Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Meşru Savunma ve Zorunluluk Hallerinin Kapsamı
Türk Ceza Kanunu'nda meşru savunma ve zorunluluk hali, bir kişinin suç işlemeden, meşru savunma veya zorunluluk hali nedeniyle cezalandırılamayacağı durumları düzenlemektedir. Bu hallerin kapsamı belirli koşullara dayanır.
-
Meşru Savunma (TCK madde 25/1):
- Kapsam: Kişinin, kendisini veya başkasını koruma amacıyla, gerçekleşen veya tekrarı kesin olan haksız bir saldırıyı defetmek için orantılı bir şekilde hareket etmesi.
- Koşullar: Saldırının geçerli bir hakka yönelmiş olması, savunma eyleminin saldırıyla orantılı olması ve saldırı anında savunma yapılması gerekmektedir.
- Örnek Karar: Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2022/5328, K. 2022/7135, T. 15.02.2023 - Sanık, babasına yönelik silahlı saldırıyı defetmek amacıyla orantılı bir şekilde ateş etmiştir ve meşru savunma kapsamında ceza verilmemiştir. Karara Git.
-
Zorunluluk Hali (TCK madde 25/2):
- Kapsam: Kişinin, başkasına ait bir hakka zarar vermek suretiyle, başka bir şekilde korunması mümkün olmayan bir ağır tehlikeden kurtulmak için hareket etmesi.
- Koşullar: Tehlikenin muhakkak olması, tehlike ile kullanılan aracın orantılı olması ve başka bir korunma yolu bulunmaması gerekmektedir.
- Örnek Karar: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2023/444, K. 2024/299, T. 15.04.2024 - Zorunluluk hali kapsamında, sanığın başkasını kurtarmak amacıyla gerçekleştirdiği fiil, cezalandırılmamıştır. Karara Git.
"Saldırı ile Orantılı Biçimde Defetmek" İfadesi ve Orantılılık Değerlendirmesi
- Anlamı: Bir savunma eylemi, saldırının büyüklüğüne ve niteliğine uygun olmalıdır. Yani, saldırıya karşı verilen tepki, gereksiz bir aşırılık taşımamalıdır.
- Koşullar: Saldırının yoğunluğu ile savunma eyleminin şiddeti arasında bir denge bulunmalıdır. Orantısız savunmalar, hukuka uygunluk nedeni oluşturmaz.
- Örnek Karar: Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2021/11103, K. 2022/4012, T. 13.09.2022 - Savunma eylemi, saldırının şiddetiyle uyumlu olup, orantısız bir güç kullanılmadığı için ceza verilmemiştir. Karara Git.
Zorunluluk Halinde "Başka Suretle Korunmak Olanağı Bulunmaması" Kriteri
- Anlamı: Zorunluluk hali, yalnızca başkaca bir çözüm yolu olmadığında geçerli olabilir. Kişinin başkasını kurtarmak için başka bir yöntem seçme imkanı varsa, bu hal geçerli sayılmaz.
- Koşullar: Tehlike o kadar büyüktür ki, başka bir çözüm yolu bulunmaz. Ayrıca, kullanılan aracın tehlikenin büyüklüğü ile orantılı olması gerekir.
- Örnek Karar: Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2019/1864, K. 2021/6794, T. 24.02.2021 - Sanığın başka bir çözüm yolu olmadığı için zorunluluk hali içinde hareket ettiği ve ceza verilmediği belirtilmiştir. Karara Git.
Meşru Savunma ve Zorunluluk Hallerinin Uygulanabilirliğine Dair Mahkeme Kararları
-
Meşru Savunma: Meşru savunmanın geçerli olabilmesi için, saldırının haklı bir gerekçesi olmalı ve savunma orantılı olmalıdır. Aksi takdirde, aşırı savunmalar ceza gerektirir.
- Örnek Karar: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/1083, K. 2023/430, T. 10.06.2023 - Savunmanın orantılılığı, yasal savunmanın uygulanabilirliğini belirlemiştir. Karara Git.
-
Zorunluluk Hali: Zorunluluk hali, tehlikenin büyüklüğüne ve başka bir çözüm yolunun bulunup bulunmadığına bağlıdır. Tehlike ciddi ve kesinse, savunma hukuka uygun olabilir.
- Örnek Karar: Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2022/1412, K. 2023/2072, T. 15.09.2023 - Sanığın, başka bir yol bulamadan hareket ettiği için zorunluluk hali kabul edilmiştir. Karara Git.