Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 71. maddesi, hukuk sistemimizdeki en ağır sorumluluk türü olan "Tehlike Sorumluluğu"nu düzenlemektedir. Bu sorumluluk, bir işletmenin faaliyetinin niteliği gereği yüksek risk taşıması durumunda, işletme sahibinin kusuru olmasa dahi zararı gidermesi esasına dayanır.
1. Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletme hangi kriterlere göre belirlenir?
Bir işletmenin "tehlikeli" olarak nitelendirilmesi için uzman bir kişinin gösterebileceği en üst düzey özene rağmen, faaliyetin doğası gereği ağır zarar verme ihtimalinin bulunması gerekir.
"Bir işletmenin, mahiyeti veya faaliyette kullanılan malzeme, araçlar ya da güçler göz önünde tutulduğunda, bu işlerde uzman bir kişiden beklenen tüm özenin gösterilmesi durumunda bile sıkça veya ağır zararlar doğurmaya elverişli olduğu sonucuna varılırsa, bunun önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletme olduğu kabul edilir." (İstanbul BAM 45. HD, 2023/112 K.).
Emsal Karar
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, E. 2020/973, K. 2023/112, T. 18.01.2023 https://app.dejure.ai/dokuman/5a58b577-b897-4cb4-9944-08306e0a03ce
2. Tehlikeli işletmelerin zararlarından kimler sorumludur?
Tehlike sorumluluğunda, işletme sahibinin veya işletenin kişisel kusurunun bulunup bulunmaması bir şart değildir. Sorumluluk doğrudan işletme faaliyeti ile zarar arasındaki illiyet bağına dayanır.
"önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğu takdirde, bu zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur. (71/1) Bir işletmenin, mahiyeti veya faaliyette kullanılan malzeme, araçlar ya da güçler göz önünde tutulduğunda, bu işlerde uzman bir kişiden beklenen tüm özenin gösterilmesi durumunda bile sıkça veya ağır zararlar doğurmaya elverişli olduğu sonucuna varılırsa, bunun önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletme olduğu kabul edilir. Özellikle, herhangi bir kanunda benzeri tehlikeler arzeden işletmeler için özel bir tehlike sorumluluğu öngörülmüşse, bu işletme de önemli ölçüde tehlike arzeden işletme sayılır. (71/2) Belirli bir tehlike hâli için öngörülen özel sorumluluk hükümleri saklıdır. (71/3) Önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletmenin bu tür faaliyetine hukuk düzenince izin verilmiş olsa bile, zarar görenler, bu işletmenin faaliyetinin sebep olduğu zararlarının uygun bir bedelle denkleştirilmesini isteyebilirler. (71/4) Bu maddedeki sorumluluk kusur sorumluluğu olmayıp tehlike sorumluluğudur. Muhtemel tehlikeden dolayı zarar doğmuş ise işletme sahibi için kusur bulunmasa bile sorumluluk mevcuttur." (HGK, 2017/1463 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/439, K. 2017/1463, T. 29.11.2017 https://app.dejure.ai/dokuman/cc7690d2-3362-474b-b8b1-b1defa876c92
3. İşletmenin yasal izinle çalışması tazminat hakkını ortadan kaldırır mı?
İşletmenin ruhsatlı olması veya yasal izinlerle çalışıyor olması, sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Bu durumda zarar görenler, "denkleştirme" prensibi gereği zararlarının tazminini isteyebilirler.
"Önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletmenin bu tür faaliyetine hukuk düzenince izin verilmiş olsa bile, zarar görenler, bu işletmenin faaliyetinin sebep olduğu zararlarının uygun bir bedelle denkleştirilmesini isteyebilirler." (Bakırköy 2. ATM, 2025/30 K.).
Emsal Karar
- Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/259, K. 2025/30, T. 16.01.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/4abe2de6-45e6-45ab-9450-da84b2002541
4. Tehlike sorumluluğu ile kusur sorumluluğu arasındaki temel farklar nelerdir?
Tehlike sorumluluğu (ağırlaştırılmış nesnel sorumluluk), sorumluluk türlerinin en ağırıdır. Sorumluluk için, kusurlu olmak veya gözetim ödevinin savsaklanması durumu aranmaz.
"Tehlikenin özel ağırlığı, bu faaliyetlerin, işletmelerin veya tesislerin zarara yol açmaya aşırı eğiliminden ya da sebep oldukları kazaların nitelik ve nicelik bakımından ağır sonuçlar doğurmasından ileri gelmektedir.Tehlike sorumluluğu, sorumluluk türlerinin en ağırıdır. Sorumluluk için, kusurlu olmak veya gözetim ödevinin savsaklanması durumu aranmaz. Yapılan işin veya işletilen kuruluşun tehlike yaratması ve bu tehlikenin kişilere zarar vermesi sorumluluk için yeterlidir." (İstanbul BAM 17. HD, 2019/1045 K.).
Emsal Karar
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/2325, K. 2019/1045, T. 13.06.2019
https://app.dejure.ai/dokuman/6aaabf8e-2825-4a1d-84f9-e0fa447ee904
Sonuç
TBK m. 71 uyarınca; bir işletmenin mahiyeti gereği uzman bir kişinin tüm özenine rağmen zarar doğurmaya elverişli olması, o işletmeyi "önemli ölçüde tehlike arz eden işletme" yapar. İşletme sahibi ve işleten, kusurları olmasa dahi zarardan müteselsilen (zincirleme) sorumludur. Faaliyetin hukuken izinli olması tazminat hakkını düşürmez; sadece tazminatın "uygun bir bedelle denkleştirme" şeklinde belirlenmesini sağlar.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- İstanbul BAM 45. HD, E. 2020/973, K. 2023/112, T. 18.01.2023 https://app.dejure.ai/dokuman/5a58b577-b897-4cb4-9944-08306e0a03ce
- Yargıtay HGK, E. 2017/439, K. 2017/1463, T. 29.11.2017 https://app.dejure.ai/dokuman/cc7690d2-3362-474b-b8b1-b1defa876c92
- Bakırköy 2. ATM, E. 2022/259, K. 2025/30, T. 16.01.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/4abe2de6-45e6-45ab-9450-da84b2002541
- İstanbul BAM 17. HD, E. 2017/2325, K. 2019/1045, T. 13.06.2019 https://app.dejure.ai/dokuman/6aaabf8e-2825-4a1d-84f9-e0fa447ee904