Blog

Sözleşmelerde İradi Şekil ve Geçerlilik Koşulları

Türk Borçlar Hukuku'nda şekil serbestisi ilkesi, tarafların kararlaştırdığı iradi şekil şartları ve bu şartlara uyulmamasının hukuki sonuçları.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
İradi Şekil
Sözleşme Hukuku
TBK 17
Geçerlilik Koşulu
Şekil Serbestisi

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Hukuku'nda "şekil serbestisi" ilkesi gereği sözleşmeler kural olarak hiçbir şekle bağlı değildir. Ancak kanun koyucu bazı sözleşmeler için yasal şekil şartları öngördüğü gibi, taraflar da kendi aralarında bir sözleşmenin geçerliliğini belirli bir şekle (iradi şekil) bağlayabilirler. Aşağıda, yargı kararları çerçevesinde iradi şekle ilişkin temel sorular yanıtlanmıştır.

1. Taraflarca kararlaştırılan şekle uyulmayan sözleşmelerin geçerliliği ne olur?

Taraflar, yasanın herhangi bir şekle tabi tutmadığı bir sözleşmenin kurulmasını belirli bir şekle bağlamışlarsa, bu şekil artık bir geçerlilik koşulu haline gelir. Bu şarta uyulmaması, sözleşmenin hukuken tarafları bağlamaması sonucunu doğurur. "BK m. 17/2 gereğince sözleşmenin anılan şekle uygun olarak yapılması gerekir. Aksi halde sözleşme geçersiz olur ve tarafları bağlamaz. Zira bu durumda kararlaştırılan şekil kural olarak geçerlilik şeklidir." (Bakırköy 7. ATM, 2019/413 K.).

Emsal Karar

Kararda; tarafların sözleşme için belirledikleri özel şeklin bir geçerlilik şartı olduğu ve bu şekle uyulmamasının sözleşmeyi geçersiz kılacağı vurgulanmıştır.

2. Kanunda şekle bağlanmamış bir sözleşme için taraflar yazılı şekli kararlaştırırsa ne olur?

Kanunen şekil zorunluluğu olmayan bir sözleşmede taraflar "yazılı şekil" üzerinde mutabık kalmışlarsa, aksi kararlaştırılmadıkça yasal yazılı şekle ilişkin hükümler uygulama alanı bulur. "Anılan Kanun'un 17. maddesinde ise iradi şekil düzenlenmiş olup, Kanunda şekle bağlanmamış bir sözleşmenin taraflarca belirli bir şekilde yapılması kararlaştırılmışsa, belirlenen şekilde yapılmayan sözleşmenin tarafları bağlamayacağı, herhangi bir belirleme olmaksızın yazılı şekil kararlaştırılmışsa, yasal yazılı şekle ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmiştir." (Ankara BAM 20. HD, 2025/2031 K.).

Emsal Karar

Kararda; tarafların sadece "yazılı şekil" kararlaştırmaları durumunda, Türk Borçlar Kanunu'nun yasal yazılı şekle dair emredici kurallarının (imza şartı vb.) geçerli olacağı açıklanmıştır.

3. İradi şekil kuralının yasal şekle etkisi nedir?

Hukukumuzda yasal şekil ve iradi şekil ayrımı mevcuttur. Yasal şekil kanundan doğarken, iradi şekil taraf iradelerinden doğar. Önemli bir fark ise sözleşme değişikliklerinde ortaya çıkmaktadır. "BK. m. 13 hükmü iradi şekli kapsamaz" (Ankara BAM 20. HD, 2025/2031 K.). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da bu ayrımı şöyle ifade eder: "İlk belirtilen yasal şekil, ikincisinde ise “taraflarca kararlaştırılan şekil” söz konusudur." (HGK, 2024/496 K.).

Emsal Karar

Kararlarda; yasal şekil ile iradi şeklin hukuki dayanakları arasındaki farklar ve iradi şeklin sözleşme değişiklikleri üzerindeki esnek yapısı değerlendirilmiştir.

4. Belirlenen şekilde yapılmayan sözleşmeler tarafları ne zaman bağlamaz?

Türk Borçlar Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca, tarafların belirli bir şekli geçerlilik şartı olarak öngördüğü durumlarda, bu şekle uyulmadan yapılan açıklamalar hukuki sonuç doğurmaz. "Belirlenen şekilde yapılmayan sözleşme tarafları bağlamaz." (İstanbul BAM 45. HD, 2025/608 K.).

Emsal Karar

Kararda; tarafların sözleşmenin esaslı noktalarında uyuşmuş olsalar dahi, eğer sözleşmenin kurulmasını belirli bir şekle bağlamışlarsa, bu şekil gerçekleşmeden sözleşmenin kurulmuş sayılamayacağı belirtilmiştir.

Sonuç

Yargı içtihatları ve Türk Borçlar Kanunu düzenlemeleri ışığında; tarafların kanunen şekle tabi olmayan bir işlemi "iradi şekle" bağlamaları mümkündür. Kararlaştırılan bu şekil, taraflar aksini belirtmedikçe bir "ispat şartı" değil "geçerlilik şartı" olarak kabul edilir. Dolayısıyla belirlenen şekle uyulmadan yapılan sözleşmeler tarafları bağlamaz ve başlangıçtan itibaren geçersiz sayılır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2017/203, K. 2019/413, T. 18.04.2019 https://app.dejure.ai/dokuman/8a76f5ef-ad98-4519-b111-2df237ffded4
  2. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2025/1836, K. 2025/2031, T. 24.10.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/92409359-61f2-4dbf-82d0-18491d2ebbde
  3. Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/1069, K. 2024/496, T. 02.10.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/9e9524a6-eee5-4f12-8464-0eb5f7f77ac8
  4. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, E. 2021/1491, K. 2025/608, T. 28.05.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/e859ab1c-5b1b-4ed9-879e-d31e1b9bdc30