Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
1. GİRİŞ
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (“TMK”) 199. maddesi, “evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi” veya “ailenin ekonomik varlığının korunması” amacıyla eşlerden birinin talebi üzerine mahkemenin, belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilmesini düzenler. Bu düzenleme, aile birliğinin korunması ve ailenin maddi varlığının tehlikeye düşmesini engellemeyi hedefler.
Aşağıda, TMK m.199 kapsamındaki tasarruf yetkisi kısıtlamasına ilişkin sıkça yöneltilen dört soruya, emsal kararlardan alınan bölümler ve ilgili yargı içtihatları ışığında yanıt verilecektir.
2. TASARRUF YETKİSİ KISITLAMASININ ŞARTLARI NELERDİR?
TMK m.199’un ilk fıkrası, iki ayrı şart arar:
- Ailenin ekonomik varlığının korunması gerektiği ölçüde,
- Evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin (örneğin aile giderlerini karşılama, borçların ödenmesi vs.) zorunlu olduğu ölçüde,
hâkim, eşlerden birinin isteği üzerine, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak o eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir.
Özetle, aile ekonomik olarak risk altındaysa veya eşin mali yükümlülükten kaçınma tehlikesi bulunuyorsa, tasarruf yetkisi kısıtlaması istenebilir.
Emsal Karar:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5983, K. 2024/57 T. 09.01.2024
https://app.dejure.ai/dokuman/95300469-c602-4e6e-905a-d49e0b1eead2
Kararda, “tasarruf yetkisinin sınırlandırılabilmesi için ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğu veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin gerektiğinin ispatlanması ve sınırlamanın ölçülü olması gerektiği” belirtilmiştir.
3. MAHKEMELER HANGİ DURUMLARDA EŞİN MALVARLIĞI ÜZERİNDEKİ TASARRUF YETKİSİNİ KISITLAR?
Uygulamada, tasarruf yetkisi kısıtlamasına yol açan başlıca durumlar şunlardır:
- Eşin aile birliğinden kaynaklanan borçları (örneğin ortak giderler, faturalar, çocukların eğitim masrafları vb.) ödememesi veya kaçınması,
- Eşin malvarlığını kumar, kötü yatırımlar, lüks harcamalar yoluyla eritebileceğine dair ciddi risk,
- Eşin aile ekonomisini tehlikeye atacak şekilde mal satışı, bağış veya devre girişimleri,
- Ortak yaşam giderlerine katılmama ve bu suretle aileyi maddi zorluğa sürükleme.
Mahkeme, somut olaydaki kanıt ve tanık ifadelerini inceleyerek, aile ekonomisinin ciddi tehlikede olduğu ya da eşin mali yükümlülüklerini yerine getirmeyerek ailenin zararına davrandığı sonucuna varırsa, söz konusu malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufu, diğer eşin rızasına bağlı hâle getirebilir.
Emsal Karar:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/8312, K. 2022/10116 T. 07.12.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/cbc2ab66-841c-49ae-9248-cbf5b79f762f
Davacının “ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğu” iddiasına dayanan talebinin, somut delillerle ispatlanmaması hâlinde, talebin reddi gerekeceği vurgulanmıştır. Ancak maddi durumun gerçekten zarara uğradığı veya ekonomik riskin somut olarak tespit edildiği hâllerde kısıtlama kararı verilebileceği açıklanmıştır.
4. TASARRUF YETKİSİ KISITLAMASI TALEPLERİNDE HANGİ TÜR MALVARLIKLARI KONU OLUR?
Kanun, hakimin “belirleyeceği malvarlığı değerleri” ifadesini kullanır. Bu kapsamda şu tür varlıklar sıklıkla kısıtlamaya konu edilir:
- Taşınmazlar (örneğin ev, arsa, işyeri vb.),
- Taşıtlar (araç, tekne vb.),
- Banka mevduat hesapları,
- Şirket hisseleri veya başka menkul kıymetler.
