Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
SPOR KULÜPLERİ VE SPOR FEDERASYONLARI HUKUKİ REJİMİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRME
Bu çalışmada, spor kulüpleri ve spor federasyonlarının hukuki statüsü, kulüplerin federasyonlara bağlılık zorunluluğu, kulüplerin tescil ve faaliyet süreçleri ile spor federasyonlarının görev, yetki ve sorumlulukları ele alınacaktır. Değerlendirme, yargı mercilerinin ve özellikle Danıştay, Yargıtay ile Hukuk Genel Kurulunun konuya dair emsal nitelikteki kararlarına yapılan atıflarla desteklenecektir.
I. Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonlarının Hukuki Statüsü ve Özel Hukuk Tüzel Kişiliği
Spor kulüpleri, kural olarak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu uyarınca kurulan ve Gençlik ve Spor Bakanlığı nezdinde tescil edilen dernek niteliğindeki yapılardır. Dolayısıyla, “spor kulübü” adı altında faaliyet gösteren bir dernek, Gençlik ve Spor Bakanlığına (eski adıyla Spor Genel Müdürlüğü) bağlı tescil işlemi neticesinde spor dalında faaliyet gösterebilir.
Öte yandan, spor federasyonları “özerk/bağımsız” statüleriyle ön plana çıkar. 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu (yürürlükten önce 3289 sayılı Kanun’da yer alan ek düzenlemeler) uyarınca federasyonlar, ilgili spor dalında resmî otorite işlevini görür ve idari ve mali özerkliğe sahip tüzel kişilerdir. Bu noktada, “bağımsız spor federasyonu” ifadesi kanunda yer almış olsa da federasyonların kamu gücü ayrıcalıklarıyla donatıldığı durumlar da söz konusu olduğu için, her bir federasyonun “özel hukuk tüzel kişisi” niteliği yanı sıra kamu hukuku normlarından da etkilendiği görülür.
Hukuk Genel Kurulunun bir kararında spor federasyonlarının “özel hukuk hükümlerine tabi olmalarının,” onları salt birer özel hukuk tüzel kişisi hâline getirmeyeceği; idarece kendilerine tanınan kamusal yetki ve ayrıcalıkların, federasyonları “kamu kurumu niteliğinde” sayılabilecek unsurlarla donattığı ifade edilmiştir.
(Bkz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/427, K. 2022/1222, T. 04.10.2022, link)
Özetle:
- Spor kulüpleri, dernek niteliği gereği özel hukuk tüzel kişisidir.
- Bağımsız/özerk spor federasyonları da özel hukuk tüzel kişisi kabul edilmekle birlikte, kanunda kendilerine tanınan tekelci yetkiler ve kamusal görevler sebebiyle kamu gücü kullanan “hizmet yerinden yönetim kuruluşu” özellikleri de gösterebilirler.
II. Spor Kulüplerinin Federasyonlara Bağlılığı ve Kurallara Uygun Hareket Etme Yükümlülüğü
Spor dallarının gelişimi ve düzenlenmesi, yalnızca kulüplerin kendi iç takdirine bırakılmamıştır. Kulüpler, ulusal ve uluslararası düzeyde faaliyet gösterebilmek için ilgili spor federasyonuna üye olmak zorundadırlar. Bu bağlılık, sporun sağlıklı gelişmesi ve düzenli işleyişi açısından bir gereklilik olarak kabul edilmektedir.
Danıştay 10. Dairesinin bir kararında, spor kulüplerinin, “federasyonun genel kurulları tarafından kabul edilen ana statü ve talimat hükümlerine uymakla yükümlü” olduğuna işaret edilmiştir. Federasyonların uluslararası kuruluşlara (örneğin FIFA, UEFA gibi) bağlılığı da kulüplerin faaliyetlerini doğrudan etkilemektedir.
