Blog

Sosyal Medya Ortulu Reklam Uygulamaları ve Mevzuatın Değerlendirilmesi

Sosyal medya ortulu reklam uygulamaları, markaların ve ürünlerin tanıtımını kolaylaştıran en yaygın platformlardan biri hâline gelmiştir. Ancak bu durum, rekabet kuralları ve tüketicinin korunması mevzuatı açısından bazı ihlalleri de beraberinde getirmektedir. Özellikle “örtülü reklam” (ya da “gizli reklam”) uygulamaları, tüketiciye reklam olduğunu açıkça belirtmeden bir mal veya hizmetin tanıtımını yapmayı amaçladığından, son yıllarda hem Reklam Kurulu hem de yargı mercileri tarafından sıklıkla incelemeye tabi tutulmaktadır. Aşağıda, bu konuya ilişkin dört temel soruya değinilecek ve somut örnek (emsal) kararlardan atıf yapılarak açıklamalar yapılacaktır.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~6 dakika
örtülü reklam
gizli reklam
reklam kurulu
yargı mercileri

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Sosyal Medya Platformlarında Örtülü Reklam Uygulamaları ve Mevzuatın Değerlendirilmesi

Günümüzde sosyal medya, markaların ve ürünlerin tanıtımını kolaylaştıran en yaygın platformlardan biri hâline gelmiştir. Ancak bu durum, rekabet kuralları ve tüketicinin korunması mevzuatı açısından bazı ihlalleri de beraberinde getirmektedir. Özellikle “örtülü reklam” (ya da “gizli reklam”) uygulamaları, tüketiciye reklam olduğunu açıkça belirtmeden bir mal veya hizmetin tanıtımını yapmayı amaçladığından, son yıllarda hem Reklam Kurulu hem de yargı mercileri tarafından sıklıkla incelemeye tabi tutulmaktadır.

Aşağıda, söz konusu örtülü reklam uygulamalarının ne kadar yaygın olduğu, hangi tür faaliyetlerin tespit edildiği, bu uygulamaların tüketiciyi yanıltıcı etkisine yönelik mahkeme ve kurul değerlendirmeleri ile benzer ihlallerin tekrarı hâlinde öngörülen yaptırımlar ele alınmıştır. Metnin sonunda ilgili örnek kararların linkleri ve künyeleri verilmiştir.

1. Sosyal Medya Platformlarında Örtülü Reklam Uygulamaları Ne Kadar Yaygın?

Sosyal medya platformlarında, özellikle Instagram, YouTube ve TikTok gibi mecralarda, ünlü kişiler (influencer), içerik üreticileri veya kurumsal hesaplar aracılığıyla gizli reklam niteliği taşıyan pek çok paylaşım yapılmaktadır. Bu paylaşımlarda, markalara ait ürün ve hizmetler övücü ifadelerle tanıtılmakta, ancak bunun açıkça bir “reklam” veya “iş birliği” olduğu çoğu zaman belirtilmemektedir.

  • İnceleme konusu kararlarda, kişisel hesap adı altında aslında profesyonel ya da sponsorluk temelli tanıtımların yapıldığı ve takipçilerin doğal bir paylaşım izlenimine kapılmasına sebep olunduğu gözlemlenmiştir.
  • Reklam Kurulu tarafından incelenen pek çok örnekte, sosyal medya etkileyicilerinin (influencer) paylaşımlarında “iş birliği”, “sponsorlu” veya “reklam” ibareleri bulunmadığı için tüketicilerin aldatıldığı tespit edilmiştir.

Bu durum, tüketicilerin söz konusu ürün veya hizmeti tamamen kişisel bir tavsiye olarak görmesine yol açmakta ve gizli reklam ile normal bir paylaşım arasındaki sınırlar belirsizleşmektedir. Sosyal medya üzerinde bu tür örneklerin çokluğu, örtülü reklam uygulamalarının maalesef oldukça yaygın olduğunu göstermektedir.

2. Mahkeme Kararlarında Hangi Tür Örtülü Reklam Faaliyetleri Tespit Edilmiştir?

Örtülü reklam faaliyetleri, mevzuatta ve Reklam Kurulu kararlarında genellikle şu biçimlerde ortaya çıkmaktadır:

  1. Marka veya ürünün doğrudan etiketlenmesi, ancak “reklam” ibaresinin kullanılmaması

    • İçerik üreticisi veya influencer, paylaşımında herhangi bir “#işbirliği”, “#reklam” gibi ibareye yer vermeden ürün veya markanın hesabını etiketlemekte ve takipçileri bu markaya yönlendirmektedir.

  2. İş birliği veya sponsorluk olduğu halde açık şekilde belirtilmemesi

    • Paylaşımın altında veya üstünde “Bu içerik marka iş birliği içeriyor” gibi muğlak, anlaşılması güç ya da hiç yer verilmeyen ifadeler kullanmak suretiyle tüketicilerin yanıltılması.

