Miras Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Geçerlilik Şartları

MİRAS SÖZLEŞMELERİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ VE GEÇERLİLİK ŞARTLARI

Miras hukuku, mirasbırakanın (murisin) ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaştırılacağını düzenleyen kuralları içerir. Bu kapsamda, “miras sözleşmesi” de mirasbırakanın iradesini yansıtan, taraflara hak ve yükümlülükler doğuran ölüme bağlı bir tasarruf türüdür. Aşağıda miras sözleşmesinin geçerlilik şartları, resmi vasiyetname ile ilişkisi, geçersiz olma hâlleri ve irade serbestisine ilişkin açıklamalar yer almaktadır.

1. Miras Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları

1. İki Taraflı Bir İşlem: Miras sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçısı (veya üçüncü kişi) arasında kurulur. Dolayısıyla vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı değil, iki taraflı bir işlemdir.
2. Resmî Şekil Şartı: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 545. maddesi, miras sözleşmesinin resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesini öngörür. Resmî vasiyetname şekli ise noter veya yetkili memur önünde, tanıklar huzurunda imza atılmasını gerektirir.
3. Ehliyet: Miras sözleşmesi yapacak olan mirasbırakanın, TMK uyarınca fiil ehliyetine sahip olması gerekir. İrade sakatlığı hâlleri (örneğin hile, tehdit veya yanıltma) geçerliliği olumsuz etkiler.
4. Karşılıklı İrade Beyanı: Tarafların sözleşmeyi kurma iradesini aynı anda resmî memura beyan etmesi gerekir. Mirasbırakan, kendisine düşen edimi veya tasarrufu üstlenirken, karşı taraf da (miras sözleşmesine taraf olan mirasçı veya üçüncü kişi) bu sözleşmeyi kabul ettiğini beyan eder.

Emsal Karar Örneği:
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/1878 K. 2024/2030 T. 15.04.2024; miras sözleşmesinin geçerli olabilmesi için Türk Medeni Kanunu’nun 545. maddesinde aranan resmî şeklin yerine getirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Karara erişim:
https://app.dejure.ai/dokuman/dff2c6e4-4eb0-44e8-99fd-b595ab3a6332

2. Miras Sözleşmesi Resmî Vasiyetname Şeklinde Yapılmalı mıdır?

Evet. TMK m. 545 uyarınca miras sözleşmesinin geçerliliği, resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesine bağlıdır. Kanun koyucu, ölüme bağlı tasarrufların (vasiyetname ve miras sözleşmesi) çok önemli sonuçlar doğurması sebebiyle katı şekil şartı öngörmüştür. Resmî vasiyetname şeklinde yapılmayan miras sözleşmesi, kural olarak geçersiz sayılır.

Emsal Karar Örneği:
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/1091 K. 2023/2908 T. 25.10.2023 tarihli kararında; ölünceye kadar bakma sözleşmesinin dahi mirasçı atanmasını içeriyorsa miras sözleşmesi şeklinde (yani resmî vasiyetname formatında) yapılması gerektiğini ifade etmiştir. Karara erişim:
https://app.dejure.ai/dokuman/fc61f223-df67-4e5e-a522-8151ad010e44

3. Miras Sözleşmesi Hangi Durumlarda Geçersiz Olur?

1. Şekil Şartına Uyulmaması: Yukarıda belirtildiği gibi, resmî vasiyetname şeklinde yapılmayan miras sözleşmeleri geçerli değildir. Noter huzurunda düzenleme şeklinde imza atılması ve iki tanık bulunması esastır.
2. Ehliyetsizlik: Miras sözleşmesi yapacak olan mirasbırakanın, ayırt etme gücüne sahip olması ve kısıtlı olmaması gerekir. Fiil ehliyeti yoksa ya da ehliyet sonradan ortadan kalkmışsa sözleşme geçersizdir.
3. İrade Sakatlığı: Hile, tehdit veya gabin (aşırı yararlanma) gibi hukuki işlemi sakatlayan durumlar sözleşmeyi geçersiz kılabilir.
4. İmkânsız ve Kanuna Aykırı Edim: Miras sözleşmesinde taahhüt edilen edim (örneğin mirasbırakanın sahip olmadığı bir mal üzerinde tasarruf etmesi) hukuken veya fiilen imkânsızsa sözleşme geçersiz olur.

Emsal Karar Örneği:
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2022/1037 K. 2023/3296 T. 12.06.2023 tarihli kararında, miras sözleşmesinin noterde düzenleme şeklinde yapılmadığı için şekil şartını taşımadığı ve tarafların iradelerinin sakatlandığına dair somut delil bulunduğunda sözleşmenin geçersiz olduğuna hükmetmiştir. Karara erişim:
https://app.dejure.ai/dokuman/491c8d4d-56ad-4de1-b72e-cbe9dcb5999b

4. Miras Sözleşmelerinde İrade Serbestliği Önemli midir?

İrade serbestisi, tarafların sözleşme yaparken özgür iradeleriyle hareket etmeleri anlamına gelir. Özellikle miras sözleşmesinde mirasbırakan, gelecekteki malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunurken karşı taraf da bu sözleşmeyi kabul eder. Hukuk düzeni, mirasbırakanın gerçek iradesinin sakatlanmamasını ve sözleşmenin şekil şartlarına tam uyulmasını arar. Aksi hâlde sözleşme geçersiz sayılabilecektir.

• İrade Serbestisi ve Dürüstlük Kuralı: Miras sözleşmesini yapmak, yapmamak veya değiştirmek konusundaki seçiminde mirasbırakan tamamen özgürdür. Ancak bu özgürlük, Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralı ile sınırlandırılır.
• Saklı Pay Kuralları: Mirasbırakanın saklı paylı mirasçılarının zorunlu payları (örneğin altsoy) kanunen koruma altındadır. İrade serbestliği, saklı pay kurallarına aykırı şekilde kullanılırsa iptal (tenkis) davası gündeme gelebilir.

Sonuç

Miras sözleşmesi, mirasbırakanın ve sözleşmeye taraf olan mirasçı veya üçüncü kişinin hukuki güvenliği açısından sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Resmî vasiyetname formatında düzenlenmediği takdirde kural olarak geçersizdir. Ehliyetsizlik veya irade sakatlığı gibi hâllerde sözleşme hükümsüz kalabilir. Öte yandan, miras sözleşmelerinde tarafların gerçek ve özgür iradelerini yansıtmaları esas olup, saklı paylar ve dürüstlük kuralı dikkate alınarak düzenleme yapılmalıdır.

Kaynakça ve Örnek Kararlar

• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/1878, K. 2024/2030, T. 15.04.2024
  https://app.dejure.ai/dokuman/dff2c6e4-4eb0-44e8-99fd-b595ab3a6332

• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/1091, K. 2023/2908, T. 25.10.2023
  https://app.dejure.ai/dokuman/fc61f223-df67-4e5e-a522-8151ad010e44

• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2022/1037, K. 2023/3296, T. 12.06.2023
  https://app.dejure.ai/dokuman/491c8d4d-56ad-4de1-b72e-cbe9dcb5999b

Yukarıda belirtilen kararlar, miras sözleşmesinin geçerlilik şartları, şekil zorunluluğu ve irade serbestisi ilkesi çerçevesinde somut uyuşmazlıkların nasıl değerlendirildiğini örnekleyerek; uygulamada hangi hususların önem taşıdığını açıkça göstermektedir.