik bir vakıa tespiti yahut hukuki nitelendirme içermemesidir.

Emsal Karar:

2. “KARAR VERİLİNCEYE KADAR” İFADESİ HANGİ AŞAMAYI KAPSAR?

HMK m.183 çerçevesinde, açık yazı ve hesap hatalarının düzeltilmesi “karar verilinceye kadar” mümkündür. Burada kastedilen;

  • Hüküm (veya karar) tefhim edilip zapta geçirilinceye kadarki aşamadır (kısa kararın duruşmada açıklanması).
  • Dolayısıyla, mahkeme henüz hüküm kurulmamışsa veya hüküm metni henüz sonuçlandırılmamışsa, taraf yahut hâkim bu maddi hataları düzeltebilir.

Bu bağlamda kararın yazılıp imzalandığı ana kadar düzeltme imkânı olduğu kabul edilmektedir. Karar verildikten (tefhimden) sonra ise artık 183. madde değil, HMK 304 (hükmün tashihi) gündeme gelir.

Emsal Karar:

  • Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/181 K. 2022/72 T. 27.01.2022
    https://app.dejure.ai/dokuman/f5711003-3fb2-4d14-920a-5335bc35779d
    Bu kararda, “karar verilmesi” ile “düzeltilme” arasındaki ilişki açıklanmıştır. Karar oluşturulmamışsa 183. madde uyarınca düzeltme yapılabileceği, karar verildikten sonra ise 304. maddenin devreye gireceği belirtilmiştir.

3. HATA DÜZELTMESİ SONUCU YARGILAMA UZARSA, BU DURUM YARGILAMA GİDERLERİNİ NASIL ETKİLER?

HMK m.183’ün ikinci cümlesi şöyledir:

“Taraflardan birinin yazı veya hesap hatasını düzeltmesi sonucu yargılama uzamışsa, yargılama giderlerinin belirlenmesinde bu durum da dikkate alınır.”

Buna göre, eğer bir taraf dilekçesindeki açık hatayı geç fark etmiş ve bu yüzden yargılama uzamışsa;

  • Mahkeme, masraf ve vekâlet ücreti gibi yargılama giderlerini bu durum lehine veya aleyhine olacak şekilde değerlendirebilir.
  • Örneğin, gecikmeye sebebiyet veren taraf aleyhine vekâlet ücreti veya gider artışı söz konusu olabilir.

Böylelikle kanun, gereksiz yere uzamayı engellemek ve dikkatli davranmayı teşvik etmek amacıyla ek bir düzenleme yapmıştır.

4. MADDE 183 İLE MADDE 304 ARASINDAKİ TEMEL FARK NEDİR?

  • HMK m.183 (Maddi hataların düzeltilmesi): Dava dosyasındaki belgelerdeki bariz yazı ve hesap hatalarının, karar verilinceye kadar taraflardan birinin veya mahkemenin istemiyle düzeltilebileceğini düzenler.
  • HMK m.304 (Hükmün tashihi): Karar verildikten sonra hüküm fıkrasında yer alan yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hataların mahkemece düzeltilmesini düzenler.

Dolayısıyla:

  1. 183. madde, esasen karar öncesi düzeltmeyi,
  2. 304. madde, karardan sonraki (örneğin tefhim edilip gerekçesi yazıldıktan sonraki) dönemde hüküm metnindeki bariz maddi hataların giderilmesini konu alır.

SONUÇ

  • HMK 183 maddesi, yargılama sırasında fark edilen ve ilk bakışta hata olduğu anlaşılan “açık yazı ve hesap hatalarını” hüküm kesinleşmeden (yani karar verilmeden) düzeltmeyi mümkün kılar.
  • Bu düzeltme, tarafların ya da mahkemenin inisiyatifiyle yapılabilir.
  • Düzeltmeden ötürü yargılama uzarsa, bu durum yargılama giderlerinin paylaşımında dikkate alınabilir.
  • Karar verildikten sonra yapılacak düzeltmeler içinse, HMK 304. madde (hükmün tashihi) devreye girer.

Yukarıda aktarılan esaslar, emsal kararlarda da vurgulandığı üzere, yargılamada “maddi hatayı” süratle düzeltmek ve uzun süren gereksiz prosedürleri engellemek amacını gütmektedir.

KAYNAKÇA / EMSAL KARARLAR

  1. Konya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/37 K. 2021/463 T. 06.10.2021
    https://app.dejure.ai/dokuman/0f43758e-53aa-44d8-a8dc-6de5d0c00854

  2. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/181 K. 2022/72 T. 27.01.2022
    https://app.dejure.ai/dokuman/f5711003-3fb2-4d14-920a-5335bc35779d