Mala Zarar Verme Suçu (TCK m.151) ve Uygulama Esasları

MALA ZARAR VERME SUÇU (TCK m.151) VE UYGULAMA ESASLARI

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (“TCK”) 151. maddesi, “mala zarar verme” suçunu düzenlemektedir. Bu madde; başkasının taşınır veya taşınmaz malını yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme veya kirletme seçimlik fiilleriyle zarar verilmesini cezalandırmaktadır. Aşağıda, maddenin uygulamasına ilişkin emsal kararlar ışığında dört ana başlıkta değerlendirme yapılmıştır.

---

1. Bu maddede tanımlanan "mala zarar verme" suçunun cezası, hangi durumlarda artırılır veya farklı uygulanır?

Maddenin Temel Hali (TCK m.151/1):

“Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.”

Bu düzenleme, temel şekli ifade eder ve normal şartlarda dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörür. Eğer suçun, TCK 152 maddesinde sayılan nitelikli hâller söz konusu ise ceza daha ağır şekilde uygulanmaktadır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/43110 K. 2022/8342 T. 24.03.2022
“Anılan Kanun'un 151. maddesi ise ‘Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi... cezalandırılır’ şeklinde hüküm içermektedir.”
https://app.dejure.ai/dokuman/a34139db-c286-43f8-8363-b334110db53d

Nitelikli Haller (TCK m.152): Kanun koyucu, bu suçun kamu kurumuna ait mal olması veya yangın, patlayıcı madde gibi yıkım yöntemleriyle işlenmesi hâlinde cezanın artırılacağını belirlemiştir (TCK 152/1,2). Örneğin, mala zarar verme eğer kamu kurumuna ait eşya hakkında işlenmişse veya yangın çıkarmak suretiyle işlenmişse ceza ağırlaşır.

Ayrıca, kamu malına zarar verme ayrıca “kamu malvarlığını koruma” ilkesiyle bağlantılı olduğundan cezanın farklı ve daha ağır şekilde uygulanabildiği kararlar mevcuttur (örn. TCK 152/1-a).

---

2. Bu maddeye göre mala zarar verme suçunun unsurları nelerdir? (Örneğin, mağdurun şikayeti zorunlu mu?)

a) Suçun Konusu ve Hareketleri

• Kanun maddesi, taşınır veya taşınmaz her türlü malı korur.
• Failin, malı yıkması, tahrip etmesi, yok etmesi, bozması, kullanılamaz hâle getirmesi veya kirletmesi gerekir.
• Seçimlik fiillerden birinin gerçekleşmesi suçun maddi unsurunu oluşturur.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/9 K. 2022/174 T. 15.03.2022
“Mala zarar verme suçunun basit hâli … kısmen veya tamamen yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme veya kirletme gibi seçimlik hareketlerle oluşur.”
https://app.dejure.ai/dokuman/9558e0e0-f9bd-4729-a008-b8b5960f6094

b) Mağdurun Şikâyeti

• TCK 151. maddenin temel şekli, şikâyete tabi bir suçtur. Mağdur, fiili ve faili öğrenmesinden itibaren 6 ay içerisinde şikâyette bulunmalıdır (TCK 73/1).
• Şikâyet olmazsa veya süresi içinde yapılmazsa kamu davası düşer.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2023/4147 K. 2023/4147 T. 06.07.2023
“... TCK’nın 151. maddesinde düzenlenen mala zarar verme suçunun takibi şikâyete tabidir, 6 aylık şikâyet süresi geçirilirse düşme kararı verilir.”
https://app.dejure.ai/dokuman/686e3ef6-c76a-4fe7-9f5f-67a1cdff3f41

---

3. Bu madde, mala zarar verme suçunun nitelikli hallerini tanımlıyor mu? Eğer tanımlıyorsa, bu haller nelerdir?

TCK 151 maddesi, suçun basit halini düzenler. Suçun nitelikli hâlleri aynı Kanun’un 152. maddesinde yer alır. Bu nitelikli haller arasında;

• Suçun kamu kurum ve kuruluşlarına ait eşya hakkında işlenmesi,
• Suçun yakmak, patlayıcı madde kullanmak, toprak kayması vs. suretiyle işlenmesi,
• Suçun kamu görevinin kullanılmasını engellemek amacıyla işlenmesi vs. gibi on bent halinde sayılmıştır (TCK 152/1-2).

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/9 K. 2022/174 T. 15.03.2022
“... 152. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında on bent hâlinde suçun nitelikli hâlleri sayılmıştır.”
https://app.dejure.ai/dokuman/9558e0e0-f9bd-4729-a008-b8b5960f6094

Dolayısıyla mala zarar verme suçunun nitelikli halleri, basit hâlinin ötesinde daha ağır ceza öngören durumları kapsamaktadır.

---

4. Bu madde, hangi tür malları (taşınır/taşınmaz) kapsar?

TCK 151’de yer alan ifade, “Başkasının taşınır veya taşınmaz malı…” şeklindedir. Dolayısıyla:

• Hem taşınır mallar (örneğin otomobil, ev eşyası vb.),
• Hem de taşınmaz mallar (ev, arsa, bahçe vb.)

bu suça konu olabilir. Yeter ki söz konusu mal, mağdurun mülkiyetinde bulunsun ve fail, maddi unsurda sayılan seçimlik fiillerle mala zarar versin.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2023/21029 K. 2024/8831 T. 29.05.2024
“TCK’nın 151. maddesindeki ‘Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden...’ hükmü nazara alındığında…”
https://app.dejure.ai/dokuman/4a96028c-e697-428e-952b-40a9972748c7

Hem taşınır hem de taşınmaz mallar için koruma sağlanmakla birlikte malın sahibinin (veya zilyedinin) rızası olmadan malı yıkma, bozma vb. fiiller gerçekleştirilmelidir.

---

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

1. Cezanın Artırıldığı Durumlar

   • TCK 151/1’de yer alan temel hâl şikâyete tabidir ve ceza 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adlî para cezası olarak düzenlenmiştir.
   • TCK 152 maddesinde sayılan haller varsa (örneğin patlayıcı maddeyle veya kamu malına yönelik tahribat), ceza artar.

2. Suçun Unsurları (Mağdurun Şikâyeti)

   • Mala zarar verme suçunun temel şeklinde, mağdurun 6 ay içinde şikâyet etmesi gerekir (TCK 73).
   • Failin fiili, başkasına ait mala yönelik olmalı; eylemde zarar verici fiillerden biri bulunmalıdır.

3. Nitelikli Haller

   • Basit hale ek olarak TCK 152’de on bent hâlinde sayılmıştır. Bu durumlarda daha ağır cezalar öngörülmektedir.

4. Taşınır/ Taşınmaz Mal Ayrımı

   • Hem taşınır hem de taşınmaz mallar TCK 151’in koruması altındadır. Ev, arsa, araç, ev eşyası vb. fark etmez.

Maddede öngörülen yaptırım, malik veya zilyedi maddi zarara uğratan fiilleri kapsar. Failin kastı aranır; ayrıca olası kasıt hâllerinde de sorumluluk söz konusu olabilir. Şikâyetin bulunmaması veya süresinde yapılmaması hâlinde dava düşer. Kamu yararına tahsisli mallara veya patlayıcı madde ile tahribata ilişkin nitelikli durumlar TCK 152’de ayrıca düzenlendiğinden, cezanın artmasına yol açar.