Blog

Vekilin Özel Yetki Olmadan Yapamayacağı İşlemler ve Uygulamadaki Sonuçları

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.74, vekilin özel yetki olmadan yapamayacağı işlemlerle ilgili detaylı bilgi verir. Bu makalede, vekilin özel yetki olmadan yapamayacağı işlemlerin tamamı bu listede mi yer alıyor, özel yetki verilmedikçe vekilin yapamayacağı işlemler neler, vekilin özel yetki olmadan yapması durumunda ne olur gibi sorular yanıtlanmıştır.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~5 dakika
vekil
özel yetki
hukuk muhakemeleri kanunu

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Vekilin Özel Yetki Olmadan Yapamayacağı İşlemler ve Uygulamadaki Sonuçları

Vekâlet ilişkisi, Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) başta olmak üzere çeşitli mevzuatta ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Özellikle HMK m.74, “Açıkça yetki verilmemiş ise vekil; sulh olamaz, hâkimi reddedemez, davanın tamamını ıslah edemez, yemin teklif edemez, yemini kabul/ iade veya reddedemez, başkasını tevkil edemez, haczi kaldıramaz, müvekkilinin iflasını isteyemez, tahkim ve hakem sözleşmesi yapamaz, konkordato veya sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılması teklifinde bulunamaz ve bunlara muvafakat veremez, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuramaz, davadan veya kanun yollarından feragat edemez, karşı tarafı ibra ve davasını kabul edemez, yargılamanın iadesi yoluna gidemez, hâkimlerin fiilleri sebebiyle Devlet aleyhine tazminat davası açamaz, hangileri hakkında yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamaz ve takip edemez.” hükmünü içermektedir.

Aşağıda, bu hüküm çerçevesinde vekilin özel yetki olmadan yapamayacağı işlemlere ilişkin merak edilen sorular, emsal kararlar ışığında yanıtlanmıştır.

1. Vekilin özel yetki olmadan yapamayacağı işlemlerin tamamı bu listede mi yer alıyor?

HMK m.74, özel yetki verilmedikçe vekilin yapamayacağı işlemleri sınırlı biçimde saymaktadır. Maddede sayılan işlemler özetle şöyledir:

  • Sulh olma
  • Hâkimi reddetme
  • Davanın tamamını ıslah etme
  • Yemin teklif etme, kabul, iade veya reddetme
  • Başkasını tevkil etme
  • Haczi kaldırma
  • Müvekkilinin iflasını isteme
  • Tahkim ve hakem sözleşmesi yapma
  • Konkordato/uzlaşma yoluyla yapılandırma teklifi
  • Davadan veya kanun yollarından feragat
  • Karşı tarafı ibra, davasını kabul
  • Yargılamanın iadesi yoluna başvurma
  • Hâkimlerin fiilleri nedeniyle Devlet aleyhine tazminat davası açma
  • Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili dava açma ve takip etme (Bu konuda da vekâletnamede açıkça yetkinin belirtilmesi gerekir.)

Kanun koyucu, vekâlet ilişkisinde özel yetki gerektiren bu hâlleri numerus clausus (sınırlı sayıda) şeklinde düzenlemiştir. Dolayısıyla, bir işlemin “özel yetki” isteyen işlemlerden olup olmadığı kural olarak kanunda sayılanlar çerçevesinde değerlendirilir.

Örnek Emsal Karar:

2. Neden bu işlemler için özel yetki gerekiyor?

Bu işlemler, hukuk dünyasında müvekkilin haklarını köklü biçimde etkileyen ve geri dönülmesi çoğu zaman mümkün olmayan sonuçlar doğurabilir. Örneğin:

  • Sulh: Davanın anlaşmayla sonuçlanmasını sağlar ve tarafların talep hakları büyük ölçüde sona erer.
  • Feragat/İbra/Kabul: Davayı tamamen kaybetmek veya talepten vazgeçmek anlamına gelebilir.
  • Hâkimi reddetmek: Yargılamanın gidişatını tamamen değiştiren bir prosedürdür.
  • Yargılamanın iadesi: Kesinleşmiş hükmü ortadan kaldırmaya yönelik istisnai bir yoldur.

