Blog

Önsözleşmenin Geçerlilik Şartları ve Hukuki Niteliği

Türk Borçlar Kanunu m. 29 uyarınca önsözleşmenin tanımı, geçerlilik şartları, şekilde paralellik ilkesi ve emsal yargı kararları.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Önsözleşme
TBK 29
Sözleşme Yapma Vaadi
Şekil Şartı
Esaslı Unsurlar

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 29. maddesinde düzenlenen önsözleşme (sözleşme yapma vaadi), tarafların ileride başka bir sözleşme kurmayı taahhüt ettikleri bir borçlandırıcı işlemdir. Önsözleşmenin hukuken sonuç doğurabilmesi, asıl sözleşmenin taşıması gereken bazı şartlara ve şekil kurallarına uyulmasına bağlıdır.

1. Önsözleşmenin geçerliliği hangi şartlara bağlıdır?

Önsözleşmenin geçerli sayılabilmesi için tarafların asıl sözleşmenin esaslı unsurları (konu, bedel, taraflar vb.) üzerinde mutabık kalmış olmaları gerekir. Ayrıca, önsözleşmenin kendisi de bir sözleşme olduğu için, tarafların ehliyetli olması ve iradelerinin sakatlanmamış olması şarttır. "Önsözleşmenin geçerliliği, ileride kurulacak sözleşmenin şekline bağlıdır." (Yargıtay 3. HD, 2021/1717 K.).

Emsal Karar

2. İleride kurulacak sözleşmenin şekli, önsözleşmenin geçerliliğini nasıl etkiler?

Hukukumuzda "şekilde paralellik" ilkesi geçerlidir. Eğer asıl sözleşme kanun gereği belirli bir şekle (örneğin resmi senet veya yazılı şekil) tabi tutulmuşsa, bu sözleşmenin yapılacağına dair verilen vaadin de aynı şekle uygun olması gerekir. "Bir akdin geçerliliği hangi şekle tabi ise ön sözleşmenin de bu şekle uyularak yapılması gerekir." (Ankara Batı ATM, 2022/233 K.).

Emsal Karar

3. Önsözleşmelerin geçerli olmadığı kanunlarda öngörülen istisnalar nelerdir?

Önsözleşmeler, asıl sözleşmenin tabi olduğu şekil şartına uyulmadığı durumlarda geçersiz sayılır. Özellikle "resmi şekil" gerektiren alanlarda bu kural katıdır:

  • Taşınmaz Satış Vaadi: Noter huzurunda re'sen düzenlenmelidir. Aksi takdirde geçersizdir (TBK m. 237).
  • Limited Şirket Hisse Devir Vaadi: Yazılı şekilde yapılması ve imzaların noterce onaylanması şarttır (TTK m. 595).

"hisse devir vaadi sözleşmeleri de hisse devir sözleşmesinin geçerlilik şekline yani yazılı şekilde yapılması ve tarafların imzalarının noterce onaylanması geçerlilik şartına tabi olduğu, bu şekilde yapılmayan bir sözleşmenin geçerli olmayacağı sabittir." (İstanbul 18. ATM, 2023/724 K.).

Emsal Karar

4. Sözlü olarak yapılan önsözleşmeler hangi durumlarda geçerlidir?

Sözlü önsözleşmeler, ancak ileride kurulacak asıl sözleşmenin de herhangi bir geçerlilik şekline tabi olmadığı durumlarda geçerli kabul edilir. "Kira sözleşmesinin yazılı yapılması zorunlu olmadığından sözlü olarak yapılacak önsözleşmenin de geçerli olduğunun kabulü gerekir." (Yargıtay 3. HD, 2017/17801 K.).

Emsal Karar

Sonuç

Önsözleşme, asıl sözleşmeyi kurma borcu doğuran bağımsız bir borç sözleşmesidir. Geçerliliği, asıl sözleşmenin tabi olduğu kanuni şekil şartına (yazılı, noter onaylı veya resmi senet) uyulmasına bağlıdır. Şekil şartı aranmayan sözleşmelerde önsözleşme sözlü olarak da kurulabilir. Şekle aykırı yapılan önsözleşmeler "kesin hükümsüz" sayılır ve taraflar ancak sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre birbirlerine verdiklerini geri isteyebilirler.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/9496, K. 2021/1717, T. 18.02.2021
  2. Ankara Batı Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/650, K. 2022/233, T. 08.03.2022
  3. İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/267, K. 2023/724, T. 17.10.2023
  4. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/10491, K. 2017/17801, T. 19.12.2017