Blog

Mirasçıların Ölen Kişinin Malvarlığına Bağlı Borçlardan Sorumluluğu ve Uygulamadaki Yaklaşımlar

Miras bırakanın (murisin) ölümü hâlinde malvarlığının bütün hak ve borçları kural olarak mirasçılarına geçer. Ancak mirasçıların sorumluluğu ve sorumluluk kapsamı, özetle Türk Medenî Kanunu ve miras hukuku ilkeleri doğrultusunda şekillenir. Aşağıda, mahkemelerin mirasçıların sorumluluğunu nasıl değerlendirdiğini, otopark ücreti gibi spesifik borçlarda ne yönde karar verildiğini, mirasçının borçtan haberdar olmaması veya araç üzerinde tasarrufu bulunmaması hâlinde sorumluluğunun akıbetini ve borcun murisin ölümünden sonra ortaya çıkması durumunda mirasçıların sorumluluğunun nasıl ele alındığını, bazı emsal kararlara atıfla açıklayacağız.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
miras
borç
sorumluluk
emsal karar

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Mirasçıların Ölen Kişinin Malvarlığına Bağlı Borçlardan Sorumluluğu ve Uygulamadaki Yaklaşımlar

Miras bırakanın (murisin) ölümü hâlinde malvarlığının bütün hak ve borçları kural olarak mirasçılarına geçer. Ancak mirasçıların sorumluluğu ve sorumluluk kapsamı, özetle Türk Medenî Kanunu ve miras hukuku ilkeleri doğrultusunda şekillenir. Aşağıda, mahkemelerin mirasçıların sorumluluğunu nasıl değerlendirdiğini, otopark ücreti gibi spesifik borçlarda ne yönde karar verildiğini, mirasçının borçtan haberdar olmaması veya araç üzerinde tasarrufu bulunmaması hâlinde sorumluluğunun akıbetini ve borcun murisin ölümünden sonra ortaya çıkması durumunda mirasçıların sorumluluğunun nasıl ele alındığını, bazı emsal kararlara atıfla açıklayacağız.

1. Mirasçıların Murisin Borçlarından Genel Sorumluluğu

Mirasçılar, miras bırakanın ölümüyle birlikte tereke (murisin malvarlığı) çerçevesindeki hak ve borçlara kural olarak doğrudan ortak olurlar. Mirasçıların sorumluluğu, kabul edilmiş miras çerçevesinde, Türk Medenî Kanunu’nda öngörülen “müteselsil sorumluluk” ilkesi ile yorumlanır. Miras, yasal sürede “reddedilmedikçe” mirasçıların her biri, murisin borçlarının tamamından şahsen ve müteselsilen sorumlu tutulabilir.

İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, E. 2023/721, K. 2023/1043, T. 29.05.2023 kararında da (
https://app.dejure.ai/dokuman/2ac1396d-705d-428a-872f-b0d3b0ea9273
) mirasçılara yöneltilen bir otopark ücreti borcuna ilişkin davada, mirasçıların kural olarak murisin borcundan sorumlu oldukları kabul edilmiştir. Bu kararda, davacı otopark işletmesi, araç sahibinin ölümü nedeniyle tahakkuk eden yediemin/otopark ücretinin tahsili için mirasçılara karşı takip başlatmış; Mahkeme, mirasçıların borcun doğumuna engel olmamış veya yasal sürede mirası reddetmemiş ise genel olarak sorumlu olduğunu vurgulamıştır.

2. Otopark Ücreti Gibi Spesifik Borçlarda Mirasçıların Sorumluluğu

Otopark ücreti, yediemin masrafı veya çekme-belgesi gibi araç depolama ücretleri, murisin ölümünden önce veya hemen sonrasında da doğabilir. Bu durumda, borcun “araç mülkiyetinden veya kullanımından” kaynaklandığı kabul edilirse mirasçılar, aracın terekede yer alması nedeniyle bu borçla karşı karşıya kalabilir. Yukarıda değinilen (E. 2023/721 K. 2023/1043) emsal karar, otopark veya benzeri ücretlerin tahsilinde de “mirasçıların borçtan sorumluluğunun” ilke olarak geçerli olduğunu göstermektedir.

Öte yandan, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, E. 2023/1303, K. 2023/1330, T. 19.07.2023 kararı (https://app.dejure.ai/dokuman/b517a8b2-ff93-4161-bde2-ad703a77f97f) de benzer bir araç otopark/alacak uyuşmazlığında, otopark işletme masraflarının mirasçıların sorumluluğunda olduğu görüşünü teyit etmiştir.

