Park Halindeki Araç Kazalarında Kusur Tespiti Sigorta Ödemesini Nasıl Etkiler?

Kasko Sigortası Ve Park Halindeki Araç Kazaları: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme

Aşağıdaki açıklamalar ve sonuçlar, özellikle kasko sigortası ile ilgili uyuşmazlıklarda sıklıkla gündeme gelen park halindeki araç hasarları, sigorta şirketinin üçüncü kişilere rücu hakkı ve kusur tespiti konularını irdelemektedir. İlgili kısımlar, emsal yargı kararlarından alınmış olup her bir kararın bağlantısı (linki) makale içinde gösterilmiştir.

1. Kasko Sigortası Park Halindeki Araç Hasarlarını Hangi Durumlarda Karşılamaz?

Kasko sigortasının temel mantığı, aracın hareket hâlinde ya da park hâlinde olması fark etmeksizin, sözleşmede kararlaştırılan rizikolar kapsamında teminat sağlamaktır. Ancak:

• Genel Şartlar Dışındaki Rizikolar: Sigorta sözleşmesinde veya kasko genel şartlarında açıkça “teminat dışında” bırakılan haller (örneğin bazı ek teminatlar alınmamışsa ya da poliçe kapsamı daraltılmışsa) söz konusu ise, park hâlindeki hasar bu kapsamda reddedilebilir.
• Sigortalının Kasti ya da Ağır Kusurlu Davranışı: Aracın sigortalı veya aracı kullananın kasdi, ağır kusurlu eylemleriyle zarar meydana gelirse kasko şirketi poliçe kapsamı gereği ödemeden kaçınabilir veya ödese bile geri talep (rücu) edebilir.

Örneğin Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/6 K. 2021/808 T. 26.10.2021 (DocumentID: 2bff686d-5202-4203-a67e-1535badf494c) sayılı kararda, kasko teminatının varlığı incelenmiş, ancak sigorta şirketinin “kusur” ve “teminat kapsamında olma” şartlarını birlikte değerlendirmesi neticesinde hasarın karşılanıp karşılanmayacağı yorumlanmıştır.

2. Sigorta Şirketinin Üçüncü Şahsa Rücu Hakkını Kullanabilmesinin Şartları Nelerdir?

Sigorta şirketi, poliçe kapsamında sigortalısına (veya üçüncü kişiye) hasar ödemesi yaptıktan sonra bazı durumlarda rücu (geri talep) hakkını kullanabilir. Şartlar genel hatlarıyla şöyledir:

1. Geçerli Bir Sigorta Sözleşmesi: Ödeme yapılan hasarın gerçekten poliçe teminatında yer alması gerekir.
2. Kusur veya Hukukî Sorumluluk: Sigorta şirketi rücu edeceği tarafın (örneğin kazaya kusuruyla sebep olan üçüncü kişinin) kusurlu olduğunu ispat etmelidir.
3. TTK m.1472 ve Halefiyet İlkesi: Sigortacı, ödediği miktarla sınırlı olarak sigortalının yerine geçer. Bu da zarara sebebiyet verenlere karşı “sigortalının dava hakkını” kullanma imkânı verir.

Örneğin İstanbul Anadolu 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/673 K. 2024/746 T. 10.10.2024 (DocumentID: f6bddbab-291e-4769-ace7-c69ea1cc592d) kararında, “sigorta şirketinin rücu hakkını kullanabilmesi için rizikonun meydana gelmesinde davalı yanın kusurlu olduğunu ispat yükü sigortacıdadır” tespiti yapılmıştır.

3. Park Halindeki Araç Kazalarında Kusur Tespiti Sigorta Ödemesini Nasıl Etkiler?

Park hâlindeki araç genellikle kusursuz kabul edilir. Fakat bazen:

• Hatalı Park: Araç, trafik kurallarına aykırı veya sürücülerin görüş açısını engelleyecek şekilde park edilmişse, kazanın oluşumunda kısmi kusur söz konusu olabilir.
• Tam Kusursuzluk Durumu: Araç sürücüsünün hiçbir hatası yoksa, genelde karşı taraf veya karşı tarafın sigortacısı hasarı karşılar.
• Sigortanın Rücu İmkânı: Park hâlindeki araçta hasar oluştuğunda kasko şirketi aracı onardıktan veya tazminat ödedikten sonra, kazaya sebep olan aracın sürücüsünden ve onun zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortacısından kusur oranında rücu edebilir.

Örneğin Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/6 K. 2021/808 T. 26.10.2021 (DocumentID: 2bff686d-5202-4203-a67e-1535badf494c) kararında, park hâlindeki aracın sürücüsüne kusur atfedilemeyeceği tespit edilmiş ve bu yüzden sigorta şirketinin ödemesi gerekmediği veya kusur oranınca ödeme yapılması gerektiği vurgulanmıştır.