  3. Haber, duyuru veya bilgilendirme görünümü altında ticari tanıtım yapılması (habergezer içerikler)

    • “Haber” veya “yazı” formatında sunulsa da gerçekte markanın veya ürünün reklamını içeren; ancak metinde reklam ibaresi bulunmayan tanıtımlar (örneğin “Şu ürünü mutlaka denemelisiniz” gibi yönlendirici ifadelerle, tüketicinin satın almaya teşvik edilmesi).

  4. Rakip ürünlerin kötülenmesi veya itibarsızlaştırılması suretiyle örtülü karşılaştırmalı reklam

    • Bazı paylaşımlarda, doğrudan rakip firmalar hedef alınmasa da rakip markalarla ilgili olumsuz imalar yapılarak, asıl tanıtımı yapılan markanın daha avantajlı olduğu örtülü biçimde işlenmektedir.

3. Bu Kararlar, Örtülü Reklamın Tüketiciyi Yanıltıcı Etkisini Nasıl Değerlendiriyor?

Reklam Kurulu ve ilgili mahkemeler, örtülü reklam uygulamasının tüketicilerin bilgi eksikliğini istismar ettiğini ve tüketicileri aldatıcı nitelikte olduğunu belirtmektedir. Kararlarda vurgulanan hususlar:

  • Ayırt Edilemezlik: Tüketicinin, bir paylaşımı veya yayını gördüğünde, bunun sıradan bir kullanıcı deneyimi mi yoksa ticari bir reklam mı olduğunu ilk bakışta anlaması gerekir. Reklam niteliği gizlendiğinde, bu ayırt edilemezlik tüketiciyi yanıltmaktadır.
  • Dürüst Rekabet İlkelerine Aykırılık: Özellikle gizli reklamlar, rakip firmaların haksız rekabete maruz kalmasına sebep olabilmekte; zira tüketiciler, reklam olduğunu fark etmeden söz konusu ürüne yönlendirilmektedir.
  • Güven İstismarı: Influencer veya hesap sahibine duyulan güven ve samimiyet hissi, bu tür örtülü tanıtımlarla istismar edilmektedir. Kararlarda bu durum, açıkça “yanıltıcı ve aldatıcı” şeklinde değerlendirilir.

4. Benzer İhlallerin Tekrarı Hâlinde Uygulanacak Cezalar Nelerdir?

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili ikincil mevzuat (özellikle Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği) çerçevesinde örtülü reklam ihlalleri tespit edildiğinde;

  • Reklam Kurulu tarafından “Reklamları Durdurma” cezası verilir.
  • İhlalin niteliğine göre, idari para cezası uygulanabilir.
  • Aynı veya benzer ihlallerin tekrarı hâlinde, daha ağır idari para cezaları veya yaptırımlar devreye girer.
  • Bazı durumlarda, ilgilinin internet sitesi veya hesaplarına yönelik erişimin engellenmesi de talep edilebilir (örneğin, reklamın aynı şekilde sürdürülmesi veya mevzuata aykırı içerik yayınına devam edilmesi hâlinde).

Mevzuatta yer alan düzenlemelere göre, haksız ticari uygulama teşkil eden örtülü reklamlara ilişkin kararlar, “tüketicinin yanıltılması” ve “dürüst rekabet ilkelerine aykırılık” gerekçeleriyle sıklıkla neticelendirilir. Bu cezalar, marka veya içerik sağlayıcı açısından ciddi boyutlara ulaşabilir.

Emsal Kararlar ve Bağlantılar

Aşağıda, Reklam Kurulu tarafından verilmiş ve sosyal medya platformlarındaki örtülü reklam uygulamalarını konu alan bazı örnek kararlar yer almaktadır. Her bir karara ilişkin künye ve bağlantı, talep edildiği formatta sunulmuştur:

  1. Reklam Kurulu, 2022/1780 T. 2022

  2. Reklam Kurulu, 2023/689 T. 27.11.2023

  3. Reklam Kurulu, 2020/4780 T. 2020

  4. Reklam Kurulu, 2020/4784 T. 2020

  5. Reklam Kurulu, 2022/4278 T. 2022

  6. Reklam Kurulu, 2022/1768 T. 2022

Sonuç ve Değerlendirme

Sosyal medya platformlarında örtülü reklam uygulamaları oldukça yaygın olup, gerek Reklam Kurulu gerekse mahkemeler söz konusu uygulamaları genellikle tüketiciyi yanıltıcı ve aldatıcı nitelikte görmektedir. Bu durum, dürüst rekabet ilkelerine de aykırılık teşkil etmektedir. İhlal tespiti hâlinde, öncelikle reklamların durdurulması cezasına, devamında idari para cezalarına hükmedilmektedir. Aynı ihlalin tekrarı hâlindeyse cezaların artması söz konusudur.

Bu bakımdan, sosyal medyada ticari iletişimde bulunan gerçek veya tüzel kişilerin, paylaşımların “reklam” niteliğini ortalama bir tüketicinin tereddüde kapılmayacağı şekilde açıkça belirtmesi büyük önem taşımaktadır. Aksi takdirde, örtülü reklam kategorisine giren tanıtımlar sebebiyle, hem 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hem de bağlı yönetmelikler uyarınca yaptırımlarla karşılaşmak kaçınılmaz olmaktadır.