Blog

Sözleşmelerin Yorumu ve Muvazaa Kavramı

Türk Borçlar Kanunu m. 19 çerçevesinde gerçek iradenin tespiti, muvazaalı (danışıklı) işlemler ve iyi niyetli üçüncü kişilerin hukuki korunması.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Muvazaa
Sözleşmelerin Yorumu
Gerçek İrade
TBK 19
İyi Niyet

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Hukuku'nda tarafların bir sözleşme yaparken beyan ettikleri sözcükler ile gerçek iradeleri arasında bir fark olması durumunda "gerçek irade" esas alınır. Bu durum özellikle muvazaalı (danışıklı) işlemlerde büyük önem taşımaktadır. Aşağıda, Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararları ışığında konuya ilişkin temel sorular yanıtlanmıştır.

1. Sözleşmelerde tarafların gerçek iradesinin tespiti nasıl yapılır?

Bir sözleşmenin yorumlanmasında kanun koyucu, tarafların kullandıkları ifadelere değil, onların asıl niyetlerine odaklanılmasını emretmiştir. "Sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır." (Konya 3. ATM, 2024/564 K.).

Emsal Karar

Kararda; sözleşme içeriği belirlenirken tarafların gizli amaçlarına veya hatalı kullandıkları sözcüklere takılmadan, tarafların asıl ve ortak iradelerinin tespit edilmesinin yasal bir zorunluluk olduğu vurgulanmıştır.

2. Muvazaalı işlemlerde üçüncü kişilerin korunması hangi durumlarda mümkündür?

Muvazaa, tarafların gerçekte istemedikleri bir hukuki durumu varmış gibi göstermeleridir. Bu durumdan zarar gören veya hakları ihlal edilen üçüncü kişilere kanun belirli haklar tanımaktadır. "Muvazaa nedeniyle hakları ihlal olunan ve zarar gören 3. kişiler tek taraflı veya çok taraflı hukuki işlemlerin geçersizliğini ileri sürebilecektirler." (Sakarya BAM 5. HD, 2021/819 K.).

Emsal Karar

Kararda; muvazaalı bir işlem nedeniyle menfaati zedelenen üçüncü kişilerin, bu işlemin hükümsüzlüğünü iddia edebilecekleri ve bu yolla hukuki koruma sağlayabilecekleri açıklanmıştır.

3. Yazılı bir borç tanımasına güvenen üçüncü kişi, borçluya karşı hangi savunmaları yapamaz?

Hukuk düzeni, bir belgenin dış görünüşüne dürüstlükle güvenen kişilerin mağdur edilmemesini amaçlar. "Borçlu, yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı kazanmış olan üçüncü kişiye karşı, bu işlemin muvazaalı olduğu savunmasında bulunamaz." (Konya 3. ATM, 2024/564 K.).

Emsal Karar

Kararda; borçlunun bizzat oluşturduğu yazılı belgeye güvenerek hakkı devralan kişiye karşı, işlemin danışıklı olduğu yönündeki itirazların dinlenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

4. Türk Borçlar Kanunu'nun 19. maddesi muvazaa konusunda ne gibi düzenlemeler içermektedir?

TBK 19. madde, hem sözleşmelerin yorumlanma metodunu hem de muvazaanın temel tanımını ve sonuçlarını içeren ana düzenlemedir. Muvazaa; tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacı ile kendi gerçek iradelerine uymayan ve aralarında sonuç doğurmayan bir görünüş yaratmak hususunda anlaşmalarıdır (HGK, 2025/554 K.).

Emsal Karar

Sonuç

Yargı kararları ve TBK m. 19 düzenlemesi ışığında; sözleşmelerde asıl olan tarafların beyan ettiği "kelimeler" değil, iç dünyalarındaki "gerçek iradeleri"dir. Tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek niyetlerinden farklı bir görünüş yaratmaları "muvazaa" olarak adlandırılır. Hukuk sistemi, bu tür işlemleri ilke olarak hükümsüz kabul ederken; yazılı bir borç senedine güvenerek hak kazanan iyi niyetli üçüncü kişileri borçlunun muvazaa iddialarına karşı mutlak olarak korumaktadır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Konya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/645, K. 2024/564, T. 17.09.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/b38fcc26-16c0-45cf-ad7e-06424ef575b6
  2. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, E. 2021/616, K. 2021/819, T. 07.10.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/9cd0c5b6-4f93-4d05-8b5a-41f0e1c1ef65
  3. Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/400, K. 2025/554, T. 24.09.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/411c4c15-97df-4f51-995e-a25ed5f3d87c