Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
UYUŞTURUCU MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNA İLİŞKİN HUKUKİ DEĞERLENDİRMELER
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 188. maddesinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Aşağıda, bu suçla ilgili olarak özellikle cezanın artırılmasını gerektiren özel durumlar, suçun kapsamına giren maddeler, belirli meslek gruplarının durumu ve kanunda zaman içerisinde yapılan değişiklikler özetlenmektedir.
1) Cezanın Artırılmasını Gerektiren Özel Durumlar
a) Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi
TCK 188. maddenin devamı hükümlerine göre, uyuşturucu madde imal ve ticareti suçunun örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi, cezada artırıma yol açar. Şayet suç, suç işlemek amacıyla kurulan bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse, verilecek ceza yarı oranında artırılabilir.
b) Çocuklara satış yapılması
TCK 188/3 uyarınca, uyuşturucu madde “verilen veya satılan kişinin çocuk olması” hâlinde, fail hakkında öngörülen asgari hapis cezası 15 yıldan az olamaz. Normalde bu fıkrada on yıldan az olmamak üzere hapis cezası düzenlenmişken, mağdurun çocuk olması özel bir ağırlatıcı nedendir ve alt sınırı 15 yıl hapse çıkarır.
c) Belirli uyuşturucuların ticaretini yapma
Aynı madde (TCK 188/4) uyarınca, eroin, kokain, morfin, sentetik kannabinoid (bonzai) ve türevleri ile bazmorfin olması hâlinde verilecek cezanın yarı oranda artırılması söz konusudur.
d) Üç veya daha fazla kişi ile birlikte işlenmesi
TCK 188/5’e göre, uyuşturucu madde ticareti suçu üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenirse ceza yarı oranda artırılır.
Örnek Karar
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/609 K. 2022/245 T. 07.04.2022
Karar Metni
Kararda, TCK’nın 188. maddesinde düzenlenen uyuşturucu madde imal ve ticareti suçunun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi durumunda verilecek cezanın artırılması gerektiği belirtilmiştir.
2) İlgili Kanun Maddesinde (TCK 188) Belirtilen Suçların Kapsamına Giren Maddeler
TCK 188’de düzenlenen “uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti” suçu, genel olarak:
- Esrar, eroin, kokain, morfin, metamfetamin, sentetik kannabinoid vb. gibi uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin
- Kanunî bir izne dayanmaksızın veya iznin öngördüğü koşullara aykırı olarak
- İmal edilmesi, ithal/ihracı, satışı, nakli, depolanması, kabulü vb. seçimlik fiillerle işlenmesi hâlini kapsar.
Ayrıca, bu maddelerin yanı sıra bazı uyuşturucu etkili sentetiklerin de TCK 188 çerçevesinde değerlendirilmesi mümkündür. Resmî makamların iznine bağlı maddelerin (resmen uyuşturucu/uyarıcı sınıfına alınmış) ticareti de bu suç kapsamındadır.
Örnek Karar
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/453 K. 2021/679 T. 28.12.2021
Karar Metni
TCK 188’de belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı madde türlerine ilişkin değerlendirmeler yapılmış; sentetik kannabinoid (bonzai) vb. maddeler de bu kapsamda dikkate alınmıştır.
3) Meslek Gruplarına (Doktor, Eczacı vb.) Özel Ceza Artırımı veya İndirimleri
a) TCK 188/8 (Tabip, eczacı, kimyager vb. kişiler bakımından ceza artırımı)
Uyuşturucu madde imal ve ticareti suçunun tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni veya kimyacılıkla/ecza ticareti ile iştigal eden kişiler tarafından işlenmesi hâlinde, verilecek cezada yarı oranında artırım söz konusu olmaktadır. Kanun koyucu, bu meslek gruplarının konumunu ve toplumdaki etkilerini dikkate alarak daha yüksek cezalandırma öngörmüştür.
Her ne kadar TCK 188. maddesinin özellikle 8. fıkrasına uygulamada sıklıkla rastlanmasa da, kanunda açıkça “bu maddede tanımlanan suçların” adı geçen meslekî konumlara sahip kişiler tarafından işlenmesinin ağırlaştırıcı neden olduğu ifade edilmektedir.
4) Zaman İçinde Yapılan Kanun Değişiklikleri
Uyuşturucu madde imal ve ticareti suçuyla ilgili olarak, 6545 sayılı Kanun (Resmî Gazete: 28.06.2014) ile TCK 188. maddesinde önemli değişiklikler yapılmıştır. Örneğin:
- Eski düzenlemede (değişiklik öncesi) TCK 188/3 kapsamında verilen hapis cezasının alt sınırı 5 yıl idi.
- 6545 sayılı Kanun ile 188/3’teki alt sınır 10 yıla yükseltilmiştir.
- Yine değişiklikle, çocuklara uyuşturucu madde verilen veya satılan hallerde, alt sınırın 15 yıl hapis olduğu açık biçimde hükme bağlanmıştır.
Böylece 28.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren değişikliklerle, suçun ceza miktarı arttırılmış ve toplum sağlığı korunması amacıyla daha caydırıcı yaptırımlar benimsenmiştir.
Örnek Karar
Anayasa Mahkemesi (Norm Denetimi), E.2021/103 K.2021/107 T.30.12.2021
Karar Metni
Kararda, TCK 188. maddesinin geçirdiği değişikliklere atıf yapılarak “beş yıldan onbeş yıla kadar” olan alt sınırın “on yıldan az olmamak üzere” şeklinde değiştirildiği, ayrıca çocuğa satışın alt sınırını 15 yıla çıkartan düzenlemeler incelenmiştir.
Sonuç
- Özel artırıcı nedenler arasında örgüt faaliyeti, çocuklara satış, belirli uyuşturucu türleri (eroin, kokain, sentetik kannabinoid vb.), üç veya daha fazla kişi tarafından işlenmesi gibi hususlar yer almaktadır. Bu nedenler, cezanın yarı oranında veya mutlak surette yükselmesine yol açar.
- TCK 188 kapsamına giren maddeler, genellikle uyuşturucu veya uyarıcı etki doğuran tüm maddeleri kapsar. Resmî makamların iznine (veya reçete gerekliliğine) tabi ilaç tipindeki uyuşturucular da bu madde kapsamında değerlendirilir.
- Doktor, eczacı vb. meslek grupları açısından TCK 188. maddede yarı oranında ceza artırımı öngörülmüştür (m.188/8).
- Zaman içerisinde yapılan değişiklikler incelendiğinde, 6545 sayılı Kanun ile 2014 yılında TCK 188’de ceza alt sınırları yükseltilmiştir. Bu değişikliklerle, önceki kanun döneminde alt sınır 5 yıl iken, yeni düzenlemede 10 yıla çıkarılmıştır.
Yukarıda belirtilen hususlar, uyuşturucu madde imal ve ticareti suçunun kanuni çerçevesini ve uygulamadaki dayanak noktalarını özetlemekte olup, her somut olayda failin suçu işleme biçimi, işlendiği tarih ve eylemin kast unsurları dikkate alınarak ceza tayini yapılmaktadır.
(Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlıklar bakımından mutlaka alanında uzman hukukçulara danışılmalıdır.)