Blog

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda Önerinin ve Kabulün Geri Alınması

Önerinin ve kabulün geri alınması şartları, geri alma açıklamasının muhataba ulaşma anının hukuki sonuçları ve TBK 10. madde uygulamaları.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
Önerinin Geri Alınması
Kabulün Geri Alınması
TBK 10
Sözleşmenin Kurulması

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde sözleşmenin kurulması süreci, irade beyanlarının karşı tarafa ulaşmasıyla başlar. Ancak kanun koyucu, belirli şartlar altında bu irade beyanlarının geri alınmasına imkan tanıyarak, beyan sahibine sözleşmenin kurulmasını engelleme hakkı vermiştir. Özellikle hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmelerde geri alma açıklamasının zamanlaması kritik önem taşır.

1. Önerinin geri alınması durumunda hangi şartlar altında öneri yapılmamış sayılır?

"Geri alma açıklaması, diğer tarafa öneriden önce veya aynı anda ulaşmış ya da daha sonra ulaşmakla birlikte diğer tarafça öneriden önce öğrenilmiş olursa, öneri yapılmamış sayılır." (İstanbul Anadolu 10. ATM, 2024/866 K.). Bu kural uyarınca, muhatabın öneriyi ciddiye alıp ona güvenerek işlem yapmasından önce geri alma iradesinin iletilmiş olması esastır.

Emsal Karar

Kararda; 6098 sayılı TBK'nın 10. maddesi uyarınca, geri alma açıklamasının öneriden önce veya aynı anda ulaşması veya muhatap tarafından öneriden önce öğrenilmesi durumunda önerinin hukuki sonuç doğurmayacağı belirtilmiştir.

2. Kabulün geri alınması durumunda önerinin geri alınmasına ilişkin kurallar geçerli midir?

Evet. TBK'nın 10. maddesi açıkça "Bu kural, kabulün geri alınmasında da uygulanır" düzenlemesini haizdir. (İstanbul Anadolu 10. ATM, 2024/866 K.). Dolayısıyla, kabul beyanı muhataba ulaşmadan önce veya ulaştığı anda geri alma beyanı da ulaşırsa veya kabulden önce öğrenilirse, sözleşme kurulmamış sayılır.

Emsal Karar

Kararda; taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinde geri alma açıklamasının TBK 7. (yeni TBK 10) maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği, kabulün geri alınmasında da aynı kuralların işletileceği vurgulanmıştır.

3. Hazır olmayan taraflar arasında önerinin geri alınabilmesi için hangi koşullar gereklidir?

"Hazır olmayanlar arasında önerinin geri alınabilmesi, geri alma açıklamasının öneriyle aynı anda diğer tarafa ulaşmasına veya öneriden önce öğrenilmesine bağlıdır." (Yargıtay 13. HD, 2019/6328 K.). Öneren, önerisiyle bağlı olmadığını saklı tutmadıkça veya kabul için belirlenen süre dolmadıkça kural olarak önerisiyle bağlıdır; ancak bu istisnai geri alma prosedürüyle bu bağlılıktan kurtulabilir.

Emsal Karar

Kararda; borçlar hukukunun temel hükümlerine atıf yapılarak, önerenin önerisiyle bağlılık durumunun sınırları ve hazır olmayanlar arasında geri alma beyanının hangi an itibarıyla geçerli olacağı açıklanmıştır.

4. Önerinin geri alınması açıklamasının muhataba ulaşma zamanı sözleşmenin kurulmasını nasıl etkiler?

Eğer geri alma açıklaması, kanunda belirtilen süreden sonra (yani öneri muhataba ulaştıktan ve muhatap öneriyi öğrendikten sonra) ulaşırsa, bu açıklama artık geçersizdir ve muhatabın uygun sürede yapacağı bir kabul ile sözleşme kurulmuş olur. "Elektronik posta gibi iletişim araçlarında, metnin muhatabın e-posta kutusuna kaydedilmesiyle öneri muhatabın hakimiyet alanına girmiş sayılır." (İstanbul Anadolu 10. ATM, 2024/866 K.). Bu andan sonra yapılacak bir geri alma, ancak karşı tarafın öneriyi henüz okumamış olması şartıyla hüküm doğurabilir.

Emsal Karar

Kararda; öneren kişinin önerisinin reddedildiği bildirilmezse muhatabı öneriyi kabul etmiş sayacağına dair kayıt koysa dahi bunun susmayı kabul haline getirmeyeceği, ancak usulüne uygun yapılmayan bir geri almanın sözleşmenin kurulmasına engel olamayacağı tartışılmıştır.

Sonuç

Yargı kararları ve TBK 10. madde hükümleri ışığında; önerinin ve kabulün geri alınabilmesi, tamamen hız ve zamanlama faktörüne dayalıdır. Sözleşme kurma sürecinde taraflar, beyanlarını karşı tarafa ulaşmadan önce veya ulaştığı an ile sınırlı olmak üzere geri çekme hakkına sahiptir. Teknolojik araçlarla (e-posta, faks vb.) yapılan yazışmalarda, iletinin muhatabın hakimiyet alanına girdiği an öğrenme anı olarak kabul edildiğinden, geri alma beyanlarının bu andan önce iletilmesi ispat hukuku açısından kritik bir önem taşımaktadır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/487, K. 2024/866, T. 18.12.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/202be07c-78d8-4adc-905f-e52f8ffc6842

Bu kararlar, sözleşmenin kurulmasını engelleyen geri alma beyanlarının hangi teknik şartlar ve zaman dilimi içerisinde geçerli sayılacağını, teknolojik iletişim yöntemlerinin bu süreçteki yerini ve tarafların dürüstlük kuralı çerçevesindeki haklarını ayrıntılı şekilde açıklamaktadır.