Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İcra hukuku uygulamasında mal beyanı ve haciz konularına ilişkin sorular ve yanıtlar
Aşağıda, icra hukuku uygulamasında mal beyanı ve haciz konularına ilişkin dört soruya, emsal Yargıtay kararlarından yararlanarak özet bir cevap hazırlanmıştır. Soruların yanıtları verilirken ilgili kararlara atıf yapılmış ve her atıf için ilgili belgeye erişim bağlantısı eklenmiştir.
1) İcra memuru mal beyanını dikkate almazsa ne olur?
İcra memuru, borçlunun mal beyanını incelemekle yükümlüdür ancak mal beyanında bildirilen mallarla sınırlı kalmaksızın –yasal engel yoksa– diğer mallar üzerinde de haciz işlemi yapabilir. Uygulamada mal beyanı, icra memuruna sadece borcun tahsiline elverişli olan malları öğrenme imkânı tanır; memur, mal beyanını tamamen görmezden gelerek kanuna aykırı veya keyfi davranırsa “memur muamelesini şikâyet” (İİK m.16) yoluyla bu işlem, icra mahkemesinde iptal edilebilir. Ancak sırf “mal beyanı verildi” diye memur, başka malların haczini otomatik olarak reddetmek zorunda değildir.
Atıf:
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2022/13070, K.2023/4838, T.11.09.2023 (Belge Bağlantısı)
Bu kararda, icra müdürlüğünün “borçlunun mal beyanı dışında kalan mallara haciz uygulanmasının da yasal bir engel taşımadığı” vurgulanmıştır.
2) Mal beyanı haczi engeller mi?
Mal beyanı, borçlunun elindeki bazı değerleri veya haczedilebilir malvarlığını icra dairesine bildirmesi demektir. Fakat borçlunun sadece beyan ettiği malların haczedileceği yönünde bir kural yoktur. Bu nedenle mal beyanı, diğer tüm malların haczini peşinen engelleyen mutlak bir korunma sağlamaz. Kanun, “mal beyanı”nın yanı sıra alacaklının talebi üzerine gerekli gördüğü diğer mallar için de icra memurunun haciz işlemi yapabileceğini kabul eder.
Atıf:
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2022/13070, K.2023/4838, T.11.09.2023 (Belge Bağlantısı)
Bu kararda açıkça “borçlunun mal beyanı dışındaki mallara da haciz konulabileceği” belirtilmiştir.
3) Yanlış (gerçeğe aykırı) mal beyanının cezası nedir?
İcra ve İflas Kanunu’nda (İİK) “gerçeğe aykırı beyanda bulunmak” yaptırım altına alınmıştır. İİK’nın 338. maddesi ve devamı uyarınca, alacaklının şikâyeti üzerine, gerçeğe aykırı şekilde beyan veren borçlu hakkında “üç aydan bir yıla kadar hapis cezası” öngörülmüştür. Benzer şekilde, İİK m.44’te de mal beyanını eksik veya gerçeğe aykırı yapmak cezai sonuçlar doğurabilir.
Atıflar:
-
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2022/7535, K.2023/8932, T.19.12.2023 (Belge Bağlantısı)
Kararda, İİK 338. maddesi gereğince gerçeğe aykırı beyanda bulunan kişinin hapis cezasına mahkûm edilebileceği belirtilmiştir. -
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2023/4446, K.2023/8915, T.19.12.2023 (Belge Bağlantısı)
Bu kararda, İİK m.44’e göre mal beyanında bulunmayan veya eksik bildirim yapan borçlunun cezai sorumluluğuna değinilmiştir.
4) İcra memuru, mal beyanını dikkate almadan haciz yapabilir mi?
Uygulamada icra memurunun, borçlunun bildirdiği malları öncelikle göz önünde bulundurması yerinde olur; ancak memur, takip alacaklısı bakımından daha isabetli veya süratli tahsil kabiliyeti olan başka malların da tespit edildiğini görürse bu malları da haczedebilir. Kanunda, “sadece mal beyanı bildirilen mallar üzerinde haciz yapılır” şeklinde mutlak bir kural yoktur. Dolayısıyla icra memurunun, borçlunun mal beyanı dışındaki varlıkları da haczetmesi esasen kanuna aykırı değildir.
Atıf:
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2022/13070, K.2023/4838, T.11.09.2023 (Belge Bağlantısı)
Kararda, “Borçlunun mal beyanında belirtilenlerden farklı mallarının da haczine yasal engel olmadığı” açıkça ifade edilmiştir.
Sonuç
- İcra memuru, borçlunun mal beyanını tamamen göz ardı edecek şekilde keyfi davranamaz. Bu durum, “icra memuru işlemini şikâyet” (İİK m.16) konusu olabilir.
- Mal beyanı, diğer malların haczini mutlak surette engellemez. Yargıtay kararları, borçlunun sadece beyan ettiği malların haczinin mümkün olduğu gibi, alacaklının talebi hâlinde farklı mallara da haciz konulabileceğini belirtmektedir.
- Gerçeğe aykırı veya eksik mal beyanı, hem İİK m.44 hem de m.338 gereğince cezai yaptırım altındadır. Üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
- İcra memuru, mal beyanında adı geçmese bile borçluya ait başka varlıkları haczedebilir. Kanun ve Yargıtay içtihatları, memurun borcu süratle tahsil için beyan dışındaki malları da haczedebileceğini teyit etmektedir.
Yukarıda belirtilen hususlar ve emsal kararlar (örneğin Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2022/13070, K.2023/4838 ile Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2022/7535, K.2023/8932) göstermektedir ki mal beyanı, borcu tahsil için yapılan haciz işlemini bütünüyle önleyen veya mutlak surette sınırlandıran bir kurum değildir; ancak gerçeğe aykırı beyanların da kanun gereği cezai yaptırımı bulunmaktadır.