Her somut olayda, hâkim, kısıtlama getirilecek malvarlığı değerini özellikle belirtir. Amaç, ölçülülük prensibine uygun biçimde, ailenin ekonomik varlığını korumak için “gerektiği kadar” kısıtlamaya karar vermektir.
Emsal Karar:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/505, K. 2023/2098 T. 03.05.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/1c1cfcfd-41e1-41e4-ac4a-d8f7342d4c88
Bu kararda eşin adındaki taşınmazların elden çıkarılmaya çalışıldığı ve ailenin ekonomik varlığının ciddi risk altına girdiği tespit edilince, kısıtlama kararı verilmiştir. Ayrıca bankadaki bazı mevduatların bloke edilmesi de ölçülü olmak kaydıyla mümkündür.
5. AİLENİN EKONOMİK VARLIĞININ KORUNMASI VE MALİ YÜKÜMLÜLÜKLERİN YERİNE GETİRİLMEMESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
TMK m.199, aile birliğinin idamesi bakımından iki temel sebebi öne çıkarır:
- Ailenin ekonomik varlığını korumak: Eşin malvarlığını elden çıkararak, ailenin geçim araçlarını ortadan kaldırma riski,
- Evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerin (örneğin nafaka, ortak giderlere katılma) yerine getirilmemesi durumunda, diğer eşin koruma talep edebilmesi.
Yargıtay içtihatlarında, aile ekonomik olarak ciddi şekilde tehlikeye düşmüşse veya eşin yükümlülüklere sırt çevirdiği sabitse, tasarruf kısıtlaması devreye girmektedir. Hâkim, çoğu zaman “ölçülülük ilkesi”ni vurgular: Tüm malvarlığı yerine yalnızca tehlikeye konu varlıklar kısıtlamaya tâbi tutulur.
Emsal Karar (Hukuk Genel Kurulu):
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/440, K. 2022/85 T. 08.02.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/34623b73-05ae-4429-9d33-fb2115cd1761
Kararda, ailenin ekonomik varlığının korunması ilkesinin “evlilik birliğinin genel hükümleri” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, davacının ekonomik varlığının tehlike altına girmesi hâlinde ilgili malvarlığı üzerinde tasarruf sınırlamasına gidilebileceği kabul edilmiştir.
6. SONUÇ
- TMK m.199, eşlerin malvarlığındaki tasarruf yetkisinin sınırlanmasına imkân tanıyan önemli bir düzenlemedir.
- Yargı uygulamasına göre, ailenin ekonomik varlığı bariz şekilde tehlikeye girdiğinde veya mali yükümlülükler yerine getirilmediğinde, özel olarak belirlenmiş malvarlığı değerleri üzerinde tasarrufun, diğer eşin rızası şartına bağlanmasına karar verilebilir.
- Kısıtlama kararı, ölçülü olmalı; yalnızca ailenin korunması açısından gerekli varlıklarla sınırlı tutulmalıdır.
- Mahkemeler, somut olayda maddi temeli, belgeleri ve delilleri inceleyerek kötü niyetli mal kaçırma, aile giderlerini ödemekten kaçınma, müsrifçe harcama gibi durumları tespit ettiğinde sınırlama getirmektedir.
Bu şekilde, aile birliğinin menfaati ve ekonomik güvenliği sağlanmaya çalışılmakta; eşlerden birinin keyfi veya aşırı tasarrufları engellenmektedir.
KAYNAKÇA / EMSAL KARARLAR
-
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/8312, K. 2022/10116, T. 07.12.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/cbc2ab66-841c-49ae-9248-cbf5b79f762f -
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5983, K. 2024/57, T. 09.01.2024
https://app.dejure.ai/dokuman/95300469-c602-4e6e-905a-d49e0b1eead2 -
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/505, K. 2023/2098, T. 03.05.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/1c1cfcfd-41e1-41e4-ac4a-d8f7342d4c88 -
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/440, K. 2022/85, T. 08.02.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/34623b73-05ae-4429-9d33-fb2115cd1761