Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Özel Hayatın Gizliliği ve Kişilik Hakları İhlalleri: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme
Giriş:
Kişinin özel hayatına ve kişisel verilerine yönelik her türlü hukuka aykırı müdahale, kişilik hakları ihlali teşkil edebilir. Bu metinde, özel hayatın gizliliği kapsamındaki eylemler, manevi tazminata dayanak olan hukuki ilkeler, hukuka uygunluk sebepleri ve incelenen davaların hangi tür ihlal konularını ağırlıklı olarak içerdiği, ilgili emsal kararlara (Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları) atıf yapılarak özetlenmektedir.
1. Kişilik Hakları İhlali Kapsamında Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Eden Eylemler Nelerdir?
Özel hayatın gizliliği, bireyin kişisel verilerinin, mahrem bilgilerinin, özel görüntü veya ses kayıtlarının ve aile/özel ilişkilerine dair bilgilerin, rızası olmaksızın ifşa edilmemesini güvence altına alır. Örneğin:
- Rızaya aykırı şekilde ses ya da görüntü kaydı almak veya yayınlamak,
- Kişinin açıkça paylaşmadığı adres, telefon, kimlik, aile veya sağlık bilgilerini yaymak,
- Özel mesaj veya fotoğraf gibi şahsi verileri hukuka aykırı biçimde toplu olarak üçüncü kişilerle paylaşmak
bu kapsamda özel hayatın gizliliğini ihlal eden eylem olarak değerlendirilmektedir.
Örnek Emsal Karar:
Anayasa Mahkemesi, B. 2018/16857 T. 29.09.2022 kararında:“Başvurucunun ... aleni olmayan bir ortamda ... yaptığı konuşmaların rızaya aykırı şekilde kayıt altına alınması ve söz konusu ses içeriğinin yine rızaya aykırı olarak kullanılması özel hayatı kapsamında olan kişisel verilerine saldırı teşkil eder..."
https://app.dejure.ai/dokuman/40feaf0b-fae8-4636-b6e5-08b8c8ed14e1
Benzer şekilde Yargıtay kararlarında, kamuya ait olmayan veya kişinin onayı bulunmayan özel konuşmaların, aile içi bilgilerin, hatta sosyal çevreye dair mahrem alanın ifşa edilmesi suretiyle özel hayatın gizliliği ihlal edildiği vurgulanmaktadır.
2. Manevi Tazminata Hükmedilmesinin Hukuki Dayanakları ve Şartları Nelerdir?
-
Hukuki Dayanaklar:
- Türk Medeni Kanunu (TMK) m.24: Kişilik hakkına yönelik hukuka aykırı saldırıda, saldırının önlenmesi ve sonuçlarının giderilmesini talep hakkı tanır.
- Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.58: Kişilik hakkının ihlali hâlinde, “manevi zarara karşılık manevi tazminat ödenmesi” öngörülür.
- Anayasa m.17: “Herkes ... manevi varlığını koruma hakkına sahiptir.” Devlet, şahısların manevi varlığının bir parçası olan şeref ve itibar gibi değerlere üçüncü kişilerin saldırılarını önleyecek tedbirleri almakla yükümlüdür.
-
Şartları:
- Kişilik Hakkına Yönelik Saldırı: Hukuka aykırı olarak özel hayatın gizliliği, kişisel veriler, sağlık bilgileri vb. ifşa edilmiş olmalıdır.
- Hukuka Uygunluk Sebebi Bulunmaması: (Örneğin, rızanın varlığı, üstün nitelikte kamusal yarar, kanundan kaynaklanan yetki gibi durumlar yoksa ihlal söz konusu olur.)
- Zarar / Zarara Yol Açacak Fiil: Kişinin manevi yönden zarara uğraması gerekir (elem, üzüntü, itibar kaybı).
- Nedensellik: Fiille zarar arasında bağ bulunmalıdır.
Örnek Emsal Karar:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/537 K. 2022/573 T. 19.04.2022 kararında:“Dava konusu yayımın kişilik hakkı ihlali oluşturduğu, TMK m.24 ve TBK m.58 uyarınca manevi zararın tazmini gerektiği..."
https://app.dejure.ai/dokuman/557e7e2d-2379-4429-b38c-a14a56e45cc0
3. Özel Hayatın Gizliliğinin İhlali Hangi Durumlarda Hukuka Uygun Kabul Edilebilir?