4. Sigorta Şirketinin Ödeme Yapmasına Rağmen Rücu Hakkının Olmadığı Durumlar Var mıdır?

Bazı durumlarda sigorta şirketi ödeme yapsa bile karşı tarafa veya kendi sigortalısına rücu etme imkânı bulamayabilir:

1. Bedensel Hasar Olmayıp Sadece Maddi Zararın Var Olması ve Şartların Karşılanmaması
   Bazı poliçe genel şartları, “bedeni hasara neden olan kaza” durumunda rücu hakkını tanır. Sadece maddi zarar söz konusuysa, rücu hakkı öngörülmeyebilir.

2. Sigortalı Aracın Kusursuz Olması
   Kusursuz olduğu kesinleşmişse, trafik sigortacısının rücu etmesi mümkün değildir. Aynı mantık kasko sigortacısının karşı tarafa rücu etmesinde de geçerlidir: Kusurlu taraf belirlenemiyorsa veya kusurluluk söz konusu değilse rücu hakkı doğmaz.

3. Poliçe Kapsamı ve Teminat Dışı Haller
   Eğer riziko teminat dışı bir sebepten (örneğin sigortalının bilerek zarara yol açtığı, tamamen poliçe kapsamı dışında kalan bir olay) meydana gelmişse, sigorta şirketi zararı ödemiş olsa dahi rücu edemeyebilir. Çünkü o zararı poliçe gereği ödemesi gerekmiyor iken “ex gratia” şeklinde ödeme yapmış olabilir.

Örneğin, mahkeme kararlarında sıklıkla Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları B.4/f maddesinde “bedeni hasara neden olan trafik kazalarında, olay yerini terk etme hâlinde sigortalıya rücu hakkı tanındığı”, ancak sadece maddi hasar söz konusuysa sigortacının rücu talep edemeyeceği belirtilmektedir (birçok yerel mahkeme kararı bu doğrultudadır).

Emsal Kararlardan Örnekler

• Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/6 K. 2021/808 T. 26.10.2021
  (DocumentID: 2bff686d-5202-4203-a67e-1535badf494c)
  Kararda, sigorta sorumluluğunun ortaya çıkması için kusur ve teminat ilişkisinin birlikte aranması gerektiği, park hâlindeki aracın sürücüsüne kusur atfedilemediği için sigorta sorumluluğunun da bulunmadığı değerlendirilmiştir.

• İstanbul Anadolu 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/673 K. 2024/746 T. 10.10.2024
  (DocumentID: f6bddbab-291e-4769-ace7-c69ea1cc592d)
  Burada, rücu davasında “kusurun ispatı” yükünün sigortacıda olduğu, ödemenin poliçe kapsamında yapılması yetmeyeceği, kusurun varlığının da aranması gerektiği ifade edilmiştir.

Sonuç ve Değerlendirme

1. Kasko Sigortası Park Halinde de Geçerlidir: Normal şartlarda kasko, aracın park hâlinde oluşan hasarını da teminat altına alır. Ancak poliçedeki özel istisna ve genel şartlar kapsamı dışında kalan hâller bulunuyorsa sigorta şirketi hasar ödemesini reddedebilir.

2. Rücu Şartları: Sigorta (kasko veya ZMMS) şirketi tarafından yapılan ödemelerde, halefiyet (TTK m.1472) gereği kusurlu tarafa veya onun sigortacısına rücu edilebilmesi için:

   • Poliçenin geçerliliği ve teminat dahilinde bir rizikonun gerçekleşmesi,
   • Kusurun varlığı ve kusur oranının belirlenmesi,
   • Zararı ödeyen sigortacının yasal olarak sigortalının haklarına halef olması,
   • Rücu hakkına dair poliçe genel şartlarının ihlal edilmemiş olması gereklidir.

3. Kusur Yoksa veya Hüküm Bulunmuyorsa Rücu Edilemez: Aracın veya sürücünün kusurunun bulunmadığı, poliçede rücuya dair hükmün devreye girmediği hallerde, sigortacının rücu hakkı doğmaz.

4. Maddi Hasar vs. Bedensel Hasar Ayrımı: Yargı uygulamasında, “olay yerini terk etme” ve benzeri durumlar rücu hakkı sebebi olarak öngörülse de, çoğunlukla bu hüküm “bedeni hasarlarda” geçerli olur. Sadece maddi hasar halinde “olay yerini terk etme” tek başına rücu hakkı sağlamayabilir.

Bu çerçevede; park hâlinde hasarlanan aracın kasko sigortası kapsamındaki durumu veya sigorta şirketinin üçüncü kişilere rücu etme hakkının koşulları, her somut olaya göre değişmekte; poliçe metni, genel şartlar ve kusur durumu belirleyici olmaktadır.