Blog

Soyut Borç Tanıması ve Kambiyo Senetlerindeki Hukuki Sonuçlar

Türk Borçlar Kanunu m. 18 kapsamında borç tanıması, ispat yükünün yer değiştirmesi ve kambiyo senetlerinin illetten mücerret yapısının incelenmesi.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Soyut Borç Tanıması
TBK 18
Kambiyo Senetleri
İspat Yükü
Mücerretlik

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Hukuku'nda borç ilişkisinin doğumu kural olarak bir sebebe dayanmaktadır. Ancak kanun koyucu, ticari hayatın hızını ve güvenliğini sağlamak amacıyla alacaklının elindeki ispat imkanlarını güçlendiren "borç tanıması" kurumunu düzenlemiştir. Borcun sebebinin gösterilmediği bu hallerde, ispat yükü ve hukuki mahiyet önem arz etmektedir. Aşağıda, yargı kararları ışığında konuya ilişkin temel sorular yanıtlanmıştır.

1. Borcun sebebini içermeyen borç tanımasının geçerliliği hangi yasal düzenlemelere dayanmaktadır?

Türk Borçlar Kanunu (TBK), borcun sebebinin gösterilmediği durumlarda da yapılan tanımanın hukuken bağlayıcı olduğunu açıkça hükme bağlamıştır. "TBK. m. 18'de 'Borcun sebebini içermemiş olsa bile borç tanıması geçerlidir' şeklinde cevap verilmiştir." (İstanbul 18. ATM, 2019/824 K.).

Emsal Karar

Kararda; bir kimsenin borcun sebebini göstermeden taahhütte bulunması halinde, TBK m. 18 uyarınca bu tanımanın geçerli olduğu ve temel ilişkiden doğan alacağın elde edilmesini kolaylaştırdığı belirtilmiştir.

2. Borç tanımasının geçerli olması için ispat yükü kimdedir ve bu yükümlülük nasıl yerine getirilir?

Soyut borç tanımasında, alacaklı alacağının varlığını senede dayanarak ileri sürebilir. Bu durumda ispat yükü yer değiştirmekte ve borçluya geçmektedir. "Soyut borç tanımasında alacağın bir sebebe dayandığı konusunda kanuni bir karine mevcut olduğundan ispat yükü borçluya aittir. Bu durumda borçlu, önce o borcun bir sebebe dayandığını sonra da bu sebebin gerçekleşmediğini ispat etmek zorundadır" (Yargıtay 3. HD, 2025/2376 K.).

Emsal Karar

Kararlarda; mücerret borç ikrarının alacaklıyı hukuki sebebi ispat zorunluluğundan kurtardığı, borçlunun ancak temel borcun geçersizliğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabileceği vurgulanmıştır.

3. Soyut borç tanıması ile nedene bağlı işlem arasındaki farklar nelerdir?

Bir işlemin soyut veya nedene bağlı olması, borçlanmanın altında yatan hukuki sebebin belgede yer alıp almamasına göre belirlenir. Taraflar arasında düzenlenen sözleşmede borçlanmaya ilişkin neden gösterilmiş ise, "nedene bağlı işlem"; neden gösterilmemiş ise "soyut işlem"den sözedilir (Yargıtay 14. HD, 2009/3827 K.). Soyut tanıma, borçlusunun borç altına girdiği ve karşı tarafın yalnızca alacak hakkı elde ettiği tek taraflı borç doğuran bir sözleşmedir (İstanbul BAM 43. HD, 2024/942 K.).

Emsal Karar

4. Kambiyo senetleri (bono gibi) soyut borç tanıması niteliğinde midir ve bu durumun sonuçları nelerdir?

Kambiyo senetleri, temel borç ilişkisinden bağımsız ve "illetten mücerret" belgelerdir. "Bono, temel olarak Türk Borçlar Kanunu m. 18 anlamında soyut borç tanıması içeren bir kambiyo senedidir." (Bakırköy 7. ATM, 2022/594 K.). Senedin düzenlenmesine sebebiyet veren temel borç ilişkisindeki sakatlık kural olarak senedi etkilemez; kambiyo senetleri mücerret borç ikrarına havidir.

Emsal Karar

Sonuç

Yargı kararları ve TBK m. 18 düzenlemesi uyarınca; borcun sebebinin gösterilmediği borç tanımaları tamamen geçerlidir. Bu tür belgeler, ispat yükünü alacaklıdan alıp borçluya yükleyerek alacağın tahsilini kolaylaştırmaktadır. Kambiyo senetleri de bu soyutluk ilkesinin en somut tezahürü olup, temel ilişkideki sakatlıklardan kural olarak etkilenmeksizin bağımsız bir borç ilişkisi doğurmaktadır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2017/1083, K. 2019/824
  2. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/3106, K. 2025/2376
  3. Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/555, K. 2022/53
  4. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2009/2258, K. 2009/3827
  5. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, E. 2021/862, K. 2024/942
  6. Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2019/445, K. 2022/594