3. Mirasçının Borçtan Haberdar Olmaması ve Araç Üzerinde Fiilî Tasarrufunun Bulunmaması

Mahkeme kararlarında, mirasçının borçtan fiilî olarak haberdar olmaması veya araç üzerinde doğrudan tasarrufunun bulunmaması tek başına sorumluluğu kaldırmaz. Zira mirasçılar, mirası reddetmemiş iseler ve tereke üzerindeki hakları kabul etmişlerse, borçlardan da sorumlu olurlar. Yargılama aşamasında “araca fiilen hiç dokunmama” veya “haberdar olmama” iddiaları, genellikle sorumluluğu ortadan kaldırmaya yeterli bulunmamaktadır. Mirasçılar, reddi miras (mirasın reddi) yoluna gidebilir; bu hak kullanılmamışsa, borcun “habersiz oluşu” sorumluluğu genellikle etkilemez.

4. Borcun Murisin Ölümünden Sonra Ortaya Çıkması

Bir borcun doğumu, bazen murisin ölümünden sonra gerçekleşebilir. Örnek olarak, otopark ücretinin bir kısmı (araç ölüm sonrası uzun süre çekili kalmışsa) ölüm tarihinden sonra da işleyebilmektedir. Veya araçla ölümden sonra bir trafik işlemi ya da kullanım neticesinde masraf oluşabilir. Mahkemeler, bu noktada borcun “muris hayattayken mi, yoksa ölümden sonra mı oluştuğu”na bakar. Ölümden “sonra” mirasçıların fiilî tasarrufuyla (örneğin aracı kullanarak) doğan borçlar, aslen mirasçının kendi tasarrufundan kaynaklanabilir. Fakat araç hâlâ terekeye kayıtlıysa ve mirasçı “terekeyi üstlenmişse”, bu borç da tereke borcu addedilebilir.

Nitekim, bir kısım kararlar, aracın murisin ölümünden sonra mirasçı tarafından kullanılmasının veya kullanımına göz yumulmasının, bu borçtan da mirasçıların sorumlu tutulmasına yol açtığına hükmeder. Söz gelimi (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, E. 2023/721, K. 2023/1043) kararında (https://app.dejure.ai/dokuman/2ac1396d-705d-428a-872f-b0d3b0ea9273) murisin aracının ölüm tarihinden sonra otoparkta beklediği sürenin ücretine de mirasçılar yönünden sorumluluk kabul edilmiştir.

Sonuç

  1. Genel Sorumluluk İlkesi: Mirasçıların, murisin ölüm tarihine kadar oluşan borçlarının tamamından müteselsilen sorumlu olduğu genel ilkesi devam etmektedir.
  2. Spesifik Borçlar (Örnek: Otopark Ücreti): Mahkemeler, otopark ücreti gibi araçtan kaynaklanan borçlarda da mirasçı sorumluluğu ilkesini benimsemektedir.
  3. Fiilî Tasarrufun Bulunmaması: Mirasçının, borcun varlığından haberdar olmaması veya aracı kullanmaması gibi savunmalar tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmamaktadır.
  4. Borç Ölümden Sonra Meydana Gelmişse: Mirasçıların, reddi mirastan yararlanmadığı veya ölüm sonrası araç üzerinde tasarrufta bulunduğu durumlarda, borç ölenin malvarlığına bağlı addedilerek mirasçıların sorumluluğuna yol açabilmektedir.

Bu esaslar doğrultusunda, murisin borçları hakkında yasal sürede mirasın reddedilmemiş olması halinde, yargılama mercileri mirasçıların sorumluluğunu genel olarak kabul etmektedir. Spesifik durumlarda, mirasçılar borcun ödenmesi veya reddi miras yoluna gitme gibi haklarını kullanmak suretiyle sorumluluktan kaçınabilirler. Aksi hâlde, “mirasçıların borcu bilmemesi” veya “aracı fiilen kullanmaması” gibi olgular çoğu zaman sorumluluğu bertaraf etmemektedir.

Kaynakça / Emsal Kararlar

Bu kararlar ışığında yargı uygulaması, mirasçıların genelde borçlardan sorumlu olduğu, reddi miras hariç sorumluluğu ortadan kaldıran bir savunmanın kolay kabul görmeyeceği yönünde istikrar kazanmıştır.