(Bkz. Danıştay 10. Daire, E. 2023/5017, K. 2023/4566, T. 19.09.2023, link)
Ayrıca, uluslararası federasyonların kuralları (FIFA, UEFA vb.) yahut Uluslararası Olimpiyat Komitesi düzenlemeleri, ulusal federasyonlar aracılığıyla kulüplere yansımakta, böylece kulüpler uluslararası müsabakalara katılım için belirli normlara uymak zorunda kalmaktadırlar. Bu durum kulüplerin özerkliğini sınırlandırır. Kulüplerin iç işleyişi, üye kayıtları, sportif ve mali yönetimleri dahi federasyonların çıkardığı talimatlarla kontrol edilebilmektedir.
III. Spor Kulüplerinin Tescil ve Faaliyet Süreçlerinde Uymaları Gereken Kanunlar ve Düzenlemeler
Spor kulüpleri, dernekler mevzuatına göre kurulmakta olup, 7405 sayılı Kanun uyarınca Gençlik ve Spor Bakanlığı nezdinde tescil edilmeleri zorunludur. Tescil işlemlerine dair usul ve esaslar, “Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Gençlik ve Spor Kulüpleri Yönetmeliği”nde (mülga ismiyle) düzenlenmiştir. Tescil edilmeyen bir spor kulübü, ilgili federasyonun düzenlediği resmî müsabakalara katılamaz ve sporcuları adına lisans düzenlenemez.
Danıştay 8. Dairesinin bir kararında, “Tescil edilmemiş kulüplerin, federasyon tarafından organize edilen resmi yarışmalara katılamayacağı” ve bu kulüplere federasyon bünyesinde lisans verilemeyeceği, 3289 sayılı Kanun ve Dernekler Kanunu hükümleriyle ortaya konulduğu belirtilmiştir.
(Bkz. Danıştay 8. Daire, E. 2019/9883, K. 2021/1702, T. 18.03.2021, link)
Aynı şekilde, 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’nun 25. maddesi de, “Bu Kanunda hüküm bulunmayan konularda spor kulüpleri hakkında 4721 sayılı Kanun ile 5253 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.” düzenlemesini getirerek, tescil ve faaliyet süreçlerinde uyulması gereken temel mevzuatı belirtmektedir.
Spor Kulüplerinin Tescil Süreci özetle şu aşamalardan oluşur:
- Dernek kuruluşu (Türk Medeni Kanunu ve Dernekler Kanunu gereği)
- Gençlik ve Spor Bakanlığına (veya İl Müdürlüklerine) “spor kulübü” olarak tescil başvurusu
- Tescilin onaylanması ve kulübün Bakanlık/federasyon nezdinde resmî varlık kazanması
- Kulübün spor dalı itibarıyla ilgili federasyona üyelik/katılım işlemleri
IV. Spor Federasyonlarının Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Kulüpler Üzerindeki Denetim
Spor federasyonları, yürürlükteki mevzuata göre ilgili spor dalında en yetkili organdır. Görev tanımı 7405 sayılı Kanun ve 3289 sayılı Kanun’un ek maddelerinde yapılmıştır. Federasyonların temel görevleri arasında:
- Spor dalını ulusal ve uluslararası kurallara göre yürütmek
- Sporun gelişmesini sağlamak ve ülke geneline yaygınlaştırmak
- Sporcu sağlığını gözetmek, koruyucu tedbirler almak
- Spor dalı ile ilgili faaliyetleri organize etmek, müsabaka takvimini oluşturmak
- Milli takımları oluşturmak, uluslararası müsabakalara katılımı sağlamak
- Kulüpleri denetlemek, lisans ve benzeri işlemleri yürütmek
- Gerekli hallerde disiplin yaptırımları uygulamak
Danıştay 10. Dairesi, bir kararında spor federasyonlarının kamu gücü kullanarak, kulüplerin katılacağı müsabakalar için talimatlar hazırlayabildiğini, sporcuların lisanslanması, denetimi ve disiplinine dair düzenlemeler yapabildiğini; bu yetkilerin tümünün kanundan kaynaklandığını ortaya koymuştur.
(Bkz. Danıştay 10. Daire, E. 2023/5017, K. 2023/4566, T. 19.09.2023, link)
Kulüpler üzerindeki denetim yetkisi, çoğunlukla “mali ve sportif denetim” olarak kendini gösterir. Federasyonlar, kulüplerin mali tablolarını ve sporcu lisans işlemlerini yakından inceleyerek, gereğinde yaptırım (puan silme, lisans iptali vb.) uygulayabilirler. Ayrıca, federasyonlarla kulüpler arasında çıkan uyuşmazlıklarda da, çoğu kez önce tahkim veya federasyonun hukuk kurullarına başvuru zorunluluğu bulunmaktadır.
SONUÇ
-
Hukuki Statü: Spor kulüpleri, dernek hukukuna dayalı özel hukuk tüzel kişileridir. Spor federasyonları ise kanuni düzenlemelerle “özel hukuk hükümlerine tabi” özerk yapılar olarak kurulsa da, kamu gücü ayrıcalıkları kullanmaları bakımından yerinden yönetim kuruluşu niteliğini de taşıyabilirler.
-
Bağlılık ve Özerklik: Kulüplerin, ulusal/uluslararası müsabakalara katılabilmek için ilgili federasyona bağlanma ve talimatlarına uyma zorunluluğu, kulüplerin özerkliğine sınırlamalar getirmektedir. Federasyonlar, uluslararası normlar ve kendi talimatlarıyla kulüplerin faaliyet alanını düzenler.
-
Tescil ve Faaliyet Süreçleri: 7405 sayılı Kanun ve bağlı yönetmelikler (özellikle Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesindeki tescil prosedürü) gereğince, derneklerin spor kulübü olarak tescil ettirilmeleri ve faaliyetlerini federasyon gözetiminde yürütmeleri esastır.
-
Federasyonların Görev ve Denetimi: Federasyonlar, spor dalının geliştirilmesi, takvimlendirilmesi, ulusal/uluslararası turnuvalara katılım organizasyonu, lisans ve disiplin kuralları uygulaması gibi çok geniş bir görev ve yetki alanına sahiptir. Kulüpler bu çerçevede federasyon denetimine tabi olup, mali ve sportif yönlerden çeşitli düzenlemelere uymak zorundadırlar.
Bu açıdan bakıldığında, ülkemizdeki spor yapısı, kulüplerin tüzel kişiliğinde dernekler hukuku temeline otururken; federasyonların kamu gücü niteliğinde idari tasarruflar yapabilmesini sağlayan, hem özel hukuk hem de kamu hukuku unsurlarını barındıran bir karma sisteme dayanmaktadır.
KAYNAKÇA VE İLGİLİ EMSAL KARARLAR
-
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/427, K. 2022/1222, T. 04.10.2022
[Karar metnine erişim:]
https://app.dejure.ai/dokuman/3ee84717-a764-4ae3-af8d-34cdffa645bb -
Danıştay 10. Daire, E. 2023/5017, K. 2023/4566, T. 19.09.2023
[Karar metnine erişim:]
https://app.dejure.ai/dokuman/8b9e1fe0-1da2-4378-b81f-adf0d79abb08 -
Danıştay 8. Daire, E. 2019/9883, K. 2021/1702, T. 18.03.2021
[Karar metnine erişim:]
https://app.dejure.ai/dokuman/45b1e730-ba2e-48fa-b8d4-bc3d6a434fc2 -
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, E. 2019/2911, K. 2020/796, T. 13.02.2020
[Karar metnine erişim:]
https://app.dejure.ai/dokuman/442f26ba-a6b1-4bd6-8fb5-e49141999bd8
Hazırlayan:
…
Tarih:
…
Bu metin bilgilendirme amaçlı olup, emsal kararlardan yapılan alıntılarla konunun çerçevesi çizilmiştir. Ayrıntılı hukuki görüş için uzman yardımı alınması önerilir.