Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 80. maddesi, sebepsiz zenginleşen kişinin iade etmekle yükümlü olduğu malvarlığına yapmış olduğu masrafları (giderleri) hangi şartlarda geri isteyebileceğini düzenler. Bu hakların kapsamı, zenginleşenin iyiniyetli olup olmamasına göre değişiklik gösterir.
1. Zenginleşenin İyiniyetli Olup Olmaması Gider Taleplerini Nasıl Etkiler?
Zenginleşen kişinin iyiniyetli olması durumunda tüm zorunlu ve yararlı giderlerini talep etme hakkı bulunurken, kötüniyetli olması durumunda bu hak kısıtlanmaktadır.
"Zenginleşen iyiniyetli ise, yaptığı zorunlu ve yararlı giderleri, geri verme isteminde bulunandan isteyebilir. Zenginleşen iyiniyetli değilse, zorunlu giderlerinin ve yararlı giderlerinden sadece geri verme zamanında mevcut olan değer artışının ödenmesini isteyebilir." (Yargıtay 3. HD, 2019/5505 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/8430, K. 2019/5505, T. 17.06.2019 Karar Detayı
2. Gider Türleri: Zorunlu, Yararlı ve Lüks Giderler
Harcamaların niteliği, iade borcunun kapsamını belirleyen temel unsurdur. Yargıtay uygulaması bu giderleri şu şekilde tanımlar:
- Zorunlu Giderler: Bir şeyin varlığını ve değerini korumak için yapılması zorunlu harcamalar (Örn: Çatının onarılması).
- Yararlı (Faydalı) Giderler: Bir şeyin değerini ve verimini artıran harcamalar (Örn: Eve asansör yapılması).
- Lüks (Diğer) Giderler: Hiçbir gereği yokken sadece kişisel zevkler için yapılan harcamalar (Örn: Bahçeye heykel dikilmesi).
"Zenginleşen, iyiniyetli olup olmadığına bakılmaksızın, diğer (lüks) giderlerinin ödenmesini isteyemez." (Yargıtay 3. HD, 2018/4456 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/14865, K. 2018/4456, T. 25.04.2018 Karar Detayı
3. Zararsızca Ayrılması Mümkün Eklemeler (Ius Tollendi)
Eğer bir ekleme eşyaya zarar vermeden sökülebiliyorsa (Örn: Takılan bir klima ünitesi) ve iadeyi isteyen taraf bunun bedelini ödemeyi teklif etmiyorsa, zenginleşen bu parçaları söküp alma hakkına sahiptir.
"İyi niyetli zenginleşen lüks masrafları isteyemez ancak lüks masraf yapılarak mala bir şey eklenmişse zenginleşen bu parçayı iadeden önce söküp alabilir. Ancak alacaklı bu parçanın bedelini ödemeyi önerirse bu parçayı zenginleşen söküp alamaz." (İstanbul 16. ATM, 2019/1186 K.).
Emsal Karar
- İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2019/565, K. 2019/1186, T. 19.12.2019 Karar Detayı
Gider İade Rejimi Özeti
| Gider Türü | İyiniyetli Zenginleşen | Kötüniyetli Zenginleşen |
|---|---|---|
| Zorunlu Gider | Tamamı ödenir. | Tamamı ödenir. |
| Yararlı Gider | Tamamı ödenir. | Sadece mevcut değer artışı ödenir. |
| Lüks Gider | Ödenmez (Söküp alabilir). | Ödenmez (Söküp alabilir). |
Sonuç
TBK m. 80 uyarınca; sebepsiz zenginleşmede masrafların iadesi "zenginleşmenin haksız olduğunu bilme" durumuna göre kademelenir. İyiniyetli zenginleşen korunarak yaptığı faydalı yatırımların karşılığını alırken, kötüniyetli zenginleşen sadece malın değerinde bıraktığı kalıcı artış kadar talepte bulunabilir. Lüks masraflar ise her iki durumda da tazmin edilmez; ancak "söküp alma" hakkı dürüstlük kuralı çerçevesinde saklıdır.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Yargıtay 3. HD, E. 2017/8430, K. 2019/5505, T. 17.06.2019
- Yargıtay 3. HD, E. 2016/14865, K. 2018/4456, T. 25.04.2018
- İstanbul 16. ATM, E. 2019/565, K. 2019/1186, T. 19.12.2019