Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 82. maddesi, sebepsiz zenginleşmeden doğan iade taleplerinin hangi süreler içinde ileri sürülmesi gerektiğini ve bu sürelerin başlangıç şartlarını belirler. Hukuki güvenliği sağlayan bu süreler, hak sahibinin "öğrenme" durumuna ve zenginleşmenin "gerçekleşme" anına göre iki kademeli olarak düzenlenmiştir.
1. Sebepsiz Zenginleşmede Zamanaşımı Süreleri Nelerdir?
Kanun, biri sübjektif (öğrenmeye bağlı) diğeri objektif (olayın gerçekleşmesine bağlı) olmak üzere iki ayrı süre öngörmüştür:
- Kısa Süre (Sübjektif): 2 Yıl
- Uzun Süre (Objektif): 10 Yıl
"Madde 82: Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar." (Konya 3. ATM, 2019/1405 K.).
Emsal Karar
- Konya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2019/88, K. 2019/1405, T. 13.11.2019 Karar Detayı
2. Zamanaşımı Süresi Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Zamanaşımının başlaması için "öğrenme" olgusunun tam olarak gerçekleşmesi gerekir. Uygulamada bu durum, sadece bir tahminden öte, somut verilere dayanmalıdır.
- 2 Yıllık Süre: Zarar görenin malvarlığındaki eksilmeye yol açan işlemin haksız olduğunu kesin olarak anladığı, miktarı ve zenginleşen kişinin kimliğini tam olarak öğrendiği tarihte başlar.
- 10 Yıllık Süre: İade borcunun doğduğu (zenginleşmenin gerçekleştiği) andan itibaren işlemeye başlar.
"İki yıllık süre, zarar görenin malvarlığındaki eksilmeye yol açan eylem ve işlemin haksız olduğuna kesin olarak kânî bulunduğu ve malvarlığındaki eksilmenin miktarıyla haksız edinenin şahsını tam olarak öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlayacaktır." (Danıştay 13. Daire, 2023/5391 K.).
Emsal Karar
- Danıştay 13. Daire, E. 2022/3952, K. 2023/5391, T. 11.12.2023 Karar Detayı
3. Zenginleşmenin Bir Alacak Hakkı Kazanılmasıyla Gerçekleşmesi
Zenginleşme, zenginleşen tarafın sadece bir alacak hakkı (örneğin bir senet veya taahhüt) elde etmesi yoluyla oluşmuşsa, kanun mağdur tarafa "daimi bir defi hakkı" tanır.
| Durum | Hukuki Sonuç |
|---|---|
| İade Talebi (Dava) | 2 ve 10 yıllık sürelere tabidir. |
| Ödemekten Kaçınma (Defi) | Zamanaşımı geçse bile her zaman ileri sürülebilir. |
"Zenginleşme, zenginleşenin bir alacak hakkı kazanması suretiyle gerçekleşmişse diğer taraf, istem hakkı zamanaşımına uğramış olsa bile, her zaman bu borcunu ifadan kaçınabilir." (İstanbul BAM 13. HD, 2025/1033 K.).
Emsal Karar
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, E. 2025/869, K. 2025/1033, T. 19.06.2025 Karar Detayı
4. İspat ve Defi Niteliği
Zamanaşımı bir "defi"dir. Yani mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlu tarafından yargılamanın belirli bir aşamasına kadar ileri sürülmelidir.
Zamanaşımı maddi hukuktan kaynaklanan bir defi ve savunma aracı olup, davalının zamanaşımı definde bulunmasıyla ilgili uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Sonuç
TBK m. 82 uyarınca, sebepsiz zenginleşmede zamanaşımı; iade hakkının ve zenginleşenin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, her durumda ise olay tarihinden itibaren 10 yıldır. Kanun koyucu, öğrenme şartını "tam bilgi"ye bağlayarak hak sahibini korurken; 10 yıllık üst sınır ile borçlunun ömür boyu dava tehdidi altında kalmasını engellemiştir. Ayrıca, haksız zenginleşme bir alacak hakkı olarak kalmışsa, bu borcun ifasından kaçınma hakkı zamanaşımına uğramaz.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Konya 3. ATM, E. 2019/88, K. 2019/1405, T. 13.11.2019
- Danıştay 13. Daire, E. 2022/3952, K. 2023/5391, T. 11.12.2023
- İstanbul BAM 13. HD, E. 2025/869, K. 2025/1033, T. 19.06.2025