Bu yüzden, müvekkilin bu işlemlere ilişkin rızasının açıkça alınması ve vekile özel yetki verilmesi şart koşulmuştur. Mahkemeler de vekâletnamelerde açıkça yazılı olmayan bu yetkilerin kullanılamayacağını kabul etmektedir.

3. Vekaletnamede özel yetki nasıl belirtilmelidir?

Genellikle vekâletnamede, “HMK 74. maddesinde sayılan işlemleri yapmaya yetkilidir” veya “Sulh, ibra, feragat, davayı kabul, tahkim sözleşmesi yapma, konkordato teklifi gibi özel yetkileri kullanmaya yetkilidir” şeklinde açık ibareler yer almalıdır. Noterlik uygulamasında bu yetkiler genellikle ayrı ayrı maddeler halinde belirtilmekte, vekil de bu maddelerin bulunmasına özen göstermelidir.

Örnek Emsal Karar:

4. Vekilin özel yetki olmadan bu işlemleri yapması durumunda ne olur?

  • Geçersizlik/Sonuç Doğurmama: Vekilin, özel yetki gerektiren bir işlemi yapması hâlinde, bu işlem geçersiz sayılabilir. Örneğin vekil sulh olduğunu beyan etmiş ama sulh yetkisi yoksa, mahkeme bu sulh beyanını dikkate almaksızın yargılamayı sürdürebilir.
  • Sorumluluk: Özel yetkisi olmadan vekil bir işlem yapmışsa, vekile karşı sorumluluk davası da söz konusu olabilir. Zira vekil, müvekkilinin menfaatine aykırı biçimde yetkisi dışında bir işlemi gerçekleştirerek zarara neden olmuştur.
  • Ek Süre İhtimali: Bazı durumlarda mahkeme, vekile özel yetkiyi gösteren yeni bir vekâletname sunması için süre verir. Aksi takdirde, vekilin yaptığı işlem yok hükmünde kabul edilebilir.

Bununla birlikte, müvekkil sonradan bu işlemi açıkça onaylarsa (icazet), geçersizlik yaptırımı ortadan kalkar. Ancak onay olmaksızın mahkeme veya diğer taraf, vekilin yetki eksikliğini ileri sürerek işlemi geçersiz kılabilir.

Sonuç

Vekilin özel yetki olmadan yapamayacağı işlemler, HMK m.74’te açıkça sayılan ve müvekkilin temel haklarını ve davanın kaderini derinden etkileyen işlemlerdir. Bu işlemlerin yapılabilmesi için vekâletnamede net ve özel bir yetkinin verilmesi şarttır. Aksi hâlde, vekilin yaptığı işlem hukuken sonuç doğurmayabilir ve vekil hem müvekkili hem de mahkeme nezdinde sorumlulukla karşılaşabilir.

  • Özel yetki gerektiren işlemler, kanun metninde sınırlı sayıda yer almaktadır; bunlar arasında sulh olma, davayı kabul, feragat, ibra, konkordato teklifi gibi müvekkilin talep hakkını doğrudan etkileyen işlemler öne çıkar.
  • Bu işlemlere neden özel yetki arandığının temel gerekçesi, hak kayıplarını ve kötüye kullanımları önlemektir.
  • Vekâletnamede özel yetki, noterlikte genellikle ayrı başlıklar veya maddeler altında ve net ifadelerle belirtilir.
  • Özel yetki bulunmadan yapılan işlemler, geçersiz kalabileceği gibi, vekil açısından sorumluluk da doğurabilir.

Atıf Yapılan Emsal Kararlar ve Linkleri

  1. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2022/11910 K. 2023/1779 T. 27.02.2023
    https://app.dejure.ai/dokuman/c00c4fd1-3a68-419e-8007-94e7b2a7faa3

  2. İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2019/576 K. 2020/345 T. 17.09.2020
    https://app.dejure.ai/dokuman/81ffb3db-0b4c-4855-8211-6b93ae8556ad

Bu kararlar, vekilin özel yetki olmadan yapılamayacak işlemlerle ilgili önemli örnekler sunmakta ve HMK m.74’ün uygulamasını netleştirmektedir.