Blog

Türk Borçlar Kanunu’nda Saikte Yanılma (Temel Yanılması) ve Esaslılık Kriterleri

TBK m. 32 uyarınca saikte yanılmanın (temel yanılması) esaslılık şartları, dürüstlük kuralı denetimi ve karşı tarafça bilinebilirlik kriterlerinin yargı kararları ışığında incelenmesi.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Saikte Yanılma
Temel Yanılması
TBK 32
Esaslı Yanılma
Sözleşmenin İptali

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Kanunu (TBK) sistematiğinde yanılma, "açıklamada yanılma" ve "saikte yanılma" olarak ikiye ayrılır. Kural olarak basit saik yanılmaları sözleşmeyi sakatlamazken, kanunun aradığı belirli nitelikleri taşıyan saik yanılmaları (temel yanılması) "esaslı" kabul edilerek iptal hakkı doğurur.

1. Saikte yanılmanın esaslı yanılma sayılabilmesi için hangi koşullar gereklidir?

Bir saik yanılmasının (iradenin oluşum aşamasındaki hatanın) sözleşmeyi iptal edilebilir kılması için TBK m. 32’de belirtilen kümülatif şartların gerçekleşmesi gerekir. "Saikte yanılma, esaslı yanılma sayılmaz. Yanılanın, yanıldığı saiki sözleşmenin temeli sayması ve bunun da iş ilişkilerinde geçerli dürüstlük kurallarına uygun olması hâlinde yanılma esaslı sayılır. Ancak bu durumun karşı tarafça da bilinebilir olması gerekir." (Bakırköy 1. ATM, 2025/770 K.).

Emsal Karar

2. Saikte yanılmanın esaslı sayılması için karşı tarafın bilmesi gereken hususlar nelerdir?

Saikte yanılmanın iptal sebebi olabilmesi için sadece yanılanın bu saike önem vermesi yetmez; bu önemin dış dünyadan algılanabilir olması gerekir. "Karşı taraf, yanılanın yanıldığı saiki sözleşmenin temeli saydığını biliyor veya dürüstlük kuralına göre gerekli dikkat ve özeni göstermiş olsa idi bilebilecek durumda bulunuyor ise artık saikte esaslı bir yanılmanın varlığında duraksanmamalıdır." (Yargıtay 11. HD, 2021/4110 K.).

Emsal Karar

3. İş ilişkilerinde dürüstlük kuralları, saikte yanılmanın esaslı sayılmasında nasıl bir rol oynar?

Dürüstlük kuralları, yanılmanın "objektif" olarak esaslı olup olmadığını belirleyen bir süzgeç görevi görür. Yanılanın sübjektif olarak önem verdiği husus, makul bir insan için de o sözleşmenin temeli sayılabilecek nitelikte olmalıdır. "İş ilişkilerindeki dürüstlük kuralı, yanılan tarafın bir olayı sözleşmenin temeli olarak kabulünü haklı gösteriyorsa, temel yanılmasının objektif unsuru da gerçekleşmiş olur." (HGK, 2018/1847 K.).

Emsal Karar

4. Saikte yanılma ile beyan yanılması arasındaki temel farklar nelerdir?

Hukuk sistemimizde yanılma halleri "beyan yanılması" (TBK 31) ve "saik yanılması" (TBK 32) olarak ikiye ayrılır. Her iki tür de belirli şartlar altında "esaslı yanılma" kategorisine girer; ancak beyan yanılmaları kural olarak esaslıyken, saik yanılmaları istisnai olarak esaslıdır.

Önemli Not: Her beyan yanılması mutlaka esaslı değildir. TBK m. 31/I’deki unsurları içermeyen beyan yanılmalarının esaslı sayılması için, bunların TBK m. 32’deki ölçüleri (dürüstlük kuralı ve bilinebilirlik) taşıması gerekir.

Emsal Karar

Sonuç

Yargı içtihatları ve TBK m. 32 çerçevesinde; bir saik yanılmasının sözleşmeyi sakatlaması için onun bir "temel yanılması" (nitelikli saik yanılması) olması şarttır. Bu durum; yanılan için sübjektif bir zorunluluk, dürüstlük kuralı uyarınca objektif bir önem ve karşı tarafça bilinebilirlik kriterlerini gerektirir. Bu şartları taşımayan basit saik hataları (adi saik yanılması) sözleşmenin geçerliliğini etkilemez.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/212, K. 2025/770, T. 08.07.2025
  2. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/5861, K. 2021/4110, T. 27.04.2021
  3. Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/3154, K. 2018/1847, T. 04.12.2018