Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Aşağıdaki makalede, Türk Ceza Kanunu (TCK) m.167'de yer alan "şahsi cezasızlık" ve "cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebep" düzenlemesinin kapsamı ve uygulaması; kanun metni, gerekçesi ve konuya ilişkin emsal Yargıtay kararlarına yapılan atıflarla açıklanmıştır.
1) Hangi suçlar için bu ceza indirimi veya cezasızlık hükümleri uygulanır?
TCK m.167, malvarlığına karşı suçlar başlığı altında düzenlenmiş olup, "yağma" ve "nitelikli yağma" hariç olmak üzere diğer malvarlığı suçlarında geçerli olmaktadır. Bunlar arasında özellikle hırsızlık, dolandırıcılık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma vb. suçlar sayılabilir.
Örneğin:
- Kardeşine ait telefonu çalan bir kişi (eğer kardeşiyle aynı konutu paylaşıyorsa ya da paydaşlık derecesine göre) TCK m.167 kapsamına girebilmektedir.
- Üstsoy-altsoy ilişkisi söz konusu olduğunda (örneğin, çocuğun babası aleyhine işlediği mala zarar verme fiili) de bu hüküm uygulama alanı bulur.
Emsal Karar Atfı:
Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E. 2017/30655 K. 2021/2316 T. 03.03.2021
Karara ulaşmak için bkz.
Bu kararda Yargıtay, TCK 167'nin uygulandığı dolandırıcılık suçuna ilişkin değerlendirme yapmış ve hangi akrabalık ilişkilerinde cezasızlık veya ceza indirimi uygulanacağını açıklamıştır.
2) Akrabalık ilişkisi hangi dereceye kadar ceza indirimi veya cezasızlık sağlar?
TCK m.167 iki temel ayrıma sahiptir:
-
Cezasızlık Hali (m.167/1)
- Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eş
- Üstsoy veya altsoy (anne, baba, dede, nine; çocuk, torun vb.) ya da bu derecede kayın hısımları (örneğin kayınpeder, kayınvalide)
- Evlat edinen veya evlatlık
- Aynı konutta beraber yaşayan kardeşler
Bu kişilerden birinin malvarlığına karşı suç işlendiğinde (yağma hariç) fail hakkında ceza verilmez (şahsi cezasızlık).
-
Cezada İndirim Hali (m.167/2)
- Haklarında ayrılık kararı verilmiş eş
- Aynı konutta beraber yaşamayan kardeş
- Aynı konutta beraber yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımları
Bu hallerde eğer suç mağdurun şikâyeti üzerine takip edilmişse, verilecek ceza yarısı oranında indirilir.
Dolayısıyla TCK m.167'ye göre akrabalığın derecesine ve aynı konutta yaşanıp yaşanmadığına göre ya failin hiç ceza almayacağı ya da cezasının yarıya kadar indirileceği öngörülmüştür.
3) Aynı konutta yaşama şartı hangi akrabalar için geçerlidir ve bu durum cezayı nasıl etkiler?
TCK m.167/1'e göre, kardeşler hakkında cezasızlık hükmünün uygulanabilmesi için aynı konutta beraber yaşamaları gerekir. Eğer kardeşler aynı konutta yaşamıyorsa, m.167/2 devreye girerek ceza yarıya kadar indirilmektedir.
Öte yandan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarıyla ilgili olarak da ancak aynı konutta beraber yaşama şartı varsa TCK m.167/2'deki indirim uygulanabilir.
Özetle:
- Kardeşler → Aynı konutta yaşarsa cezasızlık (m.167/1).
- Kardeşler → Aynı konutta yaşamıyorsa ceza yarı oranında indirim (m.167/2).
- Amca, dayı, hala, teyze, yeğen, 2. derece kayın → Ancak aynı konutta beraber yaşıyorlarsa m.167/2 indirim hükmü uygulanır.
Bu husus, Yargıtay kararlarında da sıklıkla vurgulanır; mahkemeler, fail ile mağdurun aynı konutta yaşayıp yaşamadığını araştırarak hüküm kurar.
4) Şikayet üzerine cezanın yarısı oranında indirilmesi hangi durumlar için geçerlidir?
TCK m.167/2, "yağma ve nitelikli yağma hariç, bu bölümde yer alan suçların" (malvarlığına karşı suçlar)
- Haklarında ayrılık kararı verilmiş eş,
- Aynı konutta beraber yaşamayan kardeş,
- Aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımları,
zararına olarak işlenmesi hâlinde,
- İlgili akraba şikâyetçi ise sanığa verilecek ceza yarısı oranında indirilir.
- Bu suçlar ayrıca şikâyete tabidir; mağdur şikâyetinden vazgeçtiğinde kamu davası da düşebilmektedir.
Böylece kanun koyucu, belli derecede akrabalar arasındaki malvarlığı suçlarını kamusal cezalandırmadan ziyade ailenin kendi iç çözümüne bırakmayı hedeflemiştir.
Emsal Karar Atfı:
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2023/1077 K. 2023/3050 T. 24.04.2023
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, ayrı yaşayan kardeş aleyhine işlenen dolandırıcılık suçunda "cezanın yarısı oranında indirileceği" hususu açıklanmış, ayrıca şikâyet koşulu üzerinde durulmuştur.
Sonuç
TCK m.167 düzenlemesi, yakın akrabalar arasındaki malvarlığına karşı suçlarda (yağma hariç) özel bir "cezasızlık" veya "ceza indirimi" sistemi getirmektedir.
- Yakın akrabalık (üstsoy-altsoy, evlat edinen-evlatlık, haklarında ayrılık kararı verilmemiş eş, aynı konutta yaşayan kardeş) → Hiç ceza verilmez.
- Daha uzak akrabalık veya kardeşlerin aynı konutta yaşamama gibi durumlar → Cezada yarı oranında indirim, ayrıca şikâyet şartı aranır.
Bu şekilde kanun koyucu, aile içi malvarlığı anlaşmazlıklarının cezalandırılmasında toplumsal barışı gözetmiş; ailenin, hukuki sorunu kendi içinde çözebilmesine olanak tanımıştır.