Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Mirastan Feragat Sözleşmesi: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme
Miras hukuku uygulamasında mirastan feragat sözleşmesi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 528 ve devamı maddelerinde düzenlenen, miras sözleşmesi niteliğinde bir hukuki işlemdir. Bu sözleşme ile mirasbırakan ve muhtemel mirasçısı, gelecekte doğacak miras hakkına ilişkin olarak feragat konusunda anlaşmaya varır. Aşağıda, mirastan feragat sözleşmesine dair üç temel soruya (i) şekil ve geçerlilik şartları, (ii) feragat eden mirasçının payının nasıl dağıtılacağı ve (iii) feragat eden kişinin tereke üzerinde sonradan hak talep edip edemeyeceği hususlarına yanıt verilmiştir.
1. Mirastan Feragat Sözleşmesinin Geçerliliği İçin Yazılı Şekil Şartı Dışında Başka Hangi Koşullar Aranmaktadır?
Mirastan feragat sözleşmesi, miras sözleşmesinin bir alt türü olarak kabul edildiğinden, resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gereklidir (TMK m. 545). Bu şekil şartı, yalnızca yazılı olmayı değil, aynı zamanda noterde resmi şekilde düzenlenmeyi zorunlu kılar. Ayrıca:
- Katılım Koşulu: Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılır. Üçüncü kişiler (örneğin sadece mirasçılar arası) mirastan feragat sözleşmesinde tek başlarına taraf olamaz.
- Ehliyet ve İrade: Sözleşmenin yapıldığı sırada gerek mirasbırakan gerekse feragat eden mirasçının fiil ehliyetine sahip olması ve iradelerinin sakatlanmamış olması gerekir.
- İvazlı / İvazsız Feragat Ayrımı: Feragat, bir karşılık (ivaz) sağlanarak veya karşılıksız (ivazsız) yapılabilir. İvazlı feragatte aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyu da bu feragatten etkilenir (TMK m. 528). İvazsız feragatte ise, feragat edenin altsoyu etkilenmeden mirasçılığını sürdürebilir.
Atıf:
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2017/5681 K. 2021/1924 T. 18.03.2021
(Belgeye Ulaşmak İçin)
Kararda, mirastan feragat sözleşmesinin geçerli olabilmesi için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesinin zorunlu olduğu, tek taraflı taahhüt veya el yazılı vasiyet belgesi biçimindeki beyanların mirastan feragat niteliği kazanamayacağı vurgulanmıştır.
2. Mirastan Feragat Eden Mirasçının Payı, Diğer Mirasçılara Nasıl Dağıtılır ve Bu Dağılımın Yasal Dayanağı Nedir?
Mirastan feragat eden mirasçı, mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK m. 528/2). Bu durumda feragat edenin payı kime veya kimlere kalacaksa:
- Genel Kural: Feragat edenin payı, yasal mirasçılar arasında normal paylaşım ilkelerine göre dağılır.
- Belli Kişi Lehine Feragat: Eğer sözleşmede açıkça “Falanca lehine feragat” deniyorsa, bu pay atama niteliğinde kabul edilir. Lehine feragat edilen kişi, o payı doğrudan kazanır (TMK m. 529).
- İvazlı Feragat ve Altsoy Etkisi: Sözleşmede aksi öngörülmemişse, ivazlı feragat altsoyu da kapsar. Yani, feragat edenle birlikte onun altsoyu da mirastan pay alamaz. Yargıtay kararları, bu kuralın gerekçesini “ivazın altsoyu da dolaylı olarak faydalandırdığı” şeklinde açıklar.
Atıf:
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2022/2232 K. 2023/3835 T. 18.09.2023
(Belgeye Ulaşmak İçin)
Kararda, feragat eden mirasçının payının diğer mirasçılara nasıl intikal edeceği ve altsoy bakımından hangi hâllerde feragatin geçerli olacağı açıklanmaktadır.
3. Mirastan Feragat Sözleşmesi İmzalayan Kişi, Mirasbırakanın Vefatından Sonra Tereke Üzerinde Herhangi Bir Hak İddia Edebilir mi?
Genel kural olarak, mirastan feragat eden mirasçı, mirasbırakanın ölümüyle doğacak miras hakkından tamamen vazgeçmiş sayılır. Bu yüzden:
- Tam Feragat: Terekeden pay talep edemez, mirasçılık sıfatı doğmaz. Sanki mirasbırakandan önce ölmüş gibi kabul edilir.
- İvazlı Feragat ve Geri Dönüş (TMK m. 575, 530): Bazı hâllerde feragat eden mirasçı, aldığı ivazı geri ödeyerek paylaşıma katılma hakkı elde edebilir. Uygulamada, tereke borçlarından sorumluluk gibi sebeplerle ya da tenkis davası süreçlerinde ivazın geri verilmesi halinde paylaşımda yer alma gündeme gelebilir.
- Sözleşmede Belirtilen İstisnalar: Eğer feragat sınırlı (kısmi feragat) yapılmış veya sözleşmede feragat edenin belli bir durum hâlinde mirastan pay isteyebileceği öngörülmüşse, sınırlı olarak hak talep edebilir. Fakat bu husus, sözleşmede açıkça yer almalıdır.
Atıf:
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/2198 K. 2023/3745 T. 12.07.2023
(Belgeye Ulaşmak İçin)
Kararda, feragat eden mirasçının daha sonra terekeden pay talep etme ihtimali, ivazı iade ederek paylaşmaya katılma hakkı ve feragatin altsoy açısından sonuçları ayrıntılarıyla ele alınmaktadır.
Sonuç ve Değerlendirme
Mirastan feragat sözleşmesi, geçerli olabilmesi için resmi şekil (resmî vasiyetname) şartını taşıyan, mirasbırakan ve mirasçı arasında kurulan, gelecekteki miras hakkından feragati amaçlayan bir miras sözleşmesi türüdür. Sözleşme şartlarına uygun şekilde yapıldığında, feragat eden mirasçı, mirasbırakanın vefatı sonrasında terekeye dair hak iddiasında bulunamaz; payı sözleşmede aksi öngörülmemişse diğer mirasçılara geçer. İvaz karşılığında yapılan sözleşmelerde, feragat edenin altsoyu da bu feragatten etkilenebilir. Mevzuat ve yargı içtihatları, mirastan feragatin kapsamı ve sonuçları bakımından ayrıntılı düzenlemeler getirmiş olup, sözleşmenin her somut olayda dikkatle yorumlanması ve resmî şekil koşuluna titizlikle uyulması gerekir.