TMK m.24, hukuka uygunluk sebepleri olarak rıza, üstün nitelikte kamusal yarar, kanundan doğan yetkinin kullanılması gibi durumları gösterir. Dolayısıyla, örneğin:
- Kişinin açık ve ispatlanmış rızası varsa,
- Kamu yararı amacı güden ifşa söz konusuysa (ve haber, sağlanan bilginin zorunlu ölçüsü dışına taşmıyorsa),
- Adli mercilerin bir kanuna dayanarak özel hayat alanına dair verileri orantılı biçimde talep etmesi,
gibi hallerde özel hayatın gizliliğini ihlal suçu veya kişilik hakkı saldırısı hukuka uygun görülebilir. Yargıtay içtihatları, özellikle kamuya mal olmuş kişilerin veya kamu görevlilerinin bazı bilgileri hakkında kamuoyunun bilgilendirme hakkı doğrultusunda daraltılmış koruma alanı bulunduğuna değinir. Yine de, ifşa edilen verinin gerçek ile doğrudan bağlantılı ve gerekli ölçüde olup olmadığını inceleyerek hukuka uygunluk testini yapar.
Örnek Emsal Karar:
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, E. 2019/2484 K. 2022/547 T. 31.03.2022 kararında, rızanın varlığı veya kanıtlanabilir üstün kamusal yararın bulunduğu hallerde yayının hukuka uygun sayılabileceğine, aksi hâllerde FSEK m.86 ve TMK m.24 gereğince ihlalin söz konusu olacağı belirtilmiştir.
https://app.dejure.ai/dokuman/74994c3e-6ad6-4bb2-bc13-25c14bd212f5
4. İncelenen Kararlar Ağırlıklı Olarak Hangi Tür Özel Hayatın Gizliliği İhlali Davalarına İlişkindir?
Dokümanlardan anlaşıldığı üzere emsal kararların büyük bölümü:
- İzinsiz ses/görüntü kaydı alınması ve paylaşılması,
- Özel mesajlaşmaların ifşa edilmesi (WhatsApp, Twitter, e-posta gibi mecralarda),
- Sağlık bilgileri veya mahrem konuların rızaya aykırı şekilde kamuya duyurulması,
- İddianamelerde veya resmi mercilerde gereksiz, kişiyi rencide edici özel bilgilere yer verilmesi
gibi vakaları kapsamaktadır. Özellikle TCK m.134 (özel hayatın gizliliğinin ihlali), Kişisel Verilerin Korunması mevzuatı ve TMK m.24/ TBK m.58 dayanaklı manevi tazminat davaları öne çıkmaktadır.
Örnek Emsal Karar:
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2021/5832 K. 2023/2106 T. 20.06.2023 kararında, özel görüntülerin ve kişisel bilgilerin ifşa edilmesi üzerine açılan davada, kişilik hakkının ihlali ve manevi tazminat koşullarının oluştuğu kabul edilmiştir.
https://app.dejure.ai/dokuman/d232badc-7984-4354-a54d-d7d8d9fccb95
Sonuç
- Kapsam: Özel hayatın gizliliği ihlalleri; kişisel veri, görüntü veya seslerin hukuka aykırı biçimde elde edilmesi, yayımlanması veya ifşası gibi fiilleri içerir.
- Manevi Tazminat: TMK m.24 ve TBK m.58 çerçevesinde, hukuka aykırı saldırı ve saldırının ağır olması koşullarıyla manevi tazminata hükmedilebilir.
- Hukuka Uygunluk Nedenleri: Rıza, kamu yararı veya kanuni yetki gibi nedenler yoksa eylem hukuka aykırıdır.
- İncelenen Davalar: Ağırlıklı olarak özel veri ve görüntülerin ifşası, rızaya aykırı kayıt, iddianamede gereksiz özel bilgilere yer verme gibi konuları kapsamaktadır.
Bu ilkeler doğrultusunda özel hayatın gizliliği ihlalleri, kişilik haklarına önemli bir saldırı kabul edilmekte ve Türk yargı organları, mevzuat ile içtihatlar çerçevesinde manevi tazminata hükmetmektedir.