Blog

Sorumluluk Sebeplerinin Yarışması: TBK 60 ve Hakimin Takdir Yetkisi

Türk Borçlar Kanunu m. 60 uyarınca bir zararın tazmininde sözleşme ve haksız fiil gibi birden fazla hukuki sebebin birleşmesi durumunda uygulanacak esaslar.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Sorumluluk Yarışması
TBK 60
Sözleşmeye Aykırılık
Haksız Fiil
En İyi Giderim

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 60. maddesi, bir zararın tazmininde birden fazla hukuki sebebin (örneğin hem sözleşmeye aykırılık hem de haksız fiil) aynı anda mevcut olması durumunu, yani "sebeplerin yarışmasını" düzenler. Yargı kararları ışığında konuya ilişkin detaylı açıklamalar aşağıda sunulmuştur.

1. Birden çok sorumluluk sebebinin varlığında hâkim hangi ilkeye göre karar verir?

Hukukumuzda bu durum "hakların yarışması" veya "sebeplerin yarışması" ilkesiyle çözülür. Temel amaç, zarar görenin mağduriyetini en etkili şekilde gidermektir.

"Bir kişinin sorumluluğu, birden çok sebebe dayandırılabiliyorsa hâkim, zarar gören aksini istemiş olmadıkça veya kanunda aksi öngörülmedikçe, zarar görene en iyi giderim imkânı sağlayan sorumluluk sebebine göre karar verir." (Yargıtay 3. HD, 2019/8016 K.).

Emsal Karar

2. Zarar gören, birden çok sorumluluk sebebi olduğunda seçim yapabilir mi?

Zarar gören, tazminat istemini dilediği hukuki sebebe dayandırma hakkına sahiptir. Eğer davacı açıkça bir seçim yapmışsa, hâkim bu seçimle bağlıdır.

"davacı talebini hangi hukuki sebebe dayandırdığını belirttiyse hakim buna göre tazminata karar verir ancak belirtmediyse hakimin davacıyı zorlama yetkisi olmadığından hakim zararı en iyi giderim imkanı veren talep sebebine göre hüküm kurar. Zira tazminatın işlevi mütecavizin zararını karşılamak olup aynı haksız eylem birden fazla hukuk kuralını ihlal etse dahi oluşan zarar tektir." (Yargıtay 11. HD, 2025/161 K.).

Emsal Karar

3. TBK'nın 60. maddesi birden çok sorumluluk sebebi durumunda ne öngörmektedir?

TBK 60, hâkime zarar görenin menfaatini koruyan bir "tercih önceliği" tanır. Bu maddeyle, davacının hukuki nitelendirme hatası yapması durumunda hak kaybına uğramasının önüne geçilmesi amaçlanır.

"Türk Borçlar Kanunu'nun 60. maddesinde 'Bir kişinin sorumluluğu, birden çok sebebe dayandırılabiliyorsa hakim, zarar gören aksini istemiş olmadıkça veya kanunda aksi öngörülmedikçe, zarar görene en iyi giderim imkanı sağlayan sorumluluk sebebine göre karar verir.' hükmü bulunmaktadır." (Kayseri 1. ATM, 2024/729 K.).

Emsal Karar

4. Hâkim, en iyi giderim imkânını sağlayan sebebi seçme yetkisini ne zaman kullanır?

Hâkim bu yetkisini, davacının dayandığı hukuki sebep açıkça belirtilmediğinde veya birden fazla sebebe aynı anda dayanıldığında kullanır.

"Hakların yarışmasında, zarar görenin tazminat istemini isterse sözleşmenin ihlâli isterse haksız fiil hükümlerine dayandırma yönünde bir tercih hakkının bulunduğu; dayanılan hukukî sebep açıkça belirtilmediyse, hâkimin önüne gelen olay bakımından hangi sorumluluk hâli zarar gören lehine ise o hükümleri bir bütün olarak uygulaması gerektiği kabul edilir." (HGK, 2021/1659 K.).

Emsal Karar

Sonuç

TBK m. 60 uyarınca; bir olayda hem kusur sorumluluğu, hem sözleşmeye aykırılık hem de kusursuz sorumluluk gibi birden fazla sebep birleşmişse, hâkim davacının aksine bir talebi yoksa zarar görene en yüksek tazminatı veya en kolay ispat imkânını sağlayan hukuki dayanağa göre karar vermelidir. Bu yetki, hâkimin hukuku re'sen (kendiliğinden) uygulama görevinin bir parçasıdır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2018/1896, K. 2019/8016, T. 16.10.2019 https://app.dejure.ai/dokuman/ca1d21ef-f13f-471c-82b2-89b3bacb93f7
  2. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/679, K. 2025/161, T. 15.01.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/1041f7c9-9c19-4283-80de-a05f728e4616
  3. Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/813, K. 2024/729, T. 08.07.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/0a6a9f92-9e7e-42de-a287-98bd36f4565d
  4. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/649, K. 2021/1659, T. 14.12.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/21be231c-6bc4-4986-8187-aeefc493b607