Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
ÖĞRENCİYE HAKARET, SINAV KÂĞIDINI GÖSTERME VE RENCİDE EDİCİ DAVRANIŞLARLA İLGİLİ EMSAL KARARLAR IŞIĞINDA DEĞERLENDİRME
Eğitim kurumlarında öğretmenlerin, öğrencileriyle kurdukları ilişki ve davranış biçimi; eğitim öğretimin sağlıklı yürütülebilmesi, okul içi huzurun ve güven ilişkilerinin korunması bakımından büyük önem taşır. Öğretmenlerin “öğrenciye hakaret”, “onur kırıcı veya rencide edici söz/eylem” ve “öğrencinin sınav kâğıdını alaycı bir şekilde gösterme, küçük düşürme” gibi davranışlarının, yargı organlarınca disiplin cezası veya daha ağır yaptırımlara konu olduğu görülmektedir. Aşağıdaki bölümlerde bu tür eylemlere ilişkin yargısal içtihatlardan örnekler paylaşılacak ve temel sorulara cevap verilecektir.
1. ÖĞRENCİYE HAKARET VE RENCİDE EDİCİ DAVRANIŞLARLA İLGİLİ EMSAL KARARLAR
a) “Ben Geri Zekâlı mıyım?” Şeklinde Söylemler ve Rencide Edici Sözler
Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin bir kararında, (1) davacının (coğrafya öğretmeni), ders esnasında öğrencilerin sorularına ağır tepki vererek, “Ben geri zekâlı mıyım?” gibi ifadelerle hakaret boyutuna ulaşan söylemlerde bulunduğu, bazı öğrencileri sınıf içinde küçük düşürdüğü tespit edilmiştir. Öğrencilere, “rencide edici, aşağılayıcı” ifadeler kullanıldığı tanık beyanlarıyla doğrulanmış ve öğretmene “hizmet içinde devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak” fiili nedeniyle disiplin cezası uygulanmıştır.
Atıf: Ankara BİM 2. İdari Dava Dairesi, E. 2019/1422, K. 2020/379, T. 20.02.2020,
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/4008de19-ba2f-48a6-bb30-417a12e6ecf0
b) Öğrenciye Bağırma, Kulağını Çekme ve Hakaret
Bir başka emsalde, öğretmenin öğrencilerine bağırarak “kızdırıcı, rencide edici” ifadeler kullandığı, hatta bazı öğrencilerin kulağını çektiği ve tokat attığı yolundaki şikâyetler soruşturmaya konu olmuştur. İlgili Bölge İdare Mahkemesi kararında (2), bu davranışların “öğrencinin huzur ve güvenini zedelediği, öğrenciyi rencide ettiği ve disiplin yönünden aylıktan kesme cezasına” tabi tutulabileceği belirtilmiştir.
Atıf: İzmir BİM 2. İdari Dava Dairesi, E. 2020/1342, K. 2020/1481, T. 05.11.2020,
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/3a465a58-812d-4475-876d-6b27cf5fb2e0
c) Hakaret ve Aşağılayıcı Sözlerin “Kamu Görevi İtibarını Sarsması”
Danıştay 8. Dairesinin bir kararında (3), çok sayıda öğrencinin ifadesiyle öğretmenin, ders sırasında kaba tabirler ve hakaretlerle öğrencileri aşağıladığı, “olumsuz söylem ve davranışlarda” bulunduğu tespit edilmiştir. Bu eylemlerinin hizmet içinde Devlet memurunun saygınlığını zedelediği ve öğrenciler arasında korku ve güvensizlik yarattığı belirtilmiş, aylıktan kesme cezası uygun görülmüştür.
Atıf: Danıştay 8. Daire, E. 2020/3119, K. 2022/7969, T. 22.12.2022,
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/158f1496-66e9-4604-8c01-e47fe9285300
2. SINAV KÂĞIDINI GÖSTERME VE ÖĞRENCİYİ ALAYCI ŞEKİLDE KÜÇÜK DÜŞÜRME
Genel olarak yargı kararlarında “sınav kâğıdını sınıf önünde alaycı tavırla göstermek, öğrencinin yetersizliğini veya başarısızlığını huzur içinde dile getirerek onurunu kırmaya yönelik davranışlar” da disiplin cezası kapsamına alınabilmektedir. Soruşturma ve disiplin hukukunda; not takdirindeki haksız uygulamalar, öğrencinin sınav kâğıdının yanlış değerlendirilmesi yahut kâğıdın “düşük not örneği” olarak alaycı şekilde sınıfta gösterilmesi suretiyle öğrencinin onurunun kırılması, “rencide edici davranışlar” içerisinde değerlendirilir. Bu tür eylemlerde öğretmenler hakkında “kınama”dan “aylıktan kesme”ye kadar değişen cezalar verilmiştir.
