Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Sözleşme İmzalamama Durumunda İhalelerden Yasaklama Kararı ve İlgili Mevzuat
Kamu ihaleleri mevzuatında, ihale üzerinde kalan isteklinin sözleşme imzalamaktan kaçınması veya mevzuatta öngörülen şekilde yerine getirmemesi halinde, “ihalelerden yasaklama” şeklinde idari yaptırım öngörülmüştür. Aşağıda, bu konuya ilişkin dört temel soruya değinilecek ve somut örnek (emsal) kararlardan atıf yapılarak açıklamalar yapılacaktır.
1. Sözleşme İmzalamama Durumunda İhalelerden Yasaklama Kararı Verilmesinin Yasal Dayanağı Nedir?
Sözleşme imzalamama hâlinde yasaklama, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhalelere Katılmaktan Yasaklama” başlıklı 58. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu hükme göre:
- Üzerine ihale yapıldığı hâlde, mücbir sebep hâlleri dışında usulüne göre sözleşme imzalamayanlar hakkında altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir.
- Bu karar, ilgili idare tarafından teklif edilip, hangi bakanlığın yetkisi altında olduğuna göre ilgili veya bağlı bakanlık yahut ihale yetkilisi marifetiyle verilir.
Emsal Karar Örneği:
- Danıştay 13. Daire, E. 2020/2027, K. 2023/4774, T. 15.11.2023
- Karar metni bağlantısı: https://app.dejure.ai/dokuman/3beb7496-4905-4176-a808-1351cf4a11e0
Söz konusu kararda Danıştay, 4734 sayılı Kanun’un 58. maddesinin, ihale üzerinde bırakıldığı hâlde sözleşme imzalamayan isteklinin yaptırımla karşılaşmasına imkân tanıdığını vurgulamıştır.
2. “Mücbir Sebep” Halleri Nelerdir ve Sözleşme İmzalamama Durumunda Yasaklamayı Nasıl Etkiler?
Mücbir sebep, isteklinin iradesi dışında gelişen, öngörülmesi veya engellenmesi mümkün olmayan ve taahhüdün ifasını imkânsız hâle getiren olağanüstü olayları ifade eder. Genellikle doğal afetler, salgın hastalıklar, kanuni grev gibi durumlardan kaynaklanan ifa imkânsızlığı mücbir sebep olarak yorumlanır.
- Eğer, sözleşme imzalanmamasına dair haklı ve belgelenebilir bir mücbir sebep mevcutsa, söz konusu yasaklama uygulanmaz.
- Ancak, mücbir sebebin varlığı iddiası soyut ise ya da idare tarafından kabul görmezse, yasaklama kaçınılmaz olmaktadır.
Emsal Karar Örneği:
- Danıştay 13. Daire, E. 2022/746, K. 2022/4182, T. 14.11.2022
- Karar metni bağlantısı: https://app.dejure.ai/dokuman/15973010-2199-4181-b4a8-12ddc8a71ea4
Bu kararda Danıştay, yüklenicinin “mücbir sebep” olarak öne sürdüğü durumun, sözleşme yapmama hâlini haklı kılacak nitelikte olmadığına hükmetmiş ve yasaklama kararını hukuka uygun bulmuştur.
3. İhalelerden Yasaklama Kararı Hangi Kurum veya Kuruluşlar Tarafından Verilir ve Nasıl Uygulanır?
4734 sayılı Kanun’un 58. maddesi uyarınca, yasaklama kararı:
- İhaleyi yapan bakanlık veya
- Bağlı ya da ilgili olunan bakanlık yahut
- İhale yetkilisi (eğer herhangi bir bakanlığa bağlı olmayan bir idare ise)
tarafından verilir.
Kararın verilmesinin ardından, yasaklama:
- Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.
- Yasaklama süresince ilgili gerçek veya tüzel kişi, hiçbir kamu ihalesine katılamaz.
Emsal Karar Örneği:
- Danıştay 13. Daire, E. 2021/1086, K. 2021/2429, T. 23.06.2021
- Karar metni bağlantısı: https://app.dejure.ai/dokuman/097b5787-16eb-4020-9988-e200b6554230
Bu kararda Danıştay; katılma yasaklarının hangi makam tarafından verileceği, hangi makamların yetkili olduğu ve kararın kapsamı konusunu açıklamıştır.
4. Yasaklama Kararlarının Resmî Gazete’de Yayınlanma Amacı ve Süreci Nedir?
Yasaklama kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasının temel amacı:
- Kamu kurumlarının, hangi isteklilerin yasaklı olduğunu kolayca tespit edebilmesi,
- İsteklilerin hak kaybına yol açacak şekilde gizli kalmaması,
- Şeffaflık ve eşit muamele ilkelerinin sağlanması.
Süreç genellikle şu şekilde işler:
- İhale yetkilisi veya ilgili bakanlık, yasaklamayı gerektiren fiil ya da davranışın “tespit edildiği” tarihten en geç 45 gün içinde yasaklama kararını verir.
- Verilen karar, en geç 15 gün içinde Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere gönderilir.
- Resmî Gazete’de yayınlandığı gün yürürlüğe girer.
Emsal Karar Örneği:
- Danıştay 13. Daire, E. 2022/132, K. 2023/96, T. 12.01.2023
- Karar metni bağlantısı: https://app.dejure.ai/dokuman/e6bde301-7ff1-4990-87ac-ebdc5b37b964
Danıştay bu kararında, yasaklama kararının Resmî Gazete’de yayımlanma zorunluluğu ve yayım tarihi itibarıyla hüküm ve sonuç doğurduğu hususlarını net biçimde ele almıştır.
Sonuç
- Yasal Dayanak: Sözleşme imzalamama durumunda yasaklama, 4734 sayılı Kanun’un 58. maddesi uyarınca uygulanır.
- Mücbir Sebep Hâlleri: Öngörülemez ve engellenemez durumlar (doğal afet vb.) mevcutsa, sözleşme imzalamamak yasaklamaya yol açmaz.
- Yetkili Kurumlar: İhaleyi yapan veya bağlı/ilgili bakanlık veyahut ihale yetkilisi, yasaklama kararını vermekle görevlidir.
- Resmî Gazete Yayımı: Kararın yürürlüğe girmesi ve kamunun bilgilendirilmesi için Resmî Gazete’de ilan zorunludur.
Bu süreç ve yaptırımlar, kamu ihalelerinde disiplin ve hukuki güvence sağlamayı amaçlamaktadır.