Blog

Temsil Hukuku ve Korkutma (İkrah) Koşulları

Temsilci sıfatının açıklanmaması, durumdan anlaşılan temsil ilişkisi ve korkutma (ikrah) nedeniyle doğan tazminat haklarının yargı kararları ışığında analizi.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Temsil Hukuku
Korkutma
İkrah
TBK 40
TBK 37
Tazminat

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) temsil ve korkutmaya ilişkin hükümleri, yapılan hukuki işlemlerin hangi tarafın hukuk alanında sonuç doğuracağını ve hangi baskı unsurlarının bu işlemleri geçersiz kıldığını belirler. Yargı kararları ışığında konuya ilişkin soruların yanıtları tam metin alıntılarla aşağıda sunulmuştur.

1. Temsilci sıfatını bildirmemesi durumunda hukuki işlemin sonuçları kime ait olur?

Temsilci, hukuki işlemi yaparken bir başkası adına hareket ettiğini açıklamazsa, kural olarak bu işlemden doğan hak ve borçlar temsilcinin kendisine ait olur. "Temsilci, hukuki işlemi yaparken bu sıfatını bildirmezse, hukuki işlemin sonuçları kendisine ait olur." (3. HD, 2023/1443 K.).

Emsal Karar

2. Temsil ilişkisinin varlığı durumdan çıkarılabiliyorsa hukuki işlemin sonuçları kime ait olur?

Eğer sözleşmenin yapıldığı koşullar bir temsil ilişkisinin varlığını gösteriyorsa veya karşı taraf için işlemin kiminle yapıldığı önem taşımıyorsa, sonuçlar doğrudan temsil olunana ait olur. "Karşı taraf bir temsil ilişkisinin varlığını durumdan çıkarıyor veya çıkarması gerekiyor ya da hukuki işlemi temsilci veya temsil olunandan biri ile yapması farksız ise, hukuki işlemin sonuçları doğrudan doğruya temsil olunana ait olur." (3. HD, 2023/1443 K.).

Emsal Karar

3. Korkutma yoluyla yapılan sözleşmelerde, zarar tehlikesinin varlığı nasıl kabul edilir?

Korkutmanın (ikrah) hukuken kabul edilebilmesi için, tehdidin mağdur üzerinde ciddi bir inanç ve korku uyandırması gerekir. "Korkutulan, içinde bulunduğu durum bakımından kendisinin veya yakınlarından birinin kişilik haklarına ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın bir zarar tehlikesinin doğduğuna inanmakta haklı ise, korkutma gerçekleşmiş sayılır." (Uyuşmazlık Mahkemesi, 2022/242 K.).

Emsal Karar

4. Bir hakkın veya yetkinin kullanılacağı tehdidiyle sözleşme yapıldığında korkutmanın koşulları nelerdir?

Yasal bir yetkinin kullanılacağı tehdidi (örneğin haciz başlatma tehdidi), ancak bu yolla sömürücü bir menfaat sağlanmışsa korkutma sayılır. "Bir hakkın veya kanundan doğan bir yetkinin kullanılacağı korkutmasıyla sözleşme yapıldığında, bu hakkı veya yetkiyi kullanacağını açıklayanın, diğer tarafın zor durumda kalmasından aşırı bir menfaat sağlamış olması hâlinde, korkutmanın varlığı kabul edilir." (Uyuşmazlık Mahkemesi, 2022/242 K.).

Emsal Karar

5. Korkutma durumunda, zarar gören tarafın tazminat hakkı var mıdır?

Korkutulan taraf, sözleşmeyi sonradan onamış sayılsa dahi uğradığı zararlar için tazminat talep edebilir. "aldatma veya korkutmadan dolayı bağlayıcılığı olmayan bir sözleşmenin onanmış sayılmasının, tazminat hakkını ortadan kaldırmayacağı hüküm altına alınmıştır." (İstanbul BAM 12. HD, 2025/1196 K.). Korkutulanın sahip olduğu tazminat hakkı, iptal hakkına bağlı olmayan, ondan bağımsız bir hak niteliğini taşımaktadır.

Emsal Karar

  • İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/2184, K. 2025/1196, T. 16.07.2025

https://app.dejure.ai/dokuman/d05d2de3-2ced-48e9-ad18-b6a09601890d

Sonuç

TBK m. 40 ve m. 37-38 çerçevesinde; temsilci sıfatı bildirilmezse işlem temsilciyi bağlar; ancak durumdan temsil ilişkisi anlaşılabiliyorsa sonuçlar temsil olunana aittir. Korkutma durumunda ise, mağdurun ağır ve yakın bir tehlikeye inanmakta haklı olması ve hukuka aykırı bir baskı altında olması gerekir. Sözleşme iptal edilsin veya edilmesin (onansın), korkutulan tarafın tazminat talep etme hakkı saklıdır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8541, K. 2023/1443, T. 15.05.2023
  2. Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2021/709, K. 2022/242, T. 18.04.2022
  3. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/2184, K. 2025/1196, T. 16.07.2025