3. EĞİTİM ORTAMINDA SAYGI VE GÜVEN İLİŞKİSİNİ ZEDELEYEN DAVRANIŞLARA UYGULANAN DİSİPLİN CEZALARI
Yukarıda belirtilen yargı örneklerinde, “kınama”, “aylıktan kesme” ve ağır vakalarda “kademe ilerlemesinin durdurulması” veya “Devlet memurluğundan çıkarma” cezalarının verilebildiği anlaşılmaktadır. Özellikle “öğrencinin onuruna yönelik hakaret, sürekli aşağılama veya cinsel içerikli söylem” olduğunda, kamu görevinden çıkarma cezasına kadar giden yaptırımlar uygulanabilmektedir. Kararlardan çıkan temel sonuçlar şöyledir:
- Uyarma / Kınama: Görece daha hafif hakaret söylemleri veya öğrenciyi inciten ama “süreklilik göstermeyen” fiiller.
- Aylıktan Kesme: Öğrenciyi defalarca aşağılamak, hakaret boyutuna ulaşan, eğitim-öğretim ortamını ciddi ölçüde bozan davranışlar.
- Kademe İlerlemesinin Durdurulması / Memurluktan Çıkarma: Cinsel taciz, ısrarlı hakaretler, öğrenciyi fiziksel şiddet veya onur kırıcı ağır söylemlerle yıldırma gibi ağır fiiller.
4. ÖĞRENCİLERİN ŞİKÂYET HAKKINI KULLANMASININ ENGELLENMESİ VE ŞİKÂYET SONRASI OLUMSUZ DAVRANIŞLARA DEVAM EDİLMESİ
Yargı kararlarına bakıldığında, öğrencilerin veya velilerin şikâyetlerini engelleme veya şikâyet eden öğrencilere karşı misilleme sayılabilecek olumsuz davranışların da “disiplin suçu” olarak değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Örneğin, öğretmenin şikâyetçi öğrenciye derste ayrımcı tutum takınması, not yönünden adaletsiz uygulamalara başvurması veya öğrenciyi dışlayacak davranışlar sergilemesi, “kamu görevlisinin itibar ve güven duygusunu sarsan” eylemler kapsamında incelenerek cezalandırılmıştır. Özellikle “şikâyet sonrası da olumsuz tavırların devam etmesi” hâlinde, disiplin cezası ağırlaşmaktadır. Mahkemeler, öğrencinin yasal hakkı olan şikâyet yolunun engellenmesini, “görevi kötüye kullanma” ya da “itibar/güven sarsıcı davranış” biçiminde değerlendirerek yaptırıma gidilmesini hukuka uygun bulmaktadır.
SONUÇ
- Öğrenciye hakaret, sınav kâğıdını küçük düşürmek amacıyla göstermek, rencide etmek veya benzeri eylemler hem 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun disiplin hükümleri hem de ilgili eğitim mevzuatı açısından “cezalandırılabilir” niteliktedir.
- Emsal yargı kararlarına göre (1), (2), (3) bu davranışlar kimi zaman “hizmet içinde devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte” değerlendirilip kınama, aylıktan kesme yahut daha ağır bir ceza ile sonuçlanmaktadır.
- Mahkeme kararları, öğrencilerin şikâyet hakkını kullanmalarının engellenmesi veya şikâyet sonrası öğretmenin olumsuz tavırlarını sürdürmesinin, disiplin cezasının derecesini artırdığını göstermektedir.
Dolayısıyla, öğretmenlerin eğitim-öğretim ortamında öğrencilerle kuracakları iletişimde; hakaret, aşağılama, rencide edici davranış veya şikâyet hakkını engelleyen tutumlardan kesinlikle kaçınmaları hem yasal sorumluluklarının hem de mesleki etik ilkelerinin bir gereğidir.
(1) “Ankara BİM 2. İdari Dava Dairesi, E. 2019/1422, K. 2020/379, T. 20.02.2020”
https://app.dejure.ai/dokuman/4008de19-ba2f-48a6-bb30-417a12e6ecf0
(2) “İzmir BİM 2. İdari Dava Dairesi, E. 2020/1342, K. 2020/1481, T. 05.11.2020”
https://app.dejure.ai/dokuman/3a465a58-812d-4475-876d-6b27cf5fb2e0
(3) “Danıştay 8. Daire, E. 2020/3119, K. 2022/7969, T. 22.12.2022”
https://app.dejure.ai/dokuman/158f1496-66e9-4604-8c01-e47fe9285300