Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Tashih (Düzeltme) Kurumu ve Yazı-Hesap Hatalarının Giderilmesi
(HMK m.304 Uygulamaları Üzerine Emsal Kararlar)
1. “Yazı ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hatalar” ifadesi ne anlama gelir?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (“HMK”) 304. maddesi, mahkeme hükmündeki yazı ve hesap hataları ile bunlara benzer “açık hataların” düzeltilebilmesini öngörmektedir. Burada kast edilen:
- Mahkemenin karar metnindeki yazım hataları (örneğin tarafların isminin sehven yanlış yazılması, tarih veya rakam hataları),
- Matematiksel veya maddi hesap hataları (örneğin alacak miktarının hesaplanmasındaki toplama-çıkarma eksikleri, yanlış rakam girişi),
- Kararda yer alan, bariz biçimde sehven yapılmış maddi veya teknik hatalar (örneğin dosya numarasının veya dava konusunun karışması)
gibi, hükmün esasına dair olmayan, fakat açıkça “yanlış veya eksik” yazılmış kısımlardır. Emsal olarak şu karar içeriğinde bu hususun altı çizilmektedir:
“Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hatalar, mahkemece re’sen veya taraflardan birinin talebi üzerine düzeltilebilir...”
(İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/875 K. 2024/1127 T. 12.12.2024),
https://app.dejure.ai/dokuman/64072f8f-e4b9-4098-9c5f-152511bb5d66
2. Hüküm tebliğ edildikten sonra tashih süreci nasıl işler?
HMK m.304, hüküm taraflara tebliğ edildikten sonra hakimin re’sen (kendiliğinden) ya da taraf talebiyle hatayı düzeltirken tarafları dinlemek zorunda olduğunu belirtir. Yani:
- Hüküm henüz tebliğ edilmemişse, hakim yazı-hesap hatasını fark ettiğinde veya taraflardan biri bildirdiğinde dosya üzerinden anında düzeltebilir.
- Hüküm tebliğ edilmişse, mahkeme, tarafları duruşmaya/dinlemeye davet etmek zorundadır.
- Eğer davet yapılıp, taraflar gelmezse “dosya üzerinden” inceleme yapılarak düzeltme (tashih) kararı verilebilir.
- Bu düzeltme kararı, mahkemede bulunan nüshalara veya eklenecek ek bir kâğıda yazılır, imzalanır ve mühürlenir.
Örneğin, Yargıtay 1. Hukuk Dairesi bir kararında, tebliğden sonra yapılacak tashihte tarafların dinlenmesinin zorunluluğuna işaret etmiştir:
“Hüküm tebliğ edilmişse hâkim, tarafları dinlemeden hatayı düzeltemez. Davet üzerine taraflar gelmezse, dosya üzerinde inceleme yapılarak karar verilebilir...”
(Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2021/6621 K. 2022/1831 T. 07.03.2022),
https://app.dejure.ai/dokuman/6ddccee1-708c-4e1a-98dc-f34ab1154d3f
3. Tarafların davet edilmemesi durumunda dosya üzerinden inceleme nasıl yapılır?
HMK m.304 fıkrası, tarafların davet edilmesine rağmen gelmemesi veya mazeret göstermemesi hâlinde, hakimin tashih talebini dosya üzerinden inceleyebileceğini açıkça düzenler. Bu süreçte:
- Mahkeme, hükümdeki açık hatayı veya hesap/yazım hatasını saptar.
- Tarafları (vekil/taraf) dinlemek için duruşma günü belirlenir ve davetiye gönderilir.
- Taraflar gelmezse, ya da hiç gelmeyeceği önceden belli olursa, dosya üzerinden tashih kararı verilebilir.
- Verilen tashih kararında düzeltme, hükmün (mahkemede kalan veya taraflara verilen) nüshalarına ya da ek bir kâğıda işlenerek imza ve mühür ile onanır.
Özetle, tarafların katılmadığı durumda dahi hakim, dosya tetkikiyle hatayı düzeltebilir. Yeter ki, tebliğ edilmiş bir karar söz konusu olduğunda önce davet usulü yerine getirilmiş olsun.
Örneğin, İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesi şu şekilde karar içeriğinde konuya değinmiştir:
“Hüküm tebliğ edilmişse hâkim, tarafları dinlemeden hatayı düzeltemez. Davet üzerine taraflar gelmezse, dosya üzerinde inceleme yapılarak karar verilebilir...”
(İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2020/607 K. 2024/12 T. 09.01.2024),
https://app.dejure.ai/dokuman/d9f0700f-591e-417f-adeb-29df540afc7c
Sonuç
- Yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hatalar, hükmün esasını değiştirmeyen, yalnızca bariz maddi/teknik yanlışlıklardır.
- Hüküm tebliğ edilmeden önce tashih işlemi, hakimin re’sen veya taraf talebiyle, dosya üzerinden yapılabilir.
- Hüküm tebliğ edildikten sonra tashih isteniyorsa, taraflara davetiye çıkarılmalı; gelmemeleri hâlinde de dosya üzerinden tashih yapılabilmelidir.
Bu süreç, HMK m.304’ün emredici hükmü doğrultusunda uygulanmakta ve Yüksek Mahkeme kararlarında da açıkça teyit edilmektedir.