Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Tahkim Sözleşmesine İlişkin Emsal Karar Odaklı Değerlendirme
Bu yazıda, tahkim sözleşmesi ile ilgili temel konular, mahkemelerin tahkim sözleşmesine dair uygulamaları ve Yargıtay/Hukuk Genel Kurulu kararlarından yola çıkılarak özetlenmiştir. İnceleyeceğimiz başlıca sorular şunlardır:
- Tahkim sözleşmesi hangi tür uyuşmazlıkları kapsar?
- Tahkim sözleşmesinin geçerli sayılması için yazılı şekil şartı nasıl yerine getirilmelidir?
- Asıl sözleşmenin geçersizliği tahkim sözleşmesini etkiler mi?
Aşağıdaki bölümlerde ilgili sorular, içtihat ve kanun hükümleri ışığında yanıtlanacaktır.
1. Tahkim Sözleşmesi Hangi Tür Uyuşmazlıkları Kapsar?
Tahkim; tarafların aralarındaki uyuşmazlıkları, devlet mahkemeleri yerine tarafsız hakem veya hakem kurulları önünde çözüme kavuşturmalarına imkân tanıyan bir yargılama yoludur.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 408’e göre, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri konular tahkime elverişli kabul edilir. Buna göre:
- Sözleşmeden doğan özel hukuk uyuşmazlıkları,
- Sözleşme dışı (haksız fiil gibi) özel hukuk uyuşmazlıkları,
- Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri her türlü alacak ya da tazminat talepleri,
tahkim yoluyla çözümlenebilir. Kamu düzenine ilişkin veya taraflarca tasarrufu mümkün olmayan uyuşmazlıklar (ceza hukuku, vergi hukuku, nüfus vb.) tahkime konu edilemez.
Emsal Karar Atfı:
- Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/657, K. 2023/862, T. 26.10.2023
[Kararın Tam Metni için bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/4119cb14-bfac-4750-81b9-9eb0ebad841d]
Bu kararda, mahkeme “taraflar arasındaki uyuşmazlık tahkime elverişlidir” ifadesiyle, tahkime elverişli konuların sözleşme veya sözleşme dışı ilişkilerden kaynaklanabilecek hususları kapsadığını vurgulamıştır.
2. Tahkim Sözleşmesinin Geçerli Sayılması İçin Yazılı Şekil Şartı Nasıl Yerine Getirilmelidir?
HMK m. 412, tahkim sözleşmesinin yazılı yapılmasını geçerlilik şartı olarak düzenlemiştir. Aynı şekilde, 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK) m. 4’te de yazılı şekil zorunluluğu öngörülmüştür. Bu kapsamda:
- Tahkim sözleşmesinin taraflarca imzalanmış yazılı bir belgeye dayanması,
- Veya taraflar arasında teati edilen mektup, telgraf, faks, e-posta gibi iletişim araçlarının varlığı,
- Ya da dava dilekçesinde tahkim sözleşmesinin ileri sürülmesine karşın karşı tarafın cevap dilekçesinde bu duruma itiraz etmemesi,
yazılı şekil şartının yerine getirilmiş sayılması için yeterli kabul edilmektedir. Ayrıca, asıl sözleşmenin bir parçası haline getirilmek amacıyla tahkim şartı içeren başka bir belgeye atıf yapılması halinde de yazılılık koşulunun gerçekleştiği kabul edilir.
Emsal Karar Atfı:
- Hukuk Genel Kurulu, E. 2021/855, K. 2022/129, T. 15.02.2022
[Kararın Tam Metni için bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/a69caa31-07b5-4ebd-be0e-26d27f3a6401]
Bu kararda, “tahkim sözleşmesi yazılı şekilde yapılır” ve “yazılı şekil şartının yerine getirilmiş sayılması için … taraflarca imzalanmış yazılı bir belgeye veya iletişim aracına geçirilmiş olması yeterlidir” ifadelerine atıf yapılmıştır.
3. Asıl Sözleşmenin Geçersizliği Tahkim Sözleşmesini Etkiler mi?
Tahkim anlaşmasının veya tahkim şartının bağımsızlığı ilkesi gereği, asıl sözleşmenin geçersizliğine ilişkin iddialar tek başına tahkim şartının veya ayrı tahkim sözleşmesinin geçerliliğini ortadan kaldırmaz. HMK m. 412/4 hükmü uyarınca, “Tahkim sözleşmesine karşı, asıl sözleşmenin geçerli olmadığı itirazında bulunulamaz.”
Emsal Karar Atfı:
- İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/375, K. 2022/730, T. 13.10.2022
[Kararın Tam Metni için bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/18337100-fb75-4c69-b878-597f49b5632f]
Bu kararda, asıl sözleşmenin geçerliliği tartışmalı olsa dahi, asıl sözleşmede yer alan veya bağımsız bir tahkim sözleşmesinin geçerliliğinin sürdürülmesi gerektiği belirtilmiştir.
Sonuç
- Tahkim Sözleşmesinin Kapsamı: Taraflar, sözleşme veya sözleşme dışı bir hukuki ilişkiden doğabilecek ve üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklar için tahkim yolunu seçebilirler.
- Yazılı Şekil Şartı: Tahkim sözleşmesinin veya tahkim şartının geçerli olabilmesi için yazılı şekil şartının (imzalı belge, mektup, e-posta vb.) yerine getirilmiş olması gerekir.
- Asıl Sözleşmenin Geçersizliği Durumu: Tahkim sözleşmesi (veya tahkim şartı), asıl sözleşmeden bağımsız olduğundan, asıl sözleşmenin geçersizliği halinde dahi tahkim sözleşmesi geçerliliğini korur.
Taraflar, uyuşmazlıkların hızlı ve uzmanlaşmış şekilde çözümlenebilmesi için tahkim yoluna başvurmak istediklerinde, yukarıdaki koşullara uygun bir tahkim sözleşmesi ya da tahkim şartı oluşturmalıdırlar. Aksi halde, mahkemeler tarafından tahkim itirazının reddi veya tahkim sözleşmesinin geçersizliği gibi durumlarla karşılaşılabilir.