ÖTV Muafiyetli Engelli Araçların Pert Olması ve Sigorta Tazminatı Konusunda Emsal Karar İncelemesi

ÖTV Muafiyetli Engelli Araçların Pert Olması ve Sigorta Tazminatı Konusunda Emsal Karar İncelemesi

Engelli bireylerin ÖTV muafiyetinden yararlanarak aldıkları araçların kaza sonucunda pert olması durumunda, sigorta tazminatının nasıl hesaplanacağı ve ÖTV muafiyetinin tazminattan düşülüp düşülmeyeceği uygulamada sıkça tartışma konusu olmaktadır. Bu konuda gerek yerel mahkemeler gerekse Yargıtay kararlarında farklı değerlendirmeler ortaya çıkmıştır. Aşağıdaki açıklamalar ve emsal kararlar ışığında, konuya ilişkin temel hususlar ve soruların yanıtları değerlendirilmektedir.

---

1. Sigorta şirketi, engelli bireyler için ÖTV muafiyetiyle alınan aracın perte çıkması durumunda tazminatı belirlerken ÖTV muafiyetini dikkate almak zorunda mı?

Kural olarak, bir engelli aracının kaza neticesinde pert olması hâlinde, sigorta şirketleri ilgili aracın kaza tarihindeki rayiç bedelini esas alarak tazminat ödemesi yapmakla yükümlüdür. Ancak araç, engelli birey tarafından ÖTV muafiyetli olarak satın alınmışsa ve poliçe özel şartlarında “engelli araç klozu”, “ÖTV muafiyet klozu” veya benzer düzenlemeler yer alıyorsa, sigorta şirketleri genellikle ödenmemiş ÖTV bedelini tazminat tutarından mahsup etme yoluna gitmektedir.

Örneğin, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/10747, K. 2024/274, T. 11.01.2024 kararında,

“...aracın tam zayi olması hâlinde talep edilebilecek tazminatın araç rayiç bedeli olduğu; ancak davacının aracını engelli aracı statüsünde, ÖTV’den muaf bir şekilde iktisap ettiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle, ilk edinimde ödenmemiş olan ÖTV’nin, poliçede de özel bir klozla düzenlenmesi durumunda, tazminatın hesabında bu bedelin düşüleceği kabul edilmelidir.”

Karara erişim için:
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/10747, K. 2024/274, T. 11.01.2024

Dolayısıyla poliçede açık bir hüküm olmasa bile, engelli araçların ÖTV muafiyetiyle alındığı somut olarak tespit edildiğinde ve kişi ileride aynı muafiyetten tekrar yararlanamayacaksa, mahkemeler çoğunlukla “kısa kalan ÖTV tutarının tazminattan mahsup edilmesi” gerekliliğini vurgulamaktadır.

---

2. Kasko poliçelerinde, engelli araçların perte çıkması durumunda ödenecek tazminat konusunda ÖTV muafiyetine dair özel hükümler bulunuyor mu?

Birçok kasko poliçesi, “engelli araç klozu”, “ÖTV muafiyeti klozu” veya “pert araç durumunda ÖTV tutarının düşüleceği” yönünde özel şartlar içermektedir. Bu özel şartların varlığı hâlinde, taraflar sözleşme ile örneğin %x’lik muafiyet veya tam ziya hâlinde ÖTV’siz bedelin esas alınacağı yolunda anlaşmış olabilirler.

Örneğin,
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/3760, K. 2021/8804, T. 22.11.2021 tarihli emsal kararda, poliçe klozunda şu ifadeler yer almaktadır:

“...sigortalı aracın tam hasara (pert total) uğraması durumunda; aracın ilk ediniminde istisna edilen ÖTV tutarının hasar anındaki rayiç bedelden düşülmek suretiyle tazminat hesaplanacağı açıkça düzenlenmiştir...”

Karara erişim için:
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/3760, K. 2021/8804, T. 22.11.2021

Görüldüğü üzere, birçok kasko poliçesinde tam hasar hâlinde ÖTV bedelinin düşülmesini öngören hükümler yer almaktadır. Bu tür özel şartlar, sözleşmenin tarafları açısından bağlayıcı olup mahkemelerce de dikkate alınmaktadır.

