Blog

Sözleşme Özgürlüğü ve Yasal Sınırları

Türk Borçlar Kanunu kapsamında sözleşme özgürlüğü ilkesi, içeriği belirleme serbestisi ve bu özgürlüğün emredici hükümler, kamu düzeni ve ahlak ile sınırlandırılması.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Sözleşme Özgürlüğü
TBK 26
TBK 27
İrade Özerkliği
Kesin Hükümsüzlük

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Hukuku'nun temel direği olan "sözleşme özgürlüğü", kişilerin irade özerkliğinin bir yansımasıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK), bu özgürlüğü hem tanım altına almış hem de sınırlarını belirlemiştir. Aşağıda, yargı kararları ışığında konuya ilişkin temel sorular yanıtlanmıştır.

1. Türk Borçlar Kanunu'nun 26. maddesi sözleşme özgürlüğünü nasıl tanımlamaktadır?

TBK'nın 26. maddesi, tarafların bir sözleşmenin içeriğini oluştururken sahip oldukları serbestliği yasal bir çerçeveye oturtmuştur. "TBK'nın 26. maddesi uyarınca, taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilir. Bu düzenlemeye göre, kanuni sınırlar içinde kalmak kaydıyla, taraflara sözleşme içeriğini özgür iradeleriyle belirleme yetkisi verilmiştir." (Adana BAM 9. HD, 2023/1038 K.).

Emsal Karar

Kararda; sözleşme özgürlüğünün mutlak olmadığı, ancak kanunun çizdiği sınırlar içerisinde tarafların diledikleri hükümleri kararlaştırabilecekleri vurgulanmıştır.

2. Tarafların sözleşme içeriğini belirleme özgürlüğünün yasal sınırları nelerdir?

Sözleşme özgürlüğü sınırsız değildir; kamu düzenini, genel ahlakı ve kişilik haklarını korumak amacıyla TBK m. 27 ile belirli sınırlar getirilmiştir. "Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür." (İstanbul 14. ATM, 2024/524 K.).

Emsal Karar

Kararda; TBK m. 26'daki özgürlüğün, m. 27'deki yasaklarla dengelendiği ve bu sınırların dışına çıkan sözleşmelerin hukuk dünyasında geçerlilik kazanamayacağı belirtilmiştir.

3. Sözleşme özgürlüğü kapsamında tarafların hangi konularda serbestliği bulunmaktadır?

Sözleşme özgürlüğü sadece içerik belirlemekten ibaret olmayıp, sözleşme ilişkisinin her aşamasını kapsayan geniş bir kavramdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararına göre bu özgürlüğün görünümleri şunlardır: "Sözleşme yapıp yapmama, sözleşmenin karşı tarafını seçme, sözleşmenin içeriğini, tipini ve şeklini belirleme, sözleşmenin içeriğini değiştirme ve sözleşmeyi ortadan kaldırma gibi biçimleri bulunmaktadır." (HGK, 2022/837 K.).

Emsal Karar

Kararda; kişilerin kiminle, hangi konuda ve hangi şartlarda borç ilişkisi kuracağına dair irade özerkliğinin anayasal ve yasal güvence altında olduğu açıklanmıştır.

4. Kanunda öngörülen sınırlar aşıldığında sözleşme özgürlüğü nasıl yorumlanır?

Taraflar kanunun yasakladığı bir konuda veya emredici hükümlere aykırı bir sözleşme yaptıklarında, bu irade beyanları hukuk düzeni tarafından korunmaz ve geçersizlik yaptırımı uygulanır. "Taraflar, emredici normların aksine sözleşme yapmış olsalar bile, bu sözleşme değil, emredici hukuk kuralları uygulanır. Zira bu kurallar, irade özerkliğinin sınırlarından birini oluşturur." (Ankara 1. ATM, 2023/268 K.).

Emsal Karar

Sonuç

Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları ile TBK m. 26 düzenlemesi uyarınca; sözleşme özgürlüğü özel hukukun en temel ilkelerinden biridir. Kişiler diledikleri konuda, diledikleri kişilerle sözleşme kurabilirler. Ancak bu özgürlük; kanunun emredici hükümleri, kamu düzeni, genel ahlak ve kişilik hakları ile sınırlıdır. Bu sınırların aşılması durumunda sözleşme kesin olarak hükümsüz sayılmakta ve tarafların iradesi yerine kanunun emredici kuralları öncelik kazanmaktadır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Adana BAM 9. HD, E. 2021/410, K. 2023/1038 https://app.dejure.ai/dokuman/1caf7bd5-5064-463d-9b6e-1b1a8d12fb2e
  2. İstanbul 14. ATM, E. 2023/87, K. 2024/524 https://app.dejure.ai/dokuman/0cdb020b-799d-4c49-8c67-c75afa55ea38
  3. Yargıtay HGK, E. 2021/901, K. 2022/837 https://app.dejure.ai/dokuman/42862742-1f38-4933-9e84-5ae192b4ed4f
  4. Ankara 1. ATM, E. 2022/937, K. 2023/268 https://app.dejure.ai/dokuman/819ed2ef-698d-47b7-8dfa-b2ac13dff6fb