Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçunun Unsurları

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Aşağıdaki metinde; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma” başlıklı 179. maddesi ile ilgili temel hususlar ve çeşitli yargı kararlarından özetlenen içtihatlar dikkate alınarak hazırlanmış cevaplar yer almaktadır. Sorular, emsal kararlardan yapılan alıntılarla birlikte cevaplanmıştır.

1) Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunun unsurları nelerdir ve hangi eylemler bu kapsamdadır?

Yasal Düzenleme ve Genel Unsurlar

TCK m.179’da tanımlanan “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma” suçu, üç ayrı fıkra halinde düzenlenmiştir:

TCK m.179/1: Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşımının güven içinde akışını sağlamak için konulmuş işaretlerin değiştirilmesi, kullanılamaz hâle getirilmesi vb. eylemler. Burada “somut tehlike” aranır; yani başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından bir tehlike oluşmalıdır.
TCK m.179/2: Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını, kişilerin hayat, sağlık veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare eden kişi. Somut tehlike ölçütü burada da geçerlidir. Eylem kasıtla işlenir ve mutlaka tehlikeli bir sürüş unsurunun varlığı aranır.
TCK m.179/3: Alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle (ya da başka bir nedenle) emniyetli şekilde araç sevk ve idare edemeyecek hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişi. Kanun, bu durumda da cezalandırılma öngörmektedir. Hukuki niteliği itibarıyla yine “somut tehlike” suçudur; 2. fıkrayla benzer fakat failin alkol/uyuşturucu vs. nedeniyle emniyetli sürüş yeteneği kaybolmuştur.

Örnek Eylemler

Belirli bir hızda ve dikkatsiz şekilde “makas atarak” şerit değiştirme, aşırı hızla meskun mahalde zigzag yapma, kasıtlı şekilde trafik güvenliğini ihlal edercesine sürme.
Aracın teknik bakım-onarım şartlarına aykırı olup emniyetsiz şekilde trafiğe çıkması ve tehlikeye neden olması.
Alkol veya uyuşturucunun etkisi altında (örneğin 1,00 promilin üzerinde) veya hiçbir şekilde emniyetli sürüş yapamayacak hâlde araç kullanmak (TCK 179/3).

Emsal Karar Atfı 1
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2020/897, K. 2020/6022, T. 16.11.2020
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, TCK m.179’un kapsamı ve özellikle ikinci fıkradaki “tehlikeli araç sevk ve idaresi” hususu vurgulanmıştır.

2) Alkol veya uyuşturucu madde etkisi altında araç kullanma suçunda ceza miktarı nedir ve diğer suçlardan farkı nedir?

TCK m.179/3’ün Özelliği

5237 sayılı Kanun’un 179. maddesinin üçüncü fıkrası, “alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle emniyetli şekilde araç sevk ve idare edememe” durumuna yöneliktir.
Fail, “kullanmakta olduğu aracı güvenli sürme yeteneğini kaybedecek şekilde” alkollü ya da uyuşturucu etkisi altında sürdüğünde, TCK m.179/3 kapsamında yargılanır.

Cezası

TCK m.179/2’ye atıfta bulunur:

“Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını … tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Üçüncü fıkra da “yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır” demektedir. Dolayısıyla 3 ay ile 2 yıl arası hapis yaptırımı öngörülür (veya kanun değişiklikleri çerçevesinde, bu alt-üst sınırlar ufak farklılık gösterebilir).

Diğer Farkı

TCK m.179/2, “kişilerin hayat, sağlık veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek sürüş”ü kasıtlı olarak cezalandırırken, üçüncü fıkrada ayrıca alkol veya uyuşturucu gibi “emniyetli sürüşü ortadan kaldıran hâl” aranır.
Ayrıca trafik mevzuatında (2918 sayılı KTK m.48/5, 6) belirli promil sınırları vardır. Bu ceza hukuku açısından ispat kolaylığı sağlar. Örneğin 1,00 promilin üzerinde alkollü sürücü genellikle TCK 179/3 kapsamında değerlendirilir.

Emsal Karar Atfı 2
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2021/3502, K. 2023/2281, T. 13.04.2023
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, alkollü sürüşün cezalandırılmasında failin eyleminin TCK 179/3’e uygun olup olmadığı değerlendirilmiş, failin “emniyetli sürüş yeteneğinin ortadan kalktığının” tespiti irdelenmiştir.

3) “Tehlikeli şekilde araç kullanma” ifadesi ne anlama gelir ve hangi davranışlar bu kapsamda değerlendirilir?

Tehlikeli Araç Kullanma (TCK m.179/2)

Yargıtay kararlarında “tehlikeli araç kullanma” ifadesi; trafiğin akışı içinde bir kişinin hayatını, sağlığını ya da malvarlığını somut şekilde tehlikeye atabilecek sürüş eylemlerini ifade eder.
Örnekler: aşırı hızla makas atmak, uygun şerit değişikliği yapmadan yola çıkmak, karşı yönden gelen araçları tehlikeye atacak manevralar, drift atmak, yolda spin atmak, vb.

Bu eylemlerin TCK m.179/2 kapsamında cezalandırılması için:

Eylemin kasıtlı olması (failin bilerek ve isteyerek tehlikeli sürmesi).
Kişilerin hayatını, sağlığını veya malvarlığını somut şekilde tehlikeye atması gerekir.

Emsal Karar Atfı 3
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/460 K. 2023/402 T. 12.07.2023
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, sürücünün aracı kasıtlı olarak tehlikeli tarzda idare etmesi ve diğer araçlar üzerinde somut tehlike oluşması, TCK m.179/2’ye dayanak gösterilmiştir.

4) 5237 sayılı TCK’nın 179. maddesi kapsamında farklı suç tipleri var mıdır ve bunlar arasındaki farklar nelerdir?

TCK m.179’un Farklı Fıkraları

TCK m.179;

m.179/1: İşaretlerin kaldırılması, değiştirilmesi, yanlış işaretler verilmesi vb. Bu, trafik sisteminin bütünlüğünü bozan fiilleri içerir. Suç, seçimlik hareketli olup “somut tehlike” aranır.
m.179/2: Araçların “tehlikeli şekilde sevk ve idaresi.” Somut tehlike suçudur; failin kasıtlı “tehlikeli sürüş”ü aranır.
m.179/3: Alkollü veya uyuşturucu madde etkisi altında (veya benzeri bir nedenle) emniyetli sürüş yapamayacak hâlde araç kullanma.

Farkları

m.179/1 daha çok “yol ve ulaşım sistemlerine” ilişkin sabotaj veya eylemleri kapsar (işaretleri sökmek, yanlış tabela, geçiş yollarına engel koymak).
m.179/2 sürücünün “tehlikeli sürüş” fiilidir. Kişi, araç kullanırken kasıtlı şekilde trafik güvenliğini ihlal ediyorsa.
m.179/3 alkol, uyuşturucu vs. nedeniyle emniyetli sürüş yeteneğini kaybederek araç kullanma hâlidir; burada tehlikeli sürüş zaten alkol/uyuşturucu kaynaklıdır.

Bu şekilde 179. maddede farklı nitelikte ama temelde “toplumun trafik güvenliğinin” korunmasına yönelik üç ayrı suç tipi düzenlenmiştir.

Emsal Karar Atfı 4
Ceza Genel Kurulu, E. 2018/384 K. 2022/567 T. 20.09.2022
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, TCK m.179’un (1), (2) ve (3) numaralı fıkralarının farklı suç tipleri olduğu ve bunlar arasındaki farklar (işaretlerle oynama, tehlikeli sürüş, alkol/uyuşturucu etkisi vb.) açıklanmıştır.

Sonuç

TCK m.179, trafik güvenliğini tehlikeye atan farklı fiilleri (işaret ve yol güvenliğini bozma, tehlikeli sürüş, alkollü-uyuşturuculu sürüş) ayrı fıkralarda düzenleyen bir “tehlike suçu” hükmüdür.
Alkol veya uyuşturucu etkisinde araç kullanmak (1 promil üstü vb.), TCK m.179/3 kapsamında değerlendirilmektedir ve üç aydan iki yıla kadar hapis cezasına tabidir.
“Tehlikeli sürüş” (TCK m.179/2) için kasıtlı bir davranış aranır; failin sürüş biçimi somut olarak tehlike oluşturmalıdır.
İlke olarak, bu suçlar “somut tehlike” suçu niteliğindedir; gerçek bir tehlike doğması aranır, ancak zarar (kaza, yaralanma, ölüm vs.) şart değildir.