Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 79. maddesi, sebepsiz zenginleşen kişinin geri verme yükümlülüğünün sınırlarını belirler. Bu sınırların belirlenmesinde en temel kriter, zenginleşenin "iyiniyetli" olup olmadığıdır. Kanun, dürüstlük kuralı çerçevesinde iyiniyetli zenginleşeni korurken, kötüniyetli zenginleşene ağır bir iade yükümlülüğü yükler.
1. Zenginleşmenin Tamamını İade Etme Yükümlülüğü Ne Zaman Doğar?
Zenginleşen kişi, zenginleşmeyi elden çıkarırken bu miktarı ileride geri vermek zorunda kalabileceğini biliyorsa veya bilmesi gerekiyorsa (kötüniyetli ise), zenginleşmenin tamamını iade etmek zorundadır.
"TBK Madde 79: Sebepsiz zenginleşen, zenginleşmenin geri istenmesi sırasında elinden çıkmış olduğunu ispat ettiği kısmın dışında kalanı geri vermekle yükümlüdür. Zenginleşen, zenginleşmeyi iyiniyetli olmaksızın elden çıkarmışsa veya elden çıkarırken ileride geri vermek zorunda kalabileceğini hesaba katması gerekiyorsa, zenginleşmenin tamamını geri vermekle yükümlüdür." (Konya 3. ATM, 2025/72 K.).
Emsal Karar
- Konya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/495, K. 2025/72, T. 10.02.2025 Karar Detayı
2. İyiniyet ve Kötüniyet Arasındaki Fark Nedir?
İyiniyetli zenginleşen sadece "elinde kalan" miktar ile sorumlu iken, kötüniyetli zenginleşen "zenginleşmenin azaldığı" savunmasını yapamaz.
"iyiniyetli zenginleşen, iade zamanında elinde kalanla sorumlu olacağı halde, aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca kötüniyetli zenginleşen, kural olarak bu şekilde zenginleşmenin azaldığı savunmasını yapamayacaktır." (Yargıtay HGK, 2008/102 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2008/40, K. 2008/102, T. 06.02.2008 Karar Detayı
3. Zenginleşmenin Elden Çıktığını İspat Etme Yükümlülüğü Kimdedir?
İade borcundan kurtulmak isteyen zenginleşen, zenginleşmenin elinden çıktığını kanıtlamakla yükümlüdür. Böyle bir iddia ve ispat olmadıkça, zenginleşen başlangıçta iktisap ettiği miktarın tamamından sorumlu tutulur.
"Zenginleşmenin azalması veya tamamen kalkması olgusu, bir iddia veya def'idir. Zenginleşen tarafından iddia ve ispat olunmalı, ileri sürülmelidir. Böyle bir iddia ve savunma olmadıkça, hâkim tarafından kendiliğinden nazara alınamaz." (Yargıtay 10. HD, 2015/10884 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2015/9037, K. 2015/10884, T. 04.06.2015 Karar Detayı
4. "Geri Vermek Zorunda Kalacağını Bilmesi Gereken" Kişi Kimdir?
Bu ifade, zenginleşmenin haklı bir sebebe dayanmadığını bildiği halde parayı harcayan veya gerekli özeni gösterseydi bunu anlayabilecek olan kişileri (objektif kötüniyet) kapsar.
- Bilen Kişi: Zenginleşmenin haksızlığını açıkça bilen.
- Bilmesi Gereken Kişi: Gerekli özeni gösterdiği takdirde zenginleşmenin sebepsiz olduğunu anlayabilecek olan.
"Zenginleşmeyi iade edeceğini ve dolayısıyla zenginleşmenin haklı bir sebebe dayanmadığını bilen veya gerekli özeni gösterdiği takdirde bilebilecek durumda olan kişi, kötüniyetli zenginleşen konumundadır." (Yargıtay 10. HD, 2014/13606 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2013/19059, K. 2014/13606, T. 03.06.2014 Karar Detayı
Sonuç
TBK m. 79 uyarınca; zenginleşen kişi iyiniyetli ise sadece iade talebi anında elinde kalan miktarı vermekle yükümlüdür ve zenginleşmenin elinden çıktığını ispat etme külfeti ona aittir. Ancak zenginleşen kişi kötüniyetli ise, zenginleşme elinden çıkmış olsa bile başlangıçtaki tüm miktarı faiziyle iade etmek zorundadır. Bu düzenleme, haksız zenginleşmeyi fark eden kişinin bu değeri dürüstlük kuralına aykırı şekilde tüketmesini engellemeyi amaçlar.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Konya 3. ATM, E. 2024/495, K. 2025/72, T. 10.02.2025
- Yargıtay HGK, E. 2008/40, K. 2008/102, T. 06.02.2008
- Yargıtay 10. HD, E. 2015/9037, K. 2015/10884, T. 04.06.2015
- Yargıtay 10. HD, E. 2013/19059, K. 2014/13606, T. 03.06.2014