---

3. Mahkeme kararlarında, sigorta tazminatının ÖTV muafiyeti düşülerek mi yoksa kasko değeri üzerinden mi ödenmesi gerektiği konusunda farklı yaklaşımlar var mı?

Evet, bu konuda iki farklı yaklaşım öne çıkmaktadır:

1. ÖTV Düşülerek Tazminat Yaklaşımı:

   • Engelli araç ÖTV muafiyetli satın alınmış ve muafiyet tekrar kullanılamayacaksa, araç pert olduğunda kasko tazminatından ödenmemiş ÖTV miktarı düşülür.
   • Bu görüşü benimseyen kararlar, gerçek zarar ilkesine vurgu yaparak, davacının gerçekte ödemediği vergi tutarının tazminattan ayrılması gerektiğini savunmaktadır.

2. Kasko Değeri (Rayiç Bedel) Üzerinden Tazminat Yaklaşımı:

   • Bazı kararlar, poliçede ÖTV’nin dâhil olduğu bedel üzerinden prim alınması hâlinde, sigortalının tam bir bedel teminatı beklemek hakkına sahip olduğunu belirtir.
   • ÖTV’ye ilişkin hükümlerin poliçede açıkça düzenlenmediği veya engelli aracın bir defaya mahsus bu hakkının yeniden kullanılamayacağı gibi hususların net olmadığı durumlarda, “rayiç bedel” üzerinden tazminata hükmedilmesi mümkündür.

Örneğin,
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/20494, K. 2023/7847, T. 13.06.2023 kararında, araç sahiplerinin aynı ÖTV muafiyetini tekrar kullanıp kullanamayacağı araştırılmış; eğer muafiyet tekrarlanabilecekse tazminat ÖTV’siz; tekrarlanamayacaksa rayiç bedel üzerinden ödenmesi gerektiğine dair farklı görüşlerin varlığına işaret edilmiştir.

Karara erişim için:
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/20494, K. 2023/7847, T. 13.06.2023

---

4. Engelli bireylerin ÖTV muafiyetiyle aldığı araçların pert olması durumunda, sigorta tazminatının ÖTV’siz değer üzerinden ödenmesi, bu bireylerin haklarını nasıl etkiliyor?

• Hak Kaybı ve Yeniden Araç Edinme Sorunu: Engelli bireylerin ÖTV muafiyet hakkı çoğu zaman yasal olarak 5 yılda bir veya bir defaya mahsus şekilde kullanılabilmektedir. Araç pert olursa ve tekrar araç almak isterlerse, kanunda tanınan hak çerçevesinde muafiyetten bazen yararlanamayabilirler.
• Gerçek Zarar İlkesi: Yargı kararlarında, engelli bireyin yeni araç alımında aynı muafiyetten yararlanamama ihtimali varsa, tazminatın ÖTV’li değer üzerinden ödenmesi, kişinin hakkının korunması bakımından önem arz etmektedir. Aksi hâlde, pert nedeniyle bu haktan fiilen mahrum kalmış olmaktadır.
• Sigorta Şirketinin Geçmiş Bilgisi: Eğer sigorta şirketi, poliçedeki prim hesabını ÖTV dâhil rayiç üzerinden yaptıysa ve primleri de bu yüksek tutara göre tahsil ettiyse, mahkemeler bu durumu “sigorta şirketinin sözleşme yaparken engelli araç olduğunu bilmemezlikten gelemeyeceği” şeklinde değerlendirip, hasar anında ödenmeyen ÖTV’yi düşmenin haksız olacağı sonucuna varabilmektedir.

Örneğin,
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/6665, K. 2021/9983, T. 08.12.2021 kararında da,

“...davacının aracı satın alırken ÖTV’yi ödememiş olması, sigorta menfaatinin değerini etkilediği ölçüde önem taşır. Eğer sigorta şirketi poliçede ‘ÖTV dâhil değerden’ prim almışsa ve başka bir klozla aksi düzenlenmemişse, pert hâlinde ÖTV muafiyetini tekrar kullanamayan engelli sigortalı, tam rayiç bedel üzerinden tazminat isteyebilir...”

