Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Aşağıda, kurumsal tahkim merkezlerinin yargı kararlarında hangi gerekçelerle ön plana çıkarıldığı ve kurumsal tahkimin mahkeme kararlarında hangi avantajları vurguladığı hususları; ayrıca kurumsal tahkimin uyuşmazlık çözüm süreçlerinde nasıl daha etkin ve hızlı bir yöntem olarak değerlendirildiği konusunu, emsal kararlara da atıf yaparak ele alan bir metin yer almaktadır. Metinde geçen mahkeme kararlarının documentID bilgilerini barındıran bağlantıları da sunulmuştur.
1. Kurumsal Tahkim Merkezlerinin Mahkeme Kararlarında Vurgulanmasının Temel Nedenleri
Türk hukuku çerçevesinde, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde devlete ait yargı organları (mahkemeler) asıl yoldur. Bununla birlikte, taraf iradesine dayanan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak tahkim seçilebilmektedir.
Özellikle kurumsal tahkim, taraflara belirli bir tahkim merkezinin kurallarına dayalı, sistematik bir prosedür sunar. Yargı kararlarında kurumsal tahkim merkezlerine yapılan vurgunun bazı nedenleri şöyledir:
- Uzmanlık ve Güven: Kurumsal tahkim merkezlerinde uyuşmazlığın, o alanda uzman hakem veya hakem kurulları tarafından görülmesi (örneğin ticaret, inşaat, enerji, uluslararası satış sözleşmeleri vb.).
- Tahkim Şartının Açık Olması: Mahkeme kararları, tahkim şartının veya tahkim anlaşmasının net ve şüpheye mahal vermeyecek biçimde düzenlenmesini arar. Kurumsal tahkimin en sık başvurulan merkezleri (örneğin İstanbul Tahkim Merkezi-ISTAC, Milletlerarası Ticaret Odası-ICC vb.) taraf iradesini belirginleştirmede kolaylık sağlar.
Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/688, K. 2023/1348, T. 21.12.2023 tarihli kararında
[documentID: 688e0bfa-f249-4188-b7b7-da03062e3dcf]
kurumsal tahkimin, tarafların ihtilaflarını belirli ilke ve kurallar dâhilinde, uzman hakemler kanalıyla çözmesinin “taraflara hız, öngörülebilirlik ve güvence” sağladığına işaret etmiştir.
2. Mahkeme Kararlarında Kurumsal Tahkimin Öne Çıkan Avantajları
Emsal kararlara bakıldığında, kurumsal tahkimin “hızlı, esnek, uzman hakem seçimine elverişli ve -taraflarca arzu edilmesi hâlinde- gizliliği sağlayıcı” özellikleri aşağıdaki şekilde vurgulanmaktadır:
- Hızlı ve Esnek Süreç: Devlet yargısına kıyasla daha kısa sürede sonuç alınabilmesi; zira kurumsal tahkimde süreye ve prosedüre dair kurallar önceden belirlenmiştir.
- Uzman Hakem Seçimi: Sektörel veya teknik konularda uzman hakemlerin atanabilmesi mahkeme kararlarında en fazla belirtilen avantajlar arasındadır.
- Gizlilik İmkânı: Kurumsal tahkim merkezlerinin kuralları, çoğu zaman tarafların ticari veya kurumsal sırlarını, iş ilişkilerini koruyucu nitelikte gizlilik hükümleri içerir.
- Uluslararası Kabul Görme ve Uygulama: Özellikle Milletlerarası Tahkim (örneğin ICC Tahkimi) yoluyla alınan hakem kararlarının, 1958 tarihli New York Sözleşmesi çerçevesinde dünya çapında tanınması ve tenfizi kolaylaşır.
Örneğin, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/103, K. 2023/1185, T. 29.11.2023
[documentID: 767a24ff-5a5b-4bce-a3f0-8142b4a71cd8]
kararında, tahkimin avantajlarını şu şekilde özetlemiştir:
“Devlet yargısına göre hızlı olması, öngörülebilir olması, yargılama koşullarını tarafların belirliyor olması, hakemlerin uzmanlık alanlarına göre taraflarca seçilmesi, arzu edilmesi hâlinde gizliliğin sağlanabilmesi gibi birçok avantajı nedeniyle tahkim, [...] giderek genişleten bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi hâline gelmiştir.”
3. Tahkimin Uyuşmazlık Çözüm Sürecini Daha Etkin ve Hızlı Hale Getirişi
Mahkeme içtihatlarında, kurumsal tahkim merkezlerine gidilmesi hâlinde sözleşme kapsamındaki itilafların, belirli kurallara göre daha kısa sürede görüldüğüne ve tarafların usule dair seçim serbestîsi sayesinde yargılamanın sadeleştiğine değinilir:
- Süre Sınırları: Kurumsal tahkim kuralları, hakem heyetini belli bir zaman diliminde karara ulaşmaya sevk eder. Bu da sürüncemede kalmayı önler.
- Usulün Taraflarca Belirlenmesi: Mahkeme kararlarına göre, taraflar (özellikle uluslararası sözleşmelerde) prosedürü, dilini ve hakem sayısını kararlaştırarak gereksiz formaliteleri bertaraf edebilir.
- Uygulanacak Hukuk Seçimi: Tahkimde yerel mahkeme usul kuralları ile sınırlandırılmaması da süreci hızlandırıcı etki yapar.
Örneğin, yine Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/688, K. 2023/1348, T. 21.12.2023
[documentID: 688e0bfa-f249-4188-b7b7-da03062e3dcf]
verdiği bir kararında, kurumsal tahkimde “belirli kural ve süre sınırları” sayesinde uzun süren mahkeme prosedürlerinin önüne geçilebildiğini ve tarafların uyuşmazlık çözümünde “zaman ve maliyet tasarrufu” elde ettiğini belirtmiştir.
Sonuç
- Kurumsal tahkim, mevzuat ve yargı kararları bakımından, tarafların irade serbestîsiyle yapacağı bir anlaşmaya dayalı olduğu ve devlet yargısına kıyasla etkin, hızlı ve uzmanlaşmış bir yöntem sunduğu için mahkeme kararlarında olumlu vurgularla öne çıkmaktadır.
- Mahkemeler, tahkim iradesinin kesin ve açık olması şartına dikkat çekmekte; eğer sözleşmedeki tahkim maddesi belirsiz ya da aynı uyuşmazlık için hem tahkim hem de mahkeme yolunu öngörür şekilde muğlaksa tahkim şartının geçerli sayılmayacağını belirtmektedir.
- Taraflar, kurumsal tahkim merkezlerini seçmek suretiyle uyuşmazlık çözüm sürecini daha hızlı, daha esnek ve gizli şekilde gerçekleştirme imkânına sahiptir. Emsal yargı kararları da bu avantajlara sıkça atıf yapmaktadır.
Kaynak Niteliğindeki Emsal Karar Bağlantıları
-
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/688, K. 2023/1348 T. 21.12.2023
[documentID: 688e0bfa-f249-4188-b7b7-da03062e3dcf] -
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/103, K. 2023/1185 T. 29.11.2023
[documentID: 767a24ff-5a5b-4bce-a3f0-8142b4a71cd8]
Yukarıda sunulan bağlantılar, metnin içerisinde anılan mahkeme kararlarının documentID bilgilerine göre hazırlanmış olup, “https://app.dejure.ai/dokuman/[documentID]” formatını içermektedir. Bu kararlar tahkim iradesi, tahkim şartının geçerliliği ve kurumsal tahkimin avantajları üzerine emsal niteliğinde değerlendirmeler sunmaktadır.