Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Tüketici Hakem Heyetleri İle İlgili Emsal Kararlar: Temel Hususlar
Tüketici hakem heyetleri, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (“TKHK”) ve ilgili mevzuat uyarınca, tüketiciler ile satıcı/sağlayıcılar arasında çıkan uyuşmazlıkların çözümünde hızlı ve masrafsız bir yol sunmak amacıyla oluşturulmuştur. Kanun koyucu, belirli bir parasal sınırın altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında hakem heyetlerini zorunlu başvuru mercii hâline getirerek, hem tüketicilerin haklarını korumayı hem de tüketici mahkemelerinin iş yükünü azaltmayı hedeflemiştir.
Aşağıda, emsal yargı kararları ışığında, tüketici hakem heyetlerinin (1) görev alanına giren uyuşmazlıklar, (2) kararlarının bağlayıcılığı ve uygulanabilirliği ile (3) kararlarına karşı itiraz/dava yolları özetlenmiştir.
1. Tüketici Hakem Heyetleri Hangi Tür Uyuşmazlıkları Çözmekle Görevlidir?
Görev Alanı
- Tüketici hakem heyetleri, tüketici işlemleri veya tüketiciye yönelik uygulamalardan kaynaklanan uyuşmazlıkları çözmekle görevlidir.
- 6502 sayılı TKHK’nın 66. maddesinde, ticari veya mesleki amaçla hareket eden satıcı ya da sağlayıcı ile tüketici sıfatına sahip kişiler arasında doğan ihtilaflarda hakem heyetinin görevli olacağı vurgulanmıştır.
Emsal Karar Atfı
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/614 K. 2021/232 T. 09.03.2021 kararı (“Hukuk Genel Kurulu kararı”) da, tüketici hakem heyetlerinin kurulma amacının, tüketici işlemlerinden veya uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıkları, belirli parasal sınırlar dâhilinde incelemek olduğunu belirtir. Bu karar, hakem heyetlerine başvurunun zorunluluğu ve parasal sınırlar yönünden kanunun emredici nitelikte olduğuna da işaret etmektedir.
Zorunlu Başvuru
- TKHK’da belirtilen parasal limitlerin altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici, tüketici mahkemesine doğrudan dava açamayıp önce tüketici hakem heyetine başvurmak zorundadır. Hakem heyetinin kararına dair uyuşmazlık sonrasında mahkemeye taşınabilir.
2. Tüketici Hakem Heyeti Kararlarının Bağlayıcılığı ve Uygulanabilirliği
Bağlayıcılık
- 6502 sayılı Kanun’un 70. maddesine göre, tüketici hakem heyetinin verdiği kararlar tarafları bağlayıcı niteliktedir.
- Heyet kararları, ilam niteliği taşıyan kararlar olarak kabul edilir ve bu sayede icra dairelerinde doğrudan işleme konulabilir.
Uygulanabilirlik ve İcra
- Hakem heyeti kararına uyulmaması hâlinde, kararın icrası ilamlı icra yoluyla gerçekleşir.
- Taraflardan biri, hakem heyeti kararına rağmen edimini ifa etmezse, kazanan taraf icra takibi başlatarak kararın uygulanmasını sağlayabilir.
Emsal Karar Örneği
- Bazı kararlarda mahkemeler, “tüketici hakem heyeti kararının, verildiği uyuşmazlık bakımından doğrudan bağlayıcı olduğu ve karara itiraz edilmemesi hâlinde aynen uyulması gerektiğini” vurgulamıştır.
- Ayrıca, Hukuk Genel Kurulu kararı (E. 2017/614 K. 2021/232 T. 09.03.2021) gerekçesinde de, “hakem heyetlerinin atıl duruma düşmesini engellemek ve kaynakların etkin çalışmasını sağlamak amacıyla, bu kararların bağlayıcılığı kanun koyucu tarafından öngörülmüştür” ibaresine işaret edilmiştir.
3. Tüketici Hakem Heyeti Kararlarına Karşı İtiraz veya Dava Yolu
İtiraz / Dava Süreci
- 6502 sayılı Kanun’un 70. maddesi uyarınca, taraflar, tüketici hakem heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde kararın verildiği yerdeki tüketici mahkemesinde itiraz yoluna gidebilir.
- Tüketici mahkemesinin itiraz üzerine vereceği karar (iptal ya da onama), kural olarak kesin nitelik taşır. (Belirli istisnalar saklıdır.)
Olası Sonuçlar
- Mahkeme, hakem heyetinin kararında hukuka aykırılık görürse kararı iptal edebilir.
- Karar yerinde bulunursa, itirazın reddine ve hakem heyeti kararının onanmasına hükmedebilir. Bu hâlde hakem heyeti kararı kesinleşerek icra kabiliyeti kazanır.
Örnek Uygulama
- Hukuk Genel Kurulu benzeri kararlar ile Yargıtay 3. Hukuk Dairesi kararları, hakem heyeti kararlarına karşı açılan iptal davalarında, mahkemelerin salt “usul, yetki ya da tutar” yönlerinden denetim yaptığını, uyuşmazlığın esasının incelendiği ve hukuka uygun karar verilip verilmediğine bakıldığını ifade etmektedir.
Sonuç
- Görevli Olduğu Uyuşmazlıklar: Tüketici hakem heyetleri, tüketici ile satıcı/sağlayıcı arasında yapılan tüketici işlemlerinden doğan ve kanunda belirtilen parasal sınırı aşmayan uyuşmazlıklarda görevlidir.
- Kararların Bağlayıcılığı: Heyetin kararları, taraflar açısından bağlayıcı ve icra kabiliyetine sahip olup ilam niteliğindedir.
- İtiraz / Dava Yolu: Hakem heyeti kararlarına karşı 15 gün içinde tüketici mahkemesinde itiraz edilebilir. Mahkemenin vereceği karar, kural olarak kesindir.
Böylece, tüketici hakem heyetleri sisteminin amacı; düşük tutarlı veya basit nitelikli tüketici ihtilaflarını kısa sürede ve düşük masraflarla çözerek, tüketici haklarını korumak ve yargı üzerindeki iş yükünü hafifletmektir. İlgili yargı kararları da, bu sistemin etkin biçimde çalışması için hakem heyetleri kararlarını büyük ölçüde bağlayıcı saymakta ve bunlara karşı sınırlı ancak kesin sonuç doğuran itiraz yollarını öngörmektedir.