Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Senetle İspat Zorunluluğu ve Uygulaması
Hukuk yargılamasında, özellikle para veya değer ölçülebilir uyuşmazlıklarda “senetle ispat” ilkesi büyük önem arz etmektedir. Aşağıdaki başlıklar altında, ilgili Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) kararlarına dayalı olarak bu ilkenin temel ilkelerini özetleyeceğiz.
1. Senetle İspat Zorunluluğunun Güncel Parasal Sınırı Nedir?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.200 hükmü, senetle ispat kuralını düzenlemekte ve belirli bir parasal sınır öngörmektedir. Emsal metinlerde sürekli “ikibinbeşyüz (2.500) TL” şeklinde ifade görsek de bu miktar, yıllar içinde yeniden değerleme oranına göre güncellenebilen bir eşiği temsil etmektedir. Özellikle HMK yürürlüğe girdiği tarihte 2.500 TL olarak belirlenen bu sınır, her yıl Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğlerle artmaktadır.
Dolayısıyla güncel uygulamada (örneğin 2023 ve 2024 yılı için) bu tutar 2.500 TL’nin üzerindedir. Uygulayıcıların, yargılama tarihindeki güncel parasal sınırı göz önünde bulundurarak senetle ispat zorunluluğunun geçerli olduğu rakamı tespit etmeleri gerekir.
Atıf:
Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, E. 2024/1835 K. 2024/2015 T. 17.10.2024
https://app.dejure.ai/dokuman/52d3f070-0b22-44b5-81ff-c8d26776bb19
Kararda, HMK m.200’deki parasal eşik “ikibinbeşyüz Türk Lirası” olarak geçmekte olup, bu tutarın HMK hükümleri gereğince her yıl güncellendiğine değinilmiştir.
2. “Senet” Kavramı Mahkeme Kararlarında Nasıl Yorumlanmaktadır?
Mahkeme kararlarında “senet” genellikle yazılı delili ifade etmekte olup, resmî senet ve özel senet olarak ikiye ayrılır.
- Resmî senet: Yetkili memur huzurunda, Kanun’un öngördüğü şekle uygun düzenlenen belgedir.
- Özel senet: İlgililerin imzalarını taşıyan, adi yazılı belgedir.
Senetle ispat kuralı, “bir hakkın doğumu, düşmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı veya itfası” gibi hususların yazılı belge ile kanıtlanmasını öngörür. Bunun amacı, hukuki işlemlerde güvenilirliğin sağlanmasıdır.
Yargı kararlarında, senet kavramı genellikle HMK m.200 ve devamı çerçevesinde ele alınır ve “senede bağlı” ifadesi, söz konusu hukuki işlemin yazılı belgeye dayalı olduğunu gösterir.
3. Tanık Dinleme Muvafakati Dışında Hangi Durumlarda Senetsiz İspat Mümkün Olabilir?
3.1. Karşı Tarafın Açık Muvafakati
Asıl kural, değeri (güncel eşik olan) 2.500 TL’yi aşan hukuki işlemlerin senetle ispatıdır. Ancak HMK m.200/2 uyarınca, karşı tarafın açıkça muvafakat etmesi hâlinde tanık dinleme yoluyla da ispat yapılabilir.
3.2. Delil Başlangıcı Varlığı (HMK m.202)
Bir diğer önemli istisna, “delil başlangıcı” adı verilen ve kısmen yazılı bir dayanak oluşturmasıdır. Eğer karşı tarafça düzenlenmiş veya gönderilmiş bir belge varsa ve bu belge, iddia konusu hukuki işlemi “muhtemel” gösteriyorsa, bu durumda tanık beyanı ile takviye edilmesi mümkündür.
3.3. Kanunda Özel Düzenlenmiş Haller (HMK m.203)
HMK m.203’te de bazı özel durumlarda tanık dinlenebileceği öngörülmüştür. Örneğin,
- Altsoy-üstsoy, kardeşler, eşler arasındaki işlemler,
- Haksız fiiller,
- İmkânsızlık ya da kaybolma gibi senet elde edilmesinin mümkün olmadığı hâller.
Bu durumlarda da senetsiz ispat yolu açılabilmektedir.
4. Bu Kuralın Uygulanmaması Halinde Mahkeme Kararları Davaları Nasıl Etkilemektedir?
Senetle ispat kuralına uyulmadığı, yani yazılı delil ile kanıtlanması gereken bir iddianın salt tanıkla ispatlanmaya çalışıldığı veya karşı tarafın muvafakati alınmadan tanıkla ispat yapıldığı durumlarda, dava reddedilebilmektedir. Mahkemeler, senetle ispat yükümlülüğüne aykırı delilleri dikkate almayabilmekte ve bu nedenle hak kayıpları doğabilmektedir.
Örneğin, hukuki işlemin bedeli 100.000 TL ise ve karşı taraf tanık dinletmeye rıza göstermiyorsa, yazılı delil olmadan bu miktarın varlığı ispatlanamayacağından talep reddedilebilir. Yargıtay kararları, senetle ispat zorunluluğunun ihlali hâlinde “usulüne uygun delil bulunmadığı” gerekçesiyle davanın reddi yönünde karar vermektedir.
Atıf (Örnek):
- İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/47 K. 2021/729 T. 04.11.2021
https://app.dejure.ai/dokuman/0c7b803c-f112-4fae-a305-1faf657f1227
Bu kararda mahkeme, senetle ispat zorunluluğunu düzenleyen HMK m.200’ü hatırlatarak, senetsiz ispat girişimlerinin kanıt olarak kabul edilmeyeceğini vurgulamıştır.
Sonuç
- Senetle ispat zorunluluğunun parasal sınırı, HMK m.200’de 2.500 TL olarak yazılı olsa da uygulamada her yıl yeniden değerlenerek artmaktadır.
- “Senet” kavramı; resmi veya özel nitelikli, yazılı belgeyi ifade eder. Mahkemeler, senede bağlı işlemlerde “senede karşı senetle ispat” ilkesini uygular.
- Tanık dinleme muvafakati bulunmadıkça veya delil başlangıcı gibi istisnai hâller oluşmadıkça, senetsiz ispat mümkün değildir.
- Kuralın uygulanmaması (yani senetsiz kanıtlamaya çalışmak), genelde davanın reddi sonucunu doğurmakta ve yargılama sürecinde hak kayıplarına neden olabilmektedir.
Bu yüzden, büyük meblağlı (güncel parasal sınırın üzerindeki) hukuki işlemlerde, işlemin senetle (yazılı delille) belgelenmiş olması, dava sürecinde ispat yükümlülüğü bakımından hayati önemdedir.