Karara erişim için:
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/6665, K. 2021/9983, T. 08.12.2021

Bu noktada mahkemelerin yaklaşımı, her somut olayda poliçe klozları, sigorta şirketinin prime esas aldığı bedel ve engelli bireyin muafiyeti tekrar kullanıp kullanamayacağı hususlarını inceleyerek karar vermek şeklinde olmaktadır.

---

Sonuç ve Değerlendirme

1. Sigorta şirketinin ÖTV muafiyetini dikkate alıp almaması, öncelikle poliçedeki özel şartlar ve sigortalının yeniden muafiyetten yararlanıp yararlanamayacağı gibi hususlara bağlıdır.
2. Birçok kasko poliçesi, engelli araçlar için ÖTV muafiyetine dair özel hükümler içermekte olup, bu hükümlerin varlığı hâlinde sigorta şirketi, ödenmemiş ÖTV’yi tazminattan indirebilmekte veya klauzda belirtilen şekilde işlem yapabilmektedir.
3. Mahkemeler, farklı yaklaşımlar sergileyebilmektedir. Eğer poliçede ÖTV’nin ayrı tutulacağına dair bir kloz mevcutsa ya da engelli bireyin muafiyeti tekrar kullanabileceği kesinleşmişse, ödenmemiş ÖTV tazminattan indirilmektedir. Buna karşılık primler ÖTV dâhil şekilde alınmış ancak poliçede aksi düzenlenmemiş ve engelli kişinin muafiyeti yeniden kullanamayacağı aşikâr ise, tazminatın rayiç (ÖTV’li) bedel üzerinden hesaplanması yönünde kararlar da bulunmaktadır.
4. Engelli bireylerin bu husustaki hakları, yeniden muafiyetten yararlanabilme durumuna göre şekillenmektedir. Aracı pert olan engelli birey, bir daha ÖTV muafiyetine hak kazanamıyorsa, ödenmemiş vergi tutarını kendisi ödemek zorunda kalacağından, mahkemelerce tam bedel üzerinden tazminat verilmesi gerektiği ileri sürülebilir. Aksi durumda kişi reel anlamda zarara uğramaktadır.

Tüm bu değerlendirmeler ışığında; engelli araçların pert olması hâlinde sigortadan talep edilecek tazminatın ÖTV muafiyeti dâhil edilerek mi yoksa hariç tutularak mı ödeneceği, somut olayın özelliklerine ve poliçe özel klozlarına göre değişmektedir. Yargı mercileri son dönemde, gerçek zarar ilkesine ve poliçede öngörülen klozlara vurgu yaparak karar vermektedir.

---

Yararlanılan Emsal Kararlar ve Linkleri

1. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/10747, K. 2024/274, T. 11.01.2024
   https://app.dejure.ai/dokuman/affc56da-cefa-47d6-9452-cb0be752d750

2. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/3760, K. 2021/8804, T. 22.11.2021
   https://app.dejure.ai/dokuman/4df418b8-4949-4a69-a1af-8fcb104247f7

3. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/20494, K. 2023/7847, T. 13.06.2023
   https://app.dejure.ai/dokuman/0eeb8d6d-33c6-4fae-be0f-c14754a0131e

4. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/6665, K. 2021/9983, T. 08.12.2021
   https://app.dejure.ai/dokuman/94cbf804-883e-4078-b43d-f91a66d85ce1

---

Not: Yukarıdaki özet ve içtihatlar bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olayda poliçe metni, engelli araca ilişkin mevzuat ve tarafların sözleşme serbestisi çerçevesindeki irade beyanları ayrıca değerlendirilmelidir. Engelli bireyler, pert hâlinde hak kaybına uğradıklarını düşünmeleri hâlinde, poliçeye, engelli araç klozlarına ve ödeme detaylarına ilişkin tüm hususları inceleterek yargı yoluna başvurabilirler.