Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
SUÇA TEŞEBBÜS VE CEZA UYGULAMASI: EMSAL KARARLAR IŞIĞINDA DEĞERLENDİRME
Suça teşebbüs, failin kast ettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlaması, ancak iradesi dışında gelişen nedenlerle suçun tamamlanmaması hâlidir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 35. maddesi, suça teşebbüs hâlinde failin sorumluluğunu ve verilecek cezanın belirlenmesini düzenler. Aşağıda, suça teşebbüsün hangi kriterlere göre değerlendirildiği, “zarar veya tehlikenin ağırlığı” ifadesinin anlamı, eksik/tam teşebbüs ayrımı ve mahkemelerin uyguladığı aşamalar emsal kararlar ışığında incelenmiştir.
1) Suça teşebbüs halinde ceza indirimi hangi kriterlere göre belirlenir?
TCK m. 35/2, suça teşebbüs durumunda cezanın, “meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı” esas alınarak indirileceğini öngörür. Failin normalde alacağı ceza, teşebbüs hâlinde daha düşük olacak şekilde uyarlanır. Ağırlaştırılmış müebbet yerine 13 ila 20 yıl, müebbet yerine 9 ila 15 yıl hapis cezası öngörülür. Diğer suçlarda ise temel cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirim yapılabilir.
Bu düzenlemenin amacı, suçu tamamlamaya yönelik kast bulunmasına rağmen fiilin tamamlanmaması veya sonucun meydana gelmemesi hâlinde, failin tamamlanmış suç kadar ağır şekilde cezalandırılmamasıdır.
Emsal Karar Atıf
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2022/12255 K. 2024/3492 T. 14.05.2024
Karar metni için bağlantı
Bu kararda, TCK 35 kapsamında teşebbüs edilen suçta failin cezasının ne ölçüde indirileceği ele alınmıştır.
2) Mahkeme kararlarında “zarar veya tehlikenin ağırlığı” ifadesi ne anlama gelmektedir ve nasıl değerlendirilmektedir?
“Zarar veya tehlikenin ağırlığı” ifadesi, teşebbüs hâlinde suça konu fiilin gerçekleştirdiği yahut gerçekleştirmeye elverişli olduğu somut zararı ya da tehlikeyi ifade eder. Mahkemeler, fiilin icra hareketlerinin ne kadarının gerçekleştiği, korunan hukuki yararın ne ölçüde tehlikeye girdiği ve failin kast derecesi gibi unsurları bir bütün olarak değerlendirerek “zarar veya tehlikenin ağırlığı”nı belirler. Bu ölçüm, hâkimin suça teşebbüs indiriminin ne oranda uygulanacağına dair takdir yetkisini kullanmasında temel alınır.
Emsal Karar Atıf
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2023/18443 K. 2023/4066 T. 05.07.2023
Karar metni için bağlantı
Kararda, teşebbüs hâlinde failin eyleminin ortaya çıkardığı tehlikenin boyutunun cezanın alt ve üst sınırları arasındaki belirleyici rolü vurgulanmaktadır.
3) Suça teşebbüsün farklı türleri (eksik/tam gibi) var mıdır ve ceza uygulamasına etkisi nedir?
Eski Türk Ceza Kanunu döneminde “eksik teşebbüs” ve “tam teşebbüs” ayrımları benimsenmişti. Güncel 5237 sayılı TCK m. 35 ise, eksik/tam teşebbüs ayrımını doğrudan ifade etmeyip “meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı”na göre bir ceza tayin sistematiği kurmuştur.
Buna göre:
- Eksik teşebbüs: Fail, suçu işlemeye başlamış ancak suçun işlenmesine elverişli hareketlerin bir kısmı gerçekleşmemiştir.
- Tam teşebbüs: Fail, suça ilişkin icra hareketlerini büyük oranda bitirmiş; ancak elinde olmayan sebeplerle sonuç gerçekleşmemiştir.
Uygulamada hâkim, bu ayrımı “zarar veya tehlikenin ağırlığı” içerisinde değerlendirmekte, failin ne derece icra hareketlerini ilerlettiğini göz önünde bulundurmaktadır.
4) Mahkemeler, suça teşebbüs hükümlerini uygularken hangi aşamaları takip eder?
Mahkemeler, suça teşebbüs hükümlerini şu aşamalarla uygular:
- Kastın Varlığı: Failin suç işleme kastının olup olmadığı tespit edilir.
- Elverişli Hareket ve Doğrudan Doğruya İcra: Fiilin, suçun işlenmesine elverişli hareketlerle başlandığı ve doğrudan icra aşamasına geçildiği belirlenir.
- Elinde Olmayan Nedenler: Suçun tamamlanamaması yahut sonucun doğmaması, failin elinde olmayan dış sebeplerden kaynaklanıyor mu incelenir.
- Zarar/Tehlike Ölçümü: Meydana gelen fiil somut olarak ne kadar zarar/doğurabilir nitelikteydi veya hangi aşamada kaldı, bu değerlendirilir.
- Ceza Belirlenmesi: TCK 35’e göre temel ceza tayin edilir, ardından zarar veya tehlikenin ağırlığına göre indirim oranı veya müebbet/ ağırlaştırılmış müebbet cezaları için kanunda öngörülen daha hafif seçenekler belirlenir.
Emsal Karar Atıf
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2022/8334 K. 2023/366 T. 08.02.2023
Karar metni için bağlantı
Bu kararda mahkeme; önce failin kastını incelemiş, suça elverişli icra hareketlerinin varlığına bakmış ve tamamlanamama nedeninin sanık dışı gelişmeler olduğunu tespit ederek TCK 35 uyarınca ceza indirimine gidilebileceğini belirtmiştir.
Sonuç
Suça teşebbüs hükümleri, failin kast ettiği suçun tamamlanamamış olması durumunda uygulanır. Mahkeme; teşebbüs indirimi yaparken failin fiilinin ortaya çıkardığı zarar veya tehlikenin niteliğini, suçun hangi aşamada kaldığını, failin iradesiyle mi yoksa elde olmayan nedenlerle mi bu sonucun gerçekleşmediğini birlikte değerlendirir. Bu değerlendirme neticesinde hâkim, TCK 35’te öngörülen sınırlar dâhilinde belirli bir oranda ceza indirimi uygular ya da ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet cezaları daha düşük yıl aralıklarına çevirir. Eksik ve tam teşebbüs ayrımı, kanunda açıkça belirtilmemesine rağmen “zarar veya tehlikenin ağırlığı” ve icra hareketlerinin ne ölçüde tamamlandığı üzerinden somutlaştırılmaktadır.