Blog

Türk Borçlar Kanunu’nda Esaslı Yanılma (Hata) ve Şartları

TBK m. 31 ve 32 kapsamında esaslı yanılma türleri, subjektif ve objektif unsurlar, basit hesap hatalarının hukuki mahiyeti ve iptal hakkının incelenmesi.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Esaslı Yanılma
Hata
TBK 31
Sözleşmenin İptali
Hesap Hatası

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Hukuku'nda sözleşmenin geçerliliği, tarafların iradelerinin sağlıklı bir şekilde açıklanmasına bağlıdır. İradenin yanılma (hata) yoluyla sakatlanması durumunda, kanun belirli şartlar altında yanılan tarafa sözleşme ile bağlı olmama hakkı tanımıştır. Aşağıda, yargı kararları ışığında bu konuya ilişkin temel sorular yanıtlanmıştır.

1. Esaslı yanılma hallerinden hangileri sözleşmenin geçerliliğini etkiler?

Sözleşmenin iptaline yol açan yanılma türleri, TBK’nın 31. maddesinde "açıklamada yanılma" başlığı altında sınırlayıcı olmamak üzere sayılmıştır. İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi kararına göre esaslı sayılan haller şunlardır:

  • Sözleşmenin Niteliğinde Yanılma: Kurulmak istenenden başka bir sözleşme için irade açıklanması.
  • Sözleşmenin Konusunda Yanılma: İstediğinden başka bir konu için irade açıklanması.
  • Kişide Yanılma: Gerçekte sözleşme yapmak istediği kişiden başkasına irade açıklanması.
  • Miktarda Yanılma: Üstlenmek istediğinden önemli ölçüde fazla veya az bir karşı edim için irade açıklanması.

Emsal Karar

2. Yanılma durumunda sözleşmenin bağlı olmama şartları nelerdir?

Bir sözleşmenin yanılma nedeniyle geçersiz sayılabilmesi için hatanın hem subjektif hem de objektif olarak "esaslı" olması gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararına göre şartlar şunlardır:

  • Subjektif Unsur: Yanılan taraf, hataya düşmeseydi sözleşmeyi hiç yapmayacak olmalıdır.
  • Objektif Unsur: Yanılmanın, dürüstlük kuralları açısından sözleşmenin iptalini haklı gösterecek önemde olması gerekir.
  • Süre Şartı: Yanılmayı öğrenen taraf, 1 yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmeli veya verdiğini geri istemelidir (TBK m. 39).

Emsal Karar

3. TBK'nın 31. maddesinde belirtilen esaslı yanılma halleri somut olaylarda nasıl yorumlanır?

Mahkemeler, TBK m. 31’deki halleri "yol gösterici" kabul eder ve her somut olayın özelliğine göre değerlendirme yapar. "maddede sayılan esaslı yanılma halleri, yol gösterici niteliktedir, sınırlayıcı değildir. Fakat bir yanılmayı esaslı saymak hususunda hakim, TBK.m.31'de belirtilen hallerde ifadesini bulan prensiplerle bağlıdır. TBK.m.31'de beş bend halinde belirtilenler dışındaki bir yanılma halinin esaslı sayılıp sayılmayacağı bu bendlerde yer alan ve 32. maddede temel saik yanılması düzenlenirken ifade edilen dürüstlük kuralına dayanan esas gözönünde tutularak belirlenecektir" (İstanbul BAM 17. HD, 2022/1203 K.).

Emsal Karar

4. Basit hesap yanlışlıkları sözleşmenin geçerliliğini nasıl etkiler?

Basit hesap hataları, iradeyi sakatlayan ve sözleşmeyi geçersiz kılan "esaslı yanılma" kapsamında değerlendirilmez. "Basit hesap yanılması, toplama, bölme veya çıkarma işlemlerindeki yanılmalardır. TBK. m. 31/II’ye göre sözleşmenin geçerliliğini etkilemez; bunların düzeltilmesi ile yetinilir." (Ankara BAM 37. HD, 2025/464 K.).

Emsal Karar

Sonuç

Özetle; bir yanılmanın sözleşmeyi geçersiz kılması için TBK m. 31 veya 32 anlamında esaslı olması ve 1 yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmesi şarttır. Ancak basit hesap hataları ve esaslı olmayan yanılmalar sözleşmenin geçerliliğine dokunmaz; bu durumda taraflar sözleşme ile bağlı kalmaya devam eder, yalnızca maddi yanlışlığın düzeltilmesi talep edilebilir.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/9, K. 2022/584, T. 19.10.2022
  2. Hukuk Genel Kurulu, E. 2021/462, K. 2023/247, T. 22.03.2023
  3. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. HD, E. 2019/1626, K. 2022/1203, T. 20.10.2022
  4. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 37. HD, E. 2023/2853, K. 2025/464, T